ΕΛΛΗ, όπως ΕΛΛΑΔΑ (Γνωρίστε την Έλλη Τσάμπαλλα-Χόνδρου)

ΕΛΛΗ, όπως ΕΛΛΑΔΑ (Γνωρίστε την Έλλη Τσάμπαλλα-Χόνδρου) 

Η Ελλάς Τσάμπαλλα -Χόνδρου, είναι γνωστή ως Έλλη.

Την γνώρισα πέρυσι τέτοιον καιρό, τον Μάρτιο του 2025, όταν ετοίμαζα το ντοκιμαντέρ για το Alexander Fashion. Της πήρα συνέντευξη στο 1ο μέρος (από τα 3), καθώς ήταν στους πρώτους 9 υπαλλήλους που προσελήφθησαν από τους Αδερφούς Σίφη τον Ιανουάριο του 1974 και δούλεψε γι' αυτούς και το Alexander Fashion ως Γαζώτρια αρχικά και ως Υπεύθυνη Γραμμής αργότερα, για συνολικά πέντε χρόνια ως το 1979. Όσο δούλευε εκεί ήταν υπεύθυνη για τη ραφή των τζιν παντελονιών μάρκας Levi's και αργότερα ήταν υπεύθυνη ραφής φορεμάτων και αναφέρει χαρακτηριστικά ότι με την αποχώρησή της είχε ράψει 14.000 φούστες.

Η κυρία Έλλη στην αυλή του σπιτιού της

η κυρία Έλλη με τους συναδέλφους από το Alexander Fashion, Μαρία Τσαβαρή και
Τρύφωνα Ζενέλη

Η κυρία Έλλη είναι σήμερα 80 χρονών. Την ξεχώρισα γιατί ο λόγος της με συγκίνησε, καθώς σπάνια συναντώ 80χρονους με τέτοιο ποιητικό λόγο και τέτοια ροή στην αφήγηση. Την βρήκα, λίγο καιρό πριν, στο μαγαζάκι της στη Β. Παύλου και εντυπωσιάστηκα για μια ακόμη φορά με την αγάπη της για τη δουλειά της και τη ζωή γενικότερα.

Η κυρία Έλλη αποτελεί μία ξεχωριστή φυσιογνωμία της Κω, με μια ζωή γεμάτη δημιουργία, εργασία και καλλιτεχνική ευαισθησία. Υπήρξε σύζυγος του Ν. Χόνδρου, ο οποίος το 1958 ίδρυσε ένα από τα πρώτα και καλύτερα τσαγκαράδικα στο νησί, στη Βασιλέως Παύλου, απέναντι από το φαρμακείο της Ζαντά. Εκεί κατασκεύαζε και πουλούσε χειροποίητα σανδάλια και άλλα υποδήματα, ενώ αναλάμβανε και επιδιορθώσεις υποδημάτων.

Αργότερα, το αρχικό κατάστημα πουλήθηκε και η επιχείρηση μεταφέρθηκε και πάλι στην οδό Βασιλέως Παύλου, κοντά στη συμβολή με την Ιπποκράτους, δίπλα από το κατάστημα Διακογιάννη. Πρόκειται για έναν πολύ μικρό, μακρόστενο χώρο που εύκολα μπορεί να περάσει απαρατήρητος, ωστόσο κρύβει μια μεγάλη ιστορία. Το κατάστημα λειτουργεί μέχρι σήμερα με την ονομασία Elli Kos Leather Handmade Sandals, όνομα που παραπέμπει στην ίδια την κυρία Έλλη, στην οποία μεταβιβάστηκε από τον σύζυγό της. Εκεί συνεχίζεται η παράδοση της κατασκευής και πώλησης δερμάτινων σανδαλιών, καθώς και των επιδιορθώσεων, με τη συμβολή πλέον και της εγγονής της, της συνονόματης Έλλης Μπάρκα, η οποία συνεχίζει την οικογενειακή παράδοση.

Η επαγγελματική της πορεία δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτό. Μετά το 1979, όταν αποχώρησε από το Alexander Fasson, ασχολήθηκε με τις κουρτίνες, ενώ από το 2001, μετά την απώλεια του συζύγου της, αφιερώθηκε πλήρως στο μικρό αυτό εργαστήριο, το οποίο παραμένει ενεργό μέχρι σήμερα.

Το κατάστημα δεν είναι απλώς ένας επαγγελματικός χώρος, αλλά και ένα μικρό ζωντανό αρχείο μνήμης. Στο εσωτερικό του συναντά κανείς παλιές φωτογραφίες, συλλεκτικά αντικείμενα και τεκμήρια της ιστορίας της οικογένειας και της τέχνης της υποδηματοποιίας. Ξεχωρίζουν φωτογραφίες από την εποχή που λειτουργούσε ο αείμνηστος Χόνδρος  το «Υποδηματοποιείον Ν. Χόνδρος – Handmade Sandals», καθώς και εντυπωσιακά χειροποίητα νυφικά υποδήματα, τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες, με περίτεχνα κεντήματα.

