ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ (ΟΠΩΣ ΤΟ ΕΖΗΣΑ) ΣΤΟΥΣ ΛΕΙΨΟΥΣ

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ (ΟΠΩΣ ΤΟ ΕΖΗΣΑ) ΣΤΟΥΣ ΛΕΙΨΟΥΣ

Σε παλαιότερη ανάρτηση έγραψα για ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ όπως γιορτάζεται στην Κω. 

Το 2021, εν μέσω lockdown, είχα την τύχη να βρεθώ για μια ακόμη φορά στους Λειψούς και να παρακολουθήσω από κοντά την προσπάθεια μιας χούφτας ντόπιων, που ανήκουν στον Μορφωτικό Εκπολιτιστικό Σύλλογο Λειψών - Νόστος, να γιορτάσουν με εναλλακτικούς τρόπους τη γιορτή του Κλήδονα, μιας και δεν είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν κάτι στο ευρύ κοινό.

Αποφάσισαν λοιπόν να φτιάξουν ένα βίντεο με θέμα τα έθιμα του Κλήδονα και να τα παρουσιάσουν στον κόσμο μαγνητοσκοπημένα αφού δεν υπήρχε άλλος τρόπος.

ΣΤΑΣΗ 1η:

Setting: Αυλή Βαγγελίτσας

Στην αυλή της Βαγγελίτσας συναντήθηκαν έξι κορίτσια του Εκπολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Λειψών "ΝΟΣΤΟΣ", με ρούχα εποχής, για ένα πρωτότυπο θεατρικό δρώμενο που αφορά στην προετοιμασία που γινόταν στα σπίτια την παραμονή της γιορτής του Κλήδονα (σε ντοπιολαλιά). Το έργο έγραψε η νηπιαγωγός Μαρία Κραμβουσάνου, η οποία εκτελούσε και χρέη σκηνοθεσίας στο συγκεκριμένο βίντεο. Βασίστηκε πάνω στο έθιμο που θέλει την παραμονή του Άη-Γιαννιού (23/6) οι ανύπανδρες κοπέλες να μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού, και να αναθέτουν σε κάποιο μέλος της συντροφιάς, συνήθως σε μια «Μαρία», της οποίας και οι δύο γονείς είναι εν ζωή, να φέρει από το πηγάδι ή την πηγή το «αμίλητο νερό». Μου έκαναν την τιμή να κάνω εγώ τη λήψη. Δείτε όλο το δρώμενο (αν είστε από κινητό, για να σας το εμφανίσει, πρέπει να πάτε κάτω κάτω και να επιλέξετε web version/έκδοση ιστού).

Στάση 2η:

Setting: Το πηγάδι του Μηλιού

Εδώ διαδραματίζεται το σκηνικό που τα κορίτσια ξεκινούν από τα σπίτια τους και πάνε στο πηγάδι του Μηλιού να φέρουν το αμίλητο νερό. 

"Αμίλητο" το λένε γιατί, σε όλο το δρόμο, τα αγόρια τους στήνουν καρτέρι και, με πειράγματα λεκτικά αλλά και με χειρονομίες (τους τραβούν τα μαλλιά και τους τσιμπούν μ' αγκάθια), προσπαθούν να τις προκαλέσουν να μιλήσουν.  

Η ονομασία αυτή ("αμίλητο νερό") οφείλεται στο γεγονός ότι η εν λόγω κοπέλα αλλά και η συνοδεία της πρέπει να ολοκληρώσουν την αποστολή αυτή, να γεμίσουν δηλαδή τις στάμνες τους με νερό, τηρώντας απόλυτη σιωπή. Όσο κι αν τις προκαλέσουν δεν πρέπει να μιλήσουν.

