Τι ήταν ο Πρωτοκάραβος που κάηκε ολοσχερώς?
Πριν πολλά πολλά χρόνια είδα το τοπωνύμιο "Πρωτοκάραβος" και μου κίνησε το ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον Χάρη Παπακυριακού και το Λεξικό της Θάλασσας ο πρωτοκάραβος ήταν ο πηδαλιούχος στους βυζαντινούς δρόμωνες (ο βασικός και επικρατέστερος τύπος πολεμικού πλοίου του Βυζαντινού Ναυτικού από τον 6ο έως τον 11ο αιώνα μ.Χ.)
Στο Μαστιχάρι της Κω έχουμε την παραλία Πρωτοκάραβος και το ομώνυμο μαγαζί "Protokaravos", γνωστό και ως Lovly που πρόσφατα κάηκε ολοσχερώς.
Σύμφωνα με τα "Τοπωνυμικά και Ονοματικά της Νήσου Κω" του Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη η ονομασία του τοπωνυμίου "Πρωτοκάραβος" στην Αντιμάχεια, έδωσε αφορμή να δημιουργηθεί τοπική ιστορία, σύμφωνα με την οποία στα χρόνια της πείνας εξώκειλαν δύο καράβια φορτωμένα με σιτάρι και χαρούπια.
Η Παραλία Πρωτοκάραβος
Πρόκειται για μια ήσυχη και σχετικά απομονωμένη παραλία, μακριά από την πολυκοσμία, ιδανική για κολύμπι, χαλάρωση και φωτογραφίες με φόντο την ιδιαίτερη μορφολογία της ακτής. Δεν διαθέτει οργανωμένες εγκαταστάσεις, όπως ξαπλώστρες και ομπρέλες.
Ο Πρωτοκάραβος είναι μια επιλογή για όσους αναζητούν την αυθεντική, ανεπιτήδευτη ομορφιά της Κω και θέλουν να απολαύσουν τη θάλασσα σε ένα γαλήνιο φυσικό περιβάλλον.
Πρωτοκάραβος – Lovly: Ένα ξεχωριστό στέκι που χάθηκε
Στην περιοχή του Πρωτοκάραβου, δυτικά του Μαστιχαρίου, υπήρχε ένα ιδιαίτερο μαγαζί που αρχικά ήταν γνωστό ως Protokaravos και τα τελευταία χρόνια ως Lovly. Ένα αγαπημένο στέκι, ιδιαίτερα για τους ξένους επισκέπτες της Κω, με απέραντη θέα στο γαλάζιο του Αιγαίου.
Το πιο χαρακτηριστικό του στοιχείο ήταν οι τοίχοι του, γεμάτοι ονόματα, μηνύματα και αφιερώσεις από ανθρώπους που πέρασαν από εκεί και θέλησαν να αφήσουν το δικό τους σημάδι.
Παλιές ραπτομηχανές, καζάνια και διάφορα ξεχωριστά αντικείμενα, μιας άλλης εποχής, συμπλήρωναν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του χώρου.
Στις 14 Οκτωβρίου 2026, όμως, το γνωστό κατάστημα καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά, όπως ανέφεραν τοπικά μέσα ενημέρωσης. Έτσι, ένας χώρος που είχε συνδεθεί με τις διακοπές, τις αναμνήσεις και τις μικρές προσωπικές ιστορίες τόσων ανθρώπων δεν υπάρχει πια. Οι φωτογραφίες του αποκτούν πλέον μια ξεχωριστή αξία: κρατούν ζωντανή την εικόνα ενός μαγαζιού που δεν ήταν απλώς ένα σημείο για φαγητό ή ποτό, αλλά ένας τόπος με τη δική του ταυτότητα και τις δικές του αναμνήσεις.
Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν όλες το 2017 και το 2024.
Έτσι με τις λ. καράβι, κάραβος, καράβα ονόμαζαν υψώματα ή βράχους αναλόγου σχήματος. Πρωτοκάραβος, ο (αρχι)πλοίαρχος, εδώ πιθανώς ο υψηλότερος, ο πρώτος λόφος που ξεχωρίζει ανάμεσα σε άλλους.
Η λ. κάραβος μαρτυρείται από τον Αριστοτέλη. Στην Α.Ε.Γ. = κάνθαρος κερασφόρος, πλοίο. Σανσκρ. sarabha, salabha, λατ. scarabaeus. Η λ. γνωστή και στους Μακεδόνες, από μαρτυρία του Ησυχίου: «κάραβος υπό Μακεδόνων η πύλη». Χρησιμοποιείται στο μεσαίωνα με την έννοια: 1) κάνθαρος, «τον μοιχοπόδην τον κάραβον τριγυρίζεις, από τα κιόνια του Ιπποδρόμου κρεμάσεις», Σπανός (Eideneier) A. 515, 2) πλοίο, «ιδών δε ο Μποράκ ρεΐξης ότι ουκ εστίν ικανός του πολεμήσαι αυτά, έριψε πυρ εν μέσω των καράβων» Εκθ. Χρον. 43.
