Η εικονογράφος Rebecca Lea Williams: Από το Λονδίνο, στη Νίσυρο και την Κω

Η εικονογράφος Rebecca Lea Williams:  Από το Λονδίνο, στη Νίσυρο και την Κω

Η Rebecca Lea Williams είναι Βρετανίδα εικονογράφος και καλλιτέχνης που ζει και εργάζεται στο Herne Hill στο Λονδίνο. Τα τελευταία περίπου 15 χρόνια δραστηριοποιείται ως commercial illustrator, έχοντας συνεργαστεί με ένα ευρύ φάσμα πελατών, από τις Molton Brown, Clarks και Volvo μέχρι τα περιοδικά Country Living, Gardens Illustrated και Marie Claire. Η δουλειά της περιλαμβάνει editorial illustration, συσκευασία, branding, διαφημιστικές καμπάνιες, εικονογράφηση βιβλίων και δημιουργία εικονογραφημένων χαρτών.

Ιδιαίτερο και πολύ ενδιαφέρον κομμάτι της δουλειάς της είναι οι εικονογραφημένοι χάρτες. Η Williams δεν αντιμετωπίζει έναν χάρτη απλώς ως έναν τρόπο προσανατολισμού, αλλά ως μια οπτική αφήγηση ενός τόπου ή μιας προσωπικής ιστορίας. Σχεδιάζει πόλεις, γειτονιές, διαδρομές και σημαντικά σημεία, συνδυάζοντας κτίρια, ανθρώπους, αντικείμενα και μικρές λεπτομέρειες που δίνουν στον χάρτη προσωπικό χαρακτήρα. Έχει, μάλιστα, δημιουργήσει εικονογραφήσεις για το The Resident Magazine, το Discover Britain, το SW Magazine και άλλες εκδόσεις.

από την τελευταία της επίσκεψη στην Κω, Καρδάμαινα 29/7/26

Στο προσωπικό της έργο η τροφή, τα ταξίδια και η μάθηση αποτελούν βασικές πηγές έμπνευσης. Η σειρά Eat, για παράδειγμα, περιλαμβάνει εικονογραφήσεις τροφίμων και βοτάνων, ενώ σε άλλες δουλειές της δημιουργεί χάρτες και εικόνες που συνδυάζουν αισθητική με πληροφορία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι εικονογραφήσεις της για βότανα, φρούτα, καφέ, κακάο και μπανάνες, όπου η εικόνα λειτουργεί ταυτόχρονα ως διακοσμητικό έργο και ως φορέας γνώσης.

Η σχέση της με την εκπαίδευση είναι επίσης ενδιαφέρουσα: η Williams είναι πτυχιούχος δασκάλα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και δηλώνει ιδιαίτερα παθιασμένη με τη μάθηση και τη διδασκαλία. Αυτό φαίνεται και στη δουλειά της, όπου συχνά υπάρχει έρευνα πίσω από την εικόνα και μια προσπάθεια ο θεατής να φύγει έχοντας μάθει κάτι καινούργιο.

στο Herne Hill του Λονδίνου, οι δρόμοι φέρουν την υπογραφή της Rebecca

Η καλλιτεχνική της πορεία έχει επίσης μια ενδιαφέρουσα προσωπική διάσταση. Μετά τη γέννηση του γιου της, το 2014, έκανε ένα διάλειμμα από την επαγγελματική της δραστηριότητα, γεγονός που αποτέλεσε την αφετηρία για τη δημιουργία του δικού της brand, Rebsville. Εκεί συγκεντρώνει πλέον προσωπικές δημιουργίες, prints, χάρτες, παιδικές σειρές και σχέδια εμπνευσμένα από τις προσωπικές της αγάπες.

Ίσως, όμως, αυτό που κάνει τη δουλειά της ιδιαίτερη είναι ότι πίσω από την καθαρή, πολύχρωμη και συχνά παιχνιδιάρικη εικόνα υπάρχει έρευνα και αφήγηση. Η ίδια έχει πει ότι αγαπά ιδιαίτερα την ιδέα να μετατρέπει έναν τόπο, μια διαδρομή, ένα φαγητό ή μια προσωπική ανάμνηση σε εικόνα. Και αυτό εξηγεί γιατί οι εικονογραφήσεις της μοιάζουν συχνά περισσότερο με μικρές οπτικές ιστορίες παρά με απλές διακοσμητικές εικόνες.