Το έθιμο του αμίλητου νερού συνδέεται και με τη ζωή του Ιωάννη του Προδρόμου. Ο πατέρας του Ζαχαρίας, που ήταν ιερέας, δεν πίστεψε ότι θα έκανε παιδί καθώς ήταν πολύ μεγάλος σε ηλικία και η γυναίκα του εκτός από ηλικιωμένη ήταν και στείρα, και αυτές τις αμφιβολίες τις εξέφρασε στον άγγελο ο οποίος του απάντησε ότι το παιδί θα γεννηθεί και τιμωρήθηκε με αφωνία και με αλαλία μέχρι την γέννηση του παιδιού του. Πράγματι, η γυναίκα του η Ελισάβετ συνέλαβε και μετά από εννέα μήνες γέννησε γιο. Οκτώ ημέρες μετά τη γέννηση κατά την περιτομή του παιδιού οι συγγενείς, θέλησαν να του δώσουν το όνομα του πατέρα του, δηλαδή Ζαχαρία. Όμως ο Ζαχαρίας έγραψε επάνω στο πινακίδιο το όνομα Ιωάννης κι αμέσως λύθηκε η γλώσσα του.

Στάση 3η:

Setting:Ξενοδοχείο Νεφέλη (Blue) 

Μόλις οι κοπέλες πάρουν το νερό από το πηγάδι, συνεχίζοντας να είναι αμίλητες, παίρνουν τον δρόμο του γυρισμού, χτυπώντας πόρτες γειτόνων και ραντίζοντας τα σπίτια τους. Μόλις γυρίσουν στο σπίτι τους ραντίζουν κι εκεί και πίνουν το αμίλητο νερό. Αμέσως μετά τελείται ο κλήδονας, το νερό αδειάζεται σε πήλινο δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα αντικείμενο, το λεγόμενο ριζικάρι. Συνήθως, πρόκειται για κάποιο προσωπικό αντικείμενο, συχνά μάλιστα πολύτιμο (δαχτυλίδι ή βραχιόλι). Στη συνέχεια, το δοχείο σκεπάζεται με κόκκινο ύφασμα «κλειδώνεται» και τοποθετείται σε ανοιχτό χώρο.

"Κλειδώνουμε τον Κλήδονα μ' ένα μικρό κλειδάκι,

και όλες τον αφήνουμε όξω στο φεγγαράκι.

Κλειδώνουμε τον Κλήδονα με τ' Άη Γιαννιού τη χάρη,

και όποια έχει καλό ριζικό να δώσει να τον πάρει" 

Εκεί παραμένει όλη τη νύχτα υπό το φως των άστρων, για να «ξαστριστεί».
Οι κοπέλες επιστρέφουν ύστερα στα σπίτια τους. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή θα δουν στα όνειρα τους το μελλοντικό τους σύζυγο.

Στάση 4η: 

Setting: Το εκκλησάκι του Χριστού

Ταυτόχρονα, την παραμονή της γιορτής των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη, εκτός από την τέλεση του κλήδονα, οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές, τις λεγόμενες «μπουμπούνες». Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία του χωριού ή σ' ένα μέρος ανοιχτό, ώστε να φαίνεται από παντού κι εκεί καίγονται και τα στεφάνια της πρωτομαγιάς.
Άλλες μικρότερες φωτιές ανάβουν σε όλους τις γειτονιές (μαχαλάδες) προσπαθώντας ο κάθε ένας να ανάψει την μεγαλύτερη φωτιά, πάνω από τις οποίες πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Έλεγαν ότι αν πηδούσαν 3 φορές θα έφευγαν οι ψύλλοι και οι κοριοί.