Στη Ρόδο κάραβος, ως προσήγ., σημαίνει υπόνομος, χτιστή αποθήκη στις αυλές των σπιτιών όπου μαζεύονται τα ακάθαρτα νερά, «καραβώνει το νερό» = μαζεύεται, όταν δεν βρίσκει διέξοδο να φύγει. Πρβ. όμοια τπν.: Κάραβος (Αρχάν., Γεν., Λαχ., Μεσ.) και Νάξο, Πάρο, Χίο, Κεφαλονιά. Καραβωτή Πέτρα, Καραβόπετρα (Τήλος)⁴⁴, Καράβα, Καραβιώτης (Νίσ.), Καράι (Χάλκη). Στη Σύμη της Καράβας, όπου συνήθως μεταχειρίζονται τον μγθ. τύπο στο θηλυκό, προκειμένου να δείξουν τον μεγαλόσωμο άντρα, όπως η Καράβα, η Βασίλα (< Καράβας, Βασίλης), Πρβ. τέλος τα ροδίτικα παρόμοια τπν. Καράβι, Κάραβος, Γαλούνι, Κάτερτζιο, Χιόλαντρος (< χελάνδιον), Τσαμπίκα (< «σαμβύκη ου μόνον το όργανον αλλά και το πλοίον» Ησύχ.).
Σύμφωνα με τον Ζάρακα, ο Πρωτοκάραβος είναι λόφος που βρίσκεται νότια της τοποθεσίας Κατά.
Πηγή: *Τοπωνυμικά και Ονοματικά της Νήσου Κω- Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη
Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:
What Was Protokaravos, the Place That Was Completely Destroyed by Fire?
Many, many years ago, I came across the place name “Protokaravos” and it caught my interest. According to Haris Papakyriakou and his Dictionary of the Sea, the protokaravos was the helmsman aboard Byzantine dromons, the main and most prevalent type of warship in the Byzantine navy from the 6th to the 11th century AD.
In Mastichari, on the island of Kos, there is Protokaravos Beach, and until recently, there was also a bar and restaurant of the same name, “Protokaravos”, also known as “Lovly”, which was recently completely destroyed by fire.
According to Michalis Evst. Skandalidis in his book Toponyms and Names of the Island of Kos, the place name “Protokaravos” in Antimachia gave rise to a local story. According to this account, during the years of famine, two ships carrying wheat and carob beans ran aground there.
Protokaravos Beach
Protokaravos Beach lies west of Mastichari, just past the Church of Agios Ioannis o Perigialitis. It stands out for its rugged, natural landscape, with impressive rocks rising above the sandy shore and clear, turquoise-blue waters.
It is a quiet, relatively secluded beach, away from the crowds, ideal for swimming, relaxing and taking photographs against the backdrop of the coastline’s distinctive rock formations. There are no organised facilities, such as sunbeds or umbrellas.
Protokaravos is an ideal choice for those seeking the authentic, unspoilt beauty of Kos and wishing to enjoy the sea in a peaceful natural setting.
Protokaravos – Lovly: A Unique Place That Is Now Gone
In the Protokaravos area, west of Mastichari, there was a distinctive bar and restaurant, initially known as Protokaravos and, in recent years, as Lovly. It was a much-loved spot, particularly among foreign visitors to Kos, offering endless views of the blue Aegean Sea.
Its most distinctive feature was its walls, covered with names, messages and dedications left by people who had visited and wanted to leave their own mark.
Old sewing machines, large pots and various unusual objects, some of them relics of another era, added to the unique character of the place.
On 14 October 2026, however, the well-known establishment was completely destroyed by fire, according to local news reports. And so, a place associated with holidays, memories and the little personal stories of so many people is no longer there.
The photographs have now acquired a special significance: they preserve the image of a place that was not merely somewhere to eat or have a drink, but a place with its own identity and its own collection of memories.
All the photographs were taken in 2017 and 2024.
The Origin and Meaning of the Name “Protokaravos”
Protokaravos (Kos, Antimachia): A name given to hills. The word itself, used as a title or designation, was employed by the Byzantines and referred to the helmsman of the emperor’s dromons, warships propelled by oars and sometimes sails. Since ancient times, people have often given mountains, hills and rocks the names of ships because of their resemblance in shape.
Thus, the words karavi, karavos and karava were used to name elevations or rocks of a similar shape. Protokaravos could mean the chief or first ship, and in this context perhaps the highest hill, the first to stand out among the others.
The word karavos is attested in Aristotle. In Ancient Greek, it could refer to a horned beetle or a ship. Compare Sanskrit sarabha, salabha, and Latin scarabaeus. The word was also known to the Macedonians, according to a reference by Hesychius: “karavos was the word for gate among the Macedonians.”
In the Middle Ages, the word was used with two meanings:
A beetle, as in the following passage: “You chase the karavos with its crooked feet, hanging it from the columns of the Hippodrome,” from Spanos (Eideneier), A. 515.
A ship, as in the following passage: “When Borak realised that he was unable to fight them, he set fire among the ships,” from Ekthesis Chronikon, 43.
Οn Rhodes, karavos, used as a common noun, refers to an underground drain or a masonry-built storage space in the courtyards of houses where wastewater collects. The expression “karavonei to nero” means that the water accumulates when it cannot find an outlet.
Compare similar place names: Karavos (in Archangelos, Genadi, Lachania and Mesanagros), as well as names found on Naxos, Paros, Chios and Kefalonia. Other examples include Karavoti Petra and Karavopetra (Tilos), Karava and Karaviotis (Nisyros), and Karai (Chalki).
In the village of Karava on Symi, the feminine form is commonly used as a nickname for a large-built man, as in Karava and Vasila (from Karavas and Vasilis). Finally, compare similar Rhodian place names, such as Karavi, Karavos, Galouni, Katergio, Chiolandros (from chelandion, a type of Byzantine ship), and Tsampika (from the word sambyke, which, according to Hesychius, referred not only to a musical instrument but also to a ship).
According to Zarakas, Protokaravos is a hill situated south of the location known as Kata.