εξερευνώντας την Κω

Η Rebecca, η Νίσυρος και η Κως

Η σχέση της Rebecca Lea Williams με την Ελλάδα ξεκίνησε μέσα από τη Νίσυρο. Η συμμετοχή της σε ένα καλλιτεχνικό εργαστήρι στο νησί (που διοργανώνουν η Marianne Wie και η Zoe Burt), στάθηκε αφορμή για να δημιουργήσει έναν ιδιαίτερο δεσμό με τη Νίσυρο, τόσο καλλιτεχνικό όσο και προσωπικό. Από τότε επιστρέφει συχνά στα Δωδεκάνησα και η Κως έχει γίνει ένας γνώριμος σταθμός στα ταξίδια της. Τα τελευταία χρόνια την έχουμε συναντήσει αρκετές φορές στο νησί, καθώς οι επισκέψεις της στη Νίσυρο συνδυάζονται συχνά με ένα πέρασμα από την Κω. Έτσι, μια αρχική γνωριμία με τον τόπο μέσα από την τέχνη εξελίχθηκε σε έναν σταθερό και πιο προσωπικό δεσμό με τα νησιά μας.

η Rebecca στη Ζια

το εστιατόριο Zorbas την ενέπνευσε για ένα πρόχειρο σκίτσο

μία υπέροχη εικονογράφηση με τη θέα από το μπαλκόνι της στο ξενοδοχείο Maritina

με πληροφορίες από την ιστοσελίδα της: https://rebeccaleawilliams.com/

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Illustrator Rebecca Lea Williams: From London to Nisyros and Kos

Rebecca Lea Williams is a British illustrator and artist who lives and works in Herne Hill, London. For approximately the past 15 years, she has worked as a commercial illustrator, collaborating with a wide range of clients, from Molton Brown, Clarks and Volvo to magazines such as Country Living, Gardens Illustrated and Marie Claire. Her work includes editorial illustration, packaging, branding, advertising campaigns, book illustration and the creation of illustrated maps.

One particularly distinctive and very interesting part of her work is illustrated maps. Williams does not view a map simply as a means of orientation, but as a visual narrative of a place or a personal story. She draws cities, neighbourhoods, routes and landmarks, combining buildings, people, objects and small details that give each map a personal character. She has, in fact, created illustrations for The Resident Magazine, Discover Britain, SW Magazine and other publications.

from her most recent visit to Kos, Kardamena, 29/7/26

In her personal work, food, travel and learning are major sources of inspiration. Her Eat series, for example, includes illustrations of food and herbs, while in other projects she creates maps and images that combine aesthetics with information. A characteristic example is her illustrations of herbs, fruit, coffee, cocoa and bananas, in which the image functions simultaneously as a decorative artwork and as a vehicle for knowledge.

Her connection with education is also interesting: Williams is a qualified primary school teacher and describes herself as particularly passionate about learning and teaching. This is also evident in her work, where there is often research behind the image and an effort to leave the viewer having learned something new.

in Herne Hill, London, the streets bear Rebecca's signature

Her artistic career also has an interesting personal dimension. After the birth of her son in 2014, she took a break from her professional work, which became the starting point for the creation of her own brand, Rebsville. There, she now brings together personal creations, prints, maps, children's series and designs inspired by her own interests and passions.

Perhaps, however, what makes her work distinctive is that behind the clean, colourful and often playful imagery lies research and storytelling. She has said that she particularly loves the idea of turning a place, a journey, a food item or a personal memory into an image. This explains why her illustrations often resemble small visual stories rather than simply decorative images.

exploring Kos

Rebecca, Nisyros and Kos

Rebecca Lea Williams' connection with Greece began through Nisyros. Her participation in an art workshop on the island (organised by Marianne Wie and Zoe Burt) gave her the opportunity to develop a special connection with Nisyros, both artistically and personally. Since then, she has returned frequently to the Dodecanese, and Kos has become a familiar stop on her travels. In recent years, we have met her several times on the island, as her visits to Nisyros are often combined with a stopover in Kos. Thus, an initial acquaintance with the place through art has evolved into a lasting and more personal connection with our islands.