Ανήμερα του Άη-Γιαννιού, αλλά πριν βγει ο ήλιος - ώστε να μην εξουδετερωθεί η μαγική επιρροή των άστρων-, η υδροφόρος νεαρή της προηγουμένης φέρνει μέσα στο σπίτι το αγγείο. Το μεσημέρι, ή το απόγευμα, συναθροίζονται πάλι οι ανύπανδρες κοπέλες.
Αυτήν τη φορά όμως στην ομήγυρη μπορούν να συμμετέχουν και παντρεμένες γυναίκες, συγγενείς και γείτονες και των δύο φύλων, καλεσμένοι για να παίξουν το ρόλο μαρτύρων της μαντικής διαδικασίας. Καθισμένη στο κέντρο της συντροφιάς, η «Μαρία» ανοίγει τον κλήδονα.
«Ανοίγουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού την χάρη,
και όποια έχει καλό ριζικό σήμερα ναν το πάρει».
Και ανασύρει ένα-ένα από το αγγείο τα αντικείμενα, που αντιστοιχούν στο «ριζικό» κάθε κοπέλας, απαγγέλλοντας ταυτόχρονα δίστιχα, είτε όπως τα θυμάται, είτε από συλλογή τραγουδιών ή ακόμη από ημεροδείκτες.
Το δίστιχο που αντιστοιχεί στο αντικείμενο της κάθε κοπέλας θεωρείται ότι προμηνύει το μέλλον της και σχολιάζεται από τους υπόλοιπους, που προτείνουν τη δική τους ερμηνεία σε σχέση με την ενδιαφερόμενη.
Προς το σούρουπο, όταν τελειώσει η μαντική διαδικασία, η κάθε κοπέλα γεμίζει το στόμα της με μια γουλιά αμίλητο νερό και στέκεται μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, έως ότου ακούσει το πρώτο ανδρικό όνομα. Λυτό πιστεύεται ότι θα είναι και το όνομα του άνδρα που θα παντρευτεί. 

Μετά το τέλος όλης αυτής της διαδικασίας στήνεται μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχει όλο το χωριό.

Σχετική ανάρτηση, Πηγή: ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ

*Για να δείτε τα 4 βίντεο, αν είστε από κινητό, πρέπει να πάτε κάτω κάτω στο άρθρο και να επιλέξετε web version/έκδοση ιστού.

Σε περίπτωση που θέλετε να στηρίξετε το έργο του υπερδραστήριου Εκπολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Λειψών "ΝΟΣΤΟΣ" επικοινωνήστε με τη Μαρία Γιαμαίου στο τηλέφωνο:6973067872 ή στο e-mail: nostosleipswn@gmail.com 

Η ετήσια συνδρομή είναι 10 ευρώ και μ' αυτά τα χρήματα διοργανώνονται διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις από εκθέσεις ζωγραφικής μέχρι παρουσιάσεις βιβλίων αλλά ενισχύονται, επίσης, και η Θεατρική ομάδα και τα Χορευτικά σχήματα (παιδικό και ενηλίκων).

Πηγή: Μαρία Γιαμαίου

https://www.saint.gr/622/saint.aspx 

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE CUSTOM OF KLIDONAS (AS I EXPERIENCED IT) ΟN LIPSI

In an earlier post, I wrote about THE CUSTOM OF THE BONFIRE AND KLIDONAS as it is celebrated on Kos.

In 2021, in the midst of the lockdown, I was fortunate enough to find myself once again on Lipsi and to witness firsthand the efforts of a handful of local residents belonging to the Lipsi Cultural and Educational Association “Nostos”, who sought to celebrate the feast of Klidonas in alternative ways, since they were unable to present anything to the public.

They therefore decided to produce a video on the customs associated with Klidonas and present them to the public in recorded form, as there was no other way to do so.

1st Stop 

Setting: Vaggelitsa's Courtyard

In Vaggelitsa's courtyard, six young women from the Lipsi Cultural and Educational Association “Nostos”, dressed in period costumes, gathered to perform an original theatrical sketch depicting the preparations traditionally made in village homes on the eve of the Feast of Klidonas, using the local dialect.

The script was written by kindergarten teacher Maria Kravvousanou, who also served as director of the video. It was based on the custom according to which, on the eve of Saint John's Day (23 June), unmarried girls gather in one of the village houses and entrust one member of their company—usually a girl named Maria, whose parents are both still alive—with the task of fetching the “silent water” from the village well or spring.

They honored me by asking me to film the performance. You can watch the entire enactment (if you are using a mobile device, you may need to scroll down and select Web Version for it to appear).

2nd Stop 

Setting: The Well at Mili

Here unfolds the scene in which the girls leave their homes and walk to the well at Mili to fetch the silent water.