Η ίδια η κυρία Έλλη παραμένει μέχρι σήμερα δραστήρια και δημιουργική. Παρά την ηλικία της, συνεχίζει να εργάζεται στο κατάστημα, διατηρώντας ζωντανή την επαφή της με την τέχνη και την εργασία. Παράλληλα, διαθέτει έντονη καλλιτεχνική φύση: γράφει ποιήματα, έχει καταγράψει περίπου χίλιες παροιμίες και η δημιουργική της δραστηριότητα έχει αποτυπωθεί σε δημοσιεύματα του τοπικού τύπου.

Η επίσκεψη στο σπίτι της αποκαλύπτει έναν ακόμη κόσμο γεμάτο τέχνη. Ο χώρος θυμίζει μικρό μουσείο, με έργα ζωγραφικής του στενού της φίλου Παναγιώτη Κατοπόδη, πίνακες του Λευτέρη Κωστογλάκη, καθώς και το πορτρέτο του πατέρα της, Κωνσταντίνου Τσάμπαλλα, φιλοτεχνημένο το 1962 από διάσημη Αμερικανίδα ζωγράφο που ζούσε τότε στην Κω. 

Ανάμεσα στα προσωπικά της κειμήλια ξεχωρίζει επίσης μια φωτογραφία με την Έφη Σαρρή και τη Άννα Καραμπεσίνη, με τις οποίες τη συνέδεε πολυετής φιλία.

Ιδιαίτερη αξία έχει και μια παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 (1958-59), στην οποία απεικονίζεται η Τζένη Καρέζη κατά τη διάρκεια γυρισμάτων στην Κω. Στην ίδια φωτογραφία εμφανίζεται και ο Ηλίας Καλαϊτζής, ο πρώτος άνδρας που άνοιξε κομμωτήριο στο νησί, την εποχή που η κυρία Έλλη ήταν ακόμη μαθήτρια κομμωτικής.

Συνολικά, η πορεία της κυρίας Έλλης αποτελεί ένα ζωντανό κομμάτι της τοπικής ιστορίας: μια διαδρομή που συνδυάζει την παράδοση της τέχνης, την προσωπική δημιουργία και μια αδιάκοπη παρουσία στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Κω.

Η κυρία Έλλη είναι όντως η Ελλάδα.

Η συνέντευξη της κυρίας Έλλης Τσάμπαλλα-Χόνδρου από το Alexander Fashion:

Κείμενο, φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

ELLI, as in Ellada (Greece) 

Ellas Tsampalla–Chondrou, known in the local society of Kos as Elli, is a distinctive figure of the island.

I first met her around this time last year, in March 2025, while preparing the documentary on Alexander Fashion. I interviewed her for the first part (out of three), as she was among the first nine employees hired by the Sifis brothers in January 1974. She worked for them and for Alexander Fashion initially as a seamstress and later as a line supervisor, for a total of five years, until 1979. During her time there, she was responsible for sewing Levi's jeans and later took charge of dress production. She characteristically mentioned that by the time she left, she had sewn 14,000 skirts.

Mrs. Elli is now 80 years old. What set her apart was her way of speaking, which deeply moved me—rarely does one encounter someone of her age with such a poetic expression and natural flow in storytelling. I met her again recently at her small shop on Vasileos Pavlou Street and was once more impressed by her love for her craft and for life in general.

She has led a life full of creativity, work, and artistic sensitivity. She was the wife of N. Chondros, who in 1958 founded one of the first and most renowned shoemaking workshops on the island. There, he crafted and sold handmade sandals and carried out shoe repairs.

Later, the original shop was sold, and the business relocated again on Vasileos Pavlou Street, near the junction with Ippokratous Street. It is a small, narrow space that could easily go unnoticed, yet it holds a remarkable history. The shop still operates today under the name Elli Kos Leather Handmade Sandals, reflecting her identity, as the business passed on to her. The tradition continues with the contribution of her granddaughter, Elli Barka, who carries on the family craft.

Her professional path did not end there. After leaving Alexander Fashion in 1979, she worked with curtain-making, and from 2001, following the loss of her husband, she devoted herself entirely to the workshop, which remains active to this day.

The shop is not merely a workspace but also a small living archive of memory. Inside, one finds old photographs, collectible items, and traces of the family’s history and the art of shoemaking. Among them are photographs from the time when the late Chondros ran  "N. Chondros – Handmade Sandals,” as well as impressive handmade bridal shoes for both men and women, decorated with intricate embroidery.

Mrs. Elli remains active and creative to this day. Despite her age, she continues to work, maintaining a close connection with her craft. At the same time, she has a strong artistic nature: she writes poetry, has recorded approximately one thousand proverbs, and her creative work has been featured in the local press.

A visit to her home reveals yet another world of art. The space resembles a small museum, with paintings by her close friend Panagiotis Katopodis, works by Lefteris Kostoglaki, and a portrait of her father, Konstantinos Tsampallas, painted in 1962 by a renowned American artist who was living on the island at the time.

Among her personal keepsakes is also a photograph with Efi Sarri and Anna Karampesini, with whom she shared a long-standing friendship.

Particularly valuable is an old black-and-white photograph from the late 1950s (1958–59), depicting Jenny Karezi during filming in Kos. In the same photograph appears Ilias Kalaitzis, the first man to open a hair salon on the island, at a time when Mrs. Elli was still a trainee hairdresser.

Overall, Mrs. Elli’s life represents a living piece of local history—a journey that brings together craftsmanship, personal creativity, and a constant presence in the social and cultural life of the island.

Mrs. Elli is Ellada (=Hellas, Greece)