Rebecca in Zia

the Zorbas restaurant inspired her to make a quick sketch

a wonderful illustration of the view from her balcony at the Maritina Hotel

Ο Ευθύμης Μαχαίρας από την Κω, Οθωμανολόγος, μεταδιδακτορικός ερευνητής στην Αυστρία, στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης

Ο Ευθύμης Μαχαίρας από την Κω, Οθωμανολόγος, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης

Ο Ευθύμιος Μαχαίρας είναι Ιστορικός, Οθωμανολόγος και κατάγεται από το νησί της Κω. Ασχολείται, δηλαδή, με τη μελέτη της Οθωμανικής περιόδου και τις επιδράσεις της στον ελληνικό χώρο. Από τον Σεπτέμβριο θα είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής Marie Skłodowska-Curie, στο Πανεπιστήμιο Βιέννης, στην Αυστρία, Τμήμα Ιστορίας Ανατολικής Ευρώπης, με το έργο του να τιτλοφορείται, Monastic Economy and Networks in the Mediterranean (ECOMONY). Είναι επίσης, διδάκτορας Οθωμανικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και συνεργάτης του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών/Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

 με τον Ομότιμο Καθηγητή Νομικής, κ. Αχιλλέα Κουτσουράδη

Το εντυπωσιακό βιογραφικό του περιλαμβάνει: Πτυχίο Ιστορίας (Νεότερη Ευρωπαϊκή και Ελληνική Ιστορία), Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στην Τουρκολογία (Οθωμανική Ιστορία), Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ), Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και Διδακτορικό Δίπλωμα (Ph.D.) στην Οθωμανική Ιστορία, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. 

Η Ερευνητική του εμπειρία περιλαμβάνει συμμετοχή σε χρηματοδοτούμενα έργα, όπως: Ερευνητής υπεύθυνος για την έρευνα σε ελληνικά και οθωμανικά αρχεία στο πλαίσιο του έργου Consuls – Culture – Commerce: Archaeology in the Aegean during the Ottoman Period, υπό την επιστημονική ευθύνη του Δρ Nicholas Salmon.  Ερευνητής στο πρόγραμμα A Digital Historical Atlas of Greek Micronesia: Mapping the Northern Dodecanese Islands, με αντικείμενο τις οικονομικές δραστηριότητες, την πειρατεία και τις υποδομές των νησίδων

---

Και λίγη από την πολύ μεγάλη και ενδιαφέρουσα επαγγελματική του εμπειρία

1/10/2026 – 30/9/2028
Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Marie Skłodowska-Curie, Πανεπιστήμιο Βιέννης, Τμήμα Ιστορίας Ανατολικής Ευρώπης, Monastic Economy and Networks in the Mediterranean (ECOMONY).

1/5/2025 – σήμερα
Επιστημονικός Συνεργάτης, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ).

1/11/2024 – 1/5/2025
Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ), HAGMi, «Ψηφιακός Ιστορικός Άτλας της Ελληνικής “Μικρονησίας”: Χαρτογραφώντας τα Βόρεια Δωδεκάνησα».

1/9/2024 – σήμερα
Ερευνητικός Συνεργάτης / Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Badisches Landesmuseum Karlsruhe, Consuls – Culture – Commerce: Archaeology in the Aegean during the Ottoman Period.

Για περισσότερα: Ευθύμιος Μαχαίρας: Αχ Αυτοί οι Άγγλοι! Ένας Λόρδος στην Καραντίνα της Πάτμου το 1903

Μια ματιά στην «Εποχή των Τουλιπών» και την εξέγερση του Πατρόνα Χαλίλ (1718-1730)

Σχετικές Αναρτήσεις: 

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΙ ΤΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΛΑΤΑΝΟΥ

Ο ΠΛΑΤΑΝΟΣ ΤΟΥ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Efthymios Machairas from Kos – Ottoman Scholar and Postdoctoral Researcher at the University of Vienna

Efthymios Machairas is a historian and Ottoman scholar specializing in the study of the Ottoman period and its impact on the Greek world. From September, he will serve as a Marie Skłodowska-Curie Postdoctoral Researcher at the University of Vienna, Austria, in the Department of Eastern European History, where he will work on the research project Monastic Economy and Networks in the Mediterranean (ECOMONY). He also holds a Ph.D. in Ottoman History from the University of Crete and is a Research Associate at the Institute of Historical Research of the National Hellenic Research Foundation (NHRF).

with Professor Emeritus of Law Achilleas Koutsouradis

His impressive academic background includes: a Bachelor's Degree in History (Modern European and Greek History) from the University of Crete, Department of History and Archaeology; an M.A. in Turkology (Ottoman History) from the University of Crete, Department of History and Archaeology, in collaboration with the Institute for Mediterranean Studies (IMS), Foundation for Research and Technology – Hellas (FORTH); and a Ph.D. in Ottoman History from the University of Crete, Department of History and Archaeology.