It is called “silent” because, along the way, boys lie in wait for them and, through teasing remarks as well as playful gestures—pulling their hair and pricking them with thorns—attempt to provoke them into speaking.

The term “silent water” derives from the requirement that the young woman entrusted with the task, together with her companions, must complete the mission of filling their pitchers with water while maintaining absolute silence. No matter how much they are teased or provoked, they must not utter a single word.

The custom of the silent water is also connected with the life of John the Baptist. His father, Zechariah, who was a priest, found it difficult to believe that he and his wife would have a child, since he was already advanced in years and his wife, besides being elderly, was also barren. He expressed these doubts to the angel, who assured him that a child would indeed be born and, as a consequence of his disbelief, Zechariah was struck mute and remained unable to speak until the birth of his son.

As foretold, his wife Elizabeth conceived and, nine months later, gave birth to a son. Eight days after the child's birth, at the time of his circumcision, the relatives wished to name the child after his father, Zechariah. However, Zechariah wrote on a tablet that the child's name was John, and immediately his speech was restored.

3rd Stop 

Setting: Nefeli (Blue) Hotel

Once the girls have collected the water from the well, they continue their journey home in silence. Along the way, they knock on the doors of neighbors and sprinkle their houses with the water. Upon returning home, they sprinkle their own house as well and drink some of the silent water.

Immediately afterward, the Klidonas ritual takes place. The water is poured into an earthenware vessel, into which each girl places an object known as a rizikari, or token of destiny. Usually, this is a personal item, often something valuable, such as a ring or bracelet. The vessel is then covered with a red cloth, symbolically “locked,” and placed in an open space.

We lock the Klidonas with a tiny little key,

And leave it all together beneath the moonlight's gleam.

We lock the Klidonas with Saint John's blessed grace,

And she whose fate is fortunate shall come and claim her place.

The vessel remains there throughout the night under the light of the stars, so that it may be “star-blessed” (xastristei). The girls then return to their homes. According to tradition, they are expected to dream of their future husband that very night.

 

4th Stop

Setting: The Chapel of Christ

At the same time, on the eve of the Feast of the Nativity of Saint John the Baptist, in addition to the Klidonas ritual, the islanders light bonfires known as boumbounes. A large bonfire is built in the village square or in another open area so that it can be seen from all around, and the May Day wreaths are burned in its flames.

Smaller fires are lit in every neighborhood (mahalas), with each group trying to build the biggest blaze. All the villagers jump over the fires. It was traditionally believed that if someone jumped over the flames three times, fleas and bedbugs would disappear.

On Saint John's Day itself, but before sunrise—so that the magical influence of the stars is not neutralized—the young woman who fetched the water the previous evening brings the vessel back into the house. At noon or in the afternoon, the unmarried girls gather once again.

This time, however, married women, relatives, and neighbors of both sexes may also participate, serving as witnesses to the divinatory ritual. Seated in the center of the gathering, Maria opens the Klidonas, reciting:

We open the Klidonas with Saint John's blessed grace,

And she whose fate is fortunate may claim it here today.

She then removes the objects from the vessel one by one, each corresponding to the destiny of a particular girl, while reciting rhyming couplets, either from memory, from song collections, or even from old calendars.

The couplet associated with each girl's token is believed to foretell her future. The other participants comment on it and offer their own interpretations in relation to the young woman concerned.

Toward dusk, when the divinatory ritual comes to an end, each girl takes a sip of the silent water into her mouth and stands before an open window until she hears the first male name spoken nearby. It is believed that this will be the name of the man she will eventually marry.

At the conclusion of the entire ceremony, a large celebration is held in which the whole village takes part.

Related post / Source: The Custom of the Bonfire and Klidonas

To watch the four videos, mobile users should scroll to the bottom of the article and select the Web Version option.

Those wishing to support the energetic work of the Lipsi Cultural and Educational Association “Nostos” may contact Maria Yamaiou by telephone or e-mail. The annual membership fee is €10, and these funds are used to organize various cultural events, ranging from painting exhibitions and book presentations to supporting the association's theatre group and both its children's and adults' dance ensembles.