His research experience includes participation in major funded projects, such as: serving as the researcher responsible for archival research in Greek and Ottoman sources within the project Consuls – Culture – Commerce: Archaeology in the Aegean during the Ottoman Period, under the scientific direction of Dr Nicholas Salmon. He has also been a researcher in the project A Digital Historical Atlas of Greek Micronesia: Mapping the Northern Dodecanese Islands, focusing on the economic activities, piracy and infrastructure of the small islands and islets of the Northern Dodecanese.

A brief overview of his extensive professional experience

1 October 2026 – 30 September 2028

Marie Skłodowska-Curie Postdoctoral Researcher, University of Vienna, Department of Eastern European History.

Research project: Monastic Economy and Networks in the Mediterranean (ECOMONY).

1 May 2025 – Present

Research Associate, Institute of Historical Research (IHR), National Hellenic Research Foundation (NHRF).

1 November 2024 – 1 May 2025

Postdoctoral Researcher, Institute of Historical Research (IHR), National Hellenic Research Foundation (NHRF), HAGMi Project: A Digital Historical Atlas of Greek "Micronesia": Mapping the Northern Dodecanese.

1 September 2024 – Present

Research Associate / Postdoctoral Researcher, Badisches Landesmuseum Karlsruhe, project Consuls – Culture – Commerce: Archaeology in the Aegean during the Ottoman Period.

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΙ ΤΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΛΑΤΑΝΟΥ

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΙ ΤΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΛΑΤΑΝΟΥ

Στην Πλατεία Πλατάνου, ανάμεσα στον Πλάτανο του Ιπποκράτη και το Άγαλμα του Ιπποκράτη, υπάρχουν τρία ταφικά οθωμανικά μνημεία. Το ένα είναι ξεκάθαρα τάφος αξιωματούχου της οθωμανικής περιόδου με την αντίστοιχη επιτύμβια επιγραφή, καθώς το κάλυμμα στην κορυφή (το τουρμπάνι) δείχνει ότι ο νεκρός ήταν άνδρας υψηλής κοινωνικής θέσης. Το συγκεκριμένο κάλυμμα δεν είναι απλό· συνήθως δηλώνει αξιωματούχο ή πρόσωπο κύρους. 

Για πολλές δεκαετίες η επικρατούσα άποψη για το επιβλητικό οθωμανικό ταφικό μνημείο δίπλα στον Πλάτανο του Ιπποκράτη βασιζόταν σε πληροφορία που δημοσίευσε ο Αχιλλέας Κουτσουράδης από προφορική μαρτυρία του 1945, όταν ήταν Δήμαρχος ο πατέρας του. Σύμφωνα με αυτή, ένας μουσουλμάνος που είχε διαβάσει την αραβική επιγραφή ανέφερε ότι ο τάφος ανήκε σε Οθωμανό πλοίαρχο πολεμικού πλοίου, ο οποίος πνίγηκε κατά τη Ναυμαχία του Γέροντα, στις 29 Αυγούστου 1824.

Η πρόσφατη μετάφραση της επιγραφής από Οθωμανολόγο, ωστόσο, φαίνεται να ανατρέπει αυτή την εκδοχή. Η επιγραφή κατονομάζει τον νεκρό ως Χατζή Οσμάν Πασά, γιο του Χατζή Ιμπραήμ Πασά, αναφέρει ότι υπηρέτησε ως πλοίαρχος επί 47 χρόνια, ότι «η ζωή του συμπληρώθηκε στην Κω» και καταλήγει με τη χρονολογία 17 Ρετζέπ 1158 Εγίρας (15 Αυγούστου 1745), η οποία, σύμφωνα με την τυπική δομή των οθωμανικών επιτύμβιων επιγραφών, ερμηνεύεται ως η ημερομηνία θανάτου του. Με το δεδομένο ότι η ανάγνωση αυτή είναι ορθή, τότε ο τάφος δεν μπορεί να συνδέεται με τη Ναυμαχία του Γέροντα, που έγινε σχεδόν ογδόντα χρόνια αργότερα.

Παραθέτω το άρθρο του Αχιλλέα Κουτσουράδη (Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Α.Π.Θ), όπως το ανέδειξε στην ιστοσελίδα του ο Γεωδίφης (Νίκος Ιερομνήμων)

"Επικροτώ ανεπιφύλακτα, την πρωτοβουλία για τον ευπρεπισμό του χώρου στην πόλη της Κω όπου βρίσκονται τάφοι σημαινόντων αξιωματούχων της οθωμανικής περιόδου και συμφωνώ με τα σχόλια που δημοσιεύονται.

Συμπληρωματικά, αναφέρω ότι ήδη επί δημαρχίας Γιώργου Κουτσουράδη (1945-1946), κλήθηκε συμπατριώτης μας μουσουλμάνος να διαβάσει τις επιτύμβιες πλάκες και σε μια από αυτές, κατά τις διηγήσεις του πατέρα μου, ταυτοποιήθηκε Οθωμανός πλοίαρχος πολεμικού σκάφους, που βυθίστηκε κατά την ναυμαχία του Γέροντα στις 29 Αυγούστου 1824, έξω από την Κω. Την προσπάθεια εκείνη συνέχισα, αρκετά χρόνια αργότερα, με την βοήθεια του Ιμάμη της Κω σοφολογιότατου κ. Σουκρή-Σερήφ Δαμάδογλου και του τουρκολόγου συμπατριώτη μας κ. Ευθύμιου Μαχαίρα. Το αποτέλεσμα είναι η μετάφραση της επιτύμβιας πλάκας του τάφου που παραθέτω.

Ο Θεός είναι Αιώνιος.

Αυτός που έρχεται στον τάφο μου και ρίχνει μια ματιά,

δεν μπορεί να με καταλάβει μέχρις ότου βρεθεί στη ίδια με μένα θέση.

Είμαι ο Χατζή Οσμάν Πασά, από ευγενή οικογένεια, υιός του Χατζή Ιμπραήμ Πασά

και έχω ταξιδέψει στη θάλασσα, ως πλοίαρχος, επί 47 χρόνια, όπως ο Νώε.

Η ζωή μου συμπληρώθηκε στην Κω.

Ζητώ από τους αδερφούς μου, όσοι έρχονται για επίσκεψη του τάφου μου,

να διαβάσουν μια ευχή από το Κοράνιο για την ψυχή του Οσμάν Πασά.

17η ημέρα του έβδομου μήνα του έτους Εγίρας 1158 (15 Αυγούστου 1745)

Αντί άλλου καταληκτικού σχολίου μου, παραθέτω ένα απόσπασμα από την τραγωδία του Σοφοκλή, την Αντιγόνη, που παρουσιάστηκε στην αρχαία Αθήνα στα μεγάλα Διονύσια στα 441 π.χ. Είναι συγκλονιστικά επίκαιρη. Ο διαχρονικός σεβασμός και η τιμή στους νεκρούς, αποτελεί ύψιστο ηθικό Χρέος και δείγμα Πολιτισμού.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ:Ο Άδης όμως αξιώνει να είναι οι νόμοι ίσοι για όλους.


ΚΡΕΩΝ: Μα ο καλός δεν είναι στην ιδία θέση με τον κακό, ώστε να λάβει την ίδια τιμή.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Ποιος ξέρει αν αυτά [είναι] δίκαια στον Κάτω Κόσμο;

ΚΡΕΩΝ:. Ποτέ βέβαια δε θα γίνει ο εχθρός φίλος, ούτε κι όταν πεθάνει.

ΑΝΤΙΓΟΝΗ:. Δε γεννήθηκα για να συμμερίζομαι το μίσος αλλά την αγάπη.

Αχιλλέας Κουτσουράδης"

Παρ' όλα αυτά, εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα που αξίζουν περαιτέρω έρευνα. Στον ίδιο χώρο σώζεται και δεύτερος οθωμανικός τάφος· επομένως δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η παλαιά παράδοση να αφορούσε εκείνον και όχι το μνημείο του Χατζή Οσμάν Πασά. Επιπλέον, η μοναδική γνωστή προσωπικότητα με το όνομα Χατζή Οσμάν Πασάς που εντοπίζεται εύκολα στη σύγχρονη βιβλιογραφία και στο διαδίκτυο είναι ο αξιωματούχος που έφθασε στη Σούδα το 1812 για να καταστείλει τους Γενίτσαρους της Κρήτης και έμεινε γνωστός με το προσωνύμιο «Πνιγάρης». Η χρονολόγηση της δράσης του βρίσκεται πολύ κοντά στα γεγονότα του 1824, γεγονός που εύλογα γεννά την απορία μήπως υπάρχει κάποια σχέση με την παλαιά παράδοση της Ναυμαχίας του Γέροντα. Ωστόσο, η επιγραφή του τάφου με τη χρονολογία 1745 καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την ταύτιση των δύο προσώπων. Μέχρι να εντοπιστούν νέα στοιχεία στα οθωμανικά αρχεία, παραμένει ανοικτό το ερώτημα αν η παράδοση του 1824 αποδίδεται σε λάθος τάφο ή αν πρόκειται για δύο διαφορετικά ιστορικά πρόσωπα, των οποίων οι ιστορίες συγχωνεύθηκαν με το πέρασμα του χρόνου. 

Η παλαιά τοπική παράδοση δείχνει προς το 1824, ενώ η επιγραφή οδηγεί με σαφήνεια στο 1745. Αυτή η αντίφαση είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας και ταυτόχρονα το σημείο από το οποίο μπορεί να ξεκινήσει μια σοβαρή ιστορική έρευνα.

το 2012

το 2013

Ένα ακόμη ζήτημα που γεννά ερωτήματα είναι η ίδια η θέση του τάφου. Αν ο Χατζή Οσμάν Πασάς πέθανε πράγματι το 1745, τότε η ταφή του προηγήθηκε κατά περίπου σαράντα χρόνια της ανέγερσης του τεμένους του Γαζή Χασάν Πασά και της αποκατάστασης της οθωμανικής κρήνης το 1786. Για ποιο λόγο επιλέχθηκε να ταφεί ένας τόσο σημαντικός Οθωμανός αξιωματούχος σε εκείνο ακριβώς το σημείο, όταν το τέμενος δεν είχε ακόμη οικοδομηθεί; Μήπως προϋπήρχε εκεί κάποιο μουσουλμανικό νεκροταφείο ή άλλος ιερός χώρος και η περιοχή είχε ήδη αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τους Οθωμανούς πριν από την ανέγερση του τεμένους;

Συνεχίζοντας την έρευνα, έφτασα ακόμη πιο κοντά στην αλήθεια, καθώς ανακάλυψα ότι ο αείμνηστος Βασίλης Χατζηβασιλείου στην Ιστορία της Κω επιβεβαιώνει ότι ο τάφος ήταν του Χατζή Οσμάν Πασά: Συγκεκριμένα αναφέρει ότι σε μικρή απόσταση από το τέμενος Γαζή Χασάν και πάνω στο ανάχωμα, που σήμερα είναι πάρκο, υπήρχε τούρκικο νεκροταφείο, όπως μαρτυρούν οι δύο τάφοι που παραμένουν εκεί. Ο ένας τάφος ανήκει στον Ναύαρχο Οσμάν Πασά που πέθανε και θάφτηκε εκεί το 1745 και ο άλλος είναι της Χατιζέ Χανούμ, θυγατέρας του Καραμουσταφά Πασά. Στην ίδια θέση βρίσκεται, επίσης, και η μαρμάρινη πλάκα από τον τάφο κάποιου Καϊμακάμη της Κω, του Μεμέτ Εμίμπεη, γιου του Σουλεϊμάν Μπέη. Τον νεκρό, πριν τον θάψουν, τον τοποθετούσαν σ' ένα πέτρινο τραπέζι (musalla taşı), που βρίσκουμε και σήμερα στη θέση του, προς τη μεσημβρινή πλευρά του Πλατάνου. 

Ωστόσο, η σημερινή εικόνα του μνημείου δεν είναι εύκολο να ερμηνευθεί. Η μαρμάρινη επιτύμβια στήλη είναι σπασμένη, ενώ το κάλυμμά της φέρει λίθινο τουρμπάνι, χαρακτηριστικό που παραπέμπει σε άνδρα υψηλής κοινωνικής θέσης και όχι σε γυναικεία ταφή. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη φθορά των μνημείων, τα εκτεταμένα γκράφιτι, τους βανδαλισμούς και τις κατά καιρούς μετακινήσεις ή επανατοποθετήσεις επιτύμβιων πλακών που φαίνεται να έχουν γίνει στον χώρο, αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να έχουν συγκεντρωθεί εκεί μνημεία από περισσότερες της μίας ταφές. Αν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε η σημερινή διάταξη των επιτύμβιων στηλών ενδέχεται να μην αντανακλά την αρχική τους θέση, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την ασφαλή ταύτιση των προσώπων που ήταν πραγματικά ενταφιασμένα στο σημείο (προσωπική άποψη).

Όσο για το τρίτο μνημείο είναι κτίριο κτισμένο από πέτρα σε σχήμα τετραγώνου και με ένα μικρό τρούλο. Παραπέμπει σε μαυσωλείο, όπως είναι και ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΗΣ ΚΩ. Αν και τώρα πια έχει περίφραξη,  ο βανδαλισμός που έχει υποστεί είναι μεγάλος, και ακόμη δεν γνωρίζουμε περισσότερες πληροφορίες για την αρχική του χρήση. 

*Η μετάφραση της πινακίδας στα ελληνικά και τα αγγλικά έγινε από τον Οθωμανολόγο Ευθύμιο Μαχαίρα και τοποθετήθηκε με έξοδα του Αχιλλέα Κουτσουράδη.

Πηγή: Τάφος Χατζή Οσμαν Πασά

Βασίλης Χατζηβασιλείου "Η Ιστορία της Νήσου Κω" (Έκδοση Δήμου Κω-1990)-σελίδα 419

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The Ottoman Tombs of Hippocrates Square, Kos

In Hippocrates Square, between the Plane Tree of Hippocrates and the Statue of Hippocrates, stand three Ottoman funerary monuments. One of them is clearly the tomb of an Ottoman official, as indicated by its inscribed gravestone. The stone headpiece (turban) crowning the monument signifies that the deceased was a man of high social rank. This is not an ordinary headpiece; it typically denotes a senior official or a person of considerable prestige.

For many decades, the prevailing interpretation of the imposing Ottoman funerary monument beside the Plane Tree of Hippocrates was based on information published by Achilleas Koutsouradis, who recorded an oral testimony dating back to 1945, when his father was Mayor of Kos. According to that account, a local Muslim who was able to read the Arabic-script inscription stated that the tomb belonged to an Ottoman naval commander whose warship sank during the Battle of Gerontas on 29 August 1824.

A recent translation of the inscription by Ottoman scholar Efthymios Machairas, however, appears to overturn this long-held belief. The inscription identifies the deceased as Hacı Osman Pasha, son of Hacı Ibrahim Pasha, stating that he served as a naval commander for forty-seven years, that "his life was completed on Kos," and concludes with the date 17 Rajab 1158 AH (15 August 1745). According to the standard structure of Ottoman funerary inscriptions, this date is understood to represent the date of his death. If this reading is correct, the tomb cannot be associated with the Battle of Gerontas, which took place nearly eighty years later.

Below is the article written by Achilleas Koutsouradis (Professor Emeritus, Faculty of Law, Aristotle University of Thessaloniki), as reproduced on the website of Geodifis (Nikos Ieromnimon):

"I wholeheartedly commend the initiative to restore and improve the area in the town of Kos where the tombs of distinguished Ottoman officials are located, and I agree with the comments that have been published.

Additionally, I should mention that during the mayoralty of George Koutsouradis (1945–1946), a local Muslim was invited to read the Ottoman inscriptions. According to my father's recollections, one of the gravestones was identified as belonging to an Ottoman commander of a warship that sank during the Battle of Gerontas on 29 August 1824, off the coast of Kos. Several years later I continued this effort with the assistance of the Imam of Kos, the highly respected Mr. Şükrü Şerif Damadoglu, and our fellow countryman, the Turkologist Mr. Efthymios Machairas. The result was the translation of the funerary inscription presented below.

God is Eternal.

He who comes to my grave to cast a glance, can only understand me after

he has been in the same place as me.

I am Hadji Osman Pasha, of a noble family, son of Hadji Ibrahim Pasha,

and I have travelled the seas for 47 years as Captain, just like Noah.

The circle of my life is closing on Kos.

I ask my brothers who come and visit my grave, to read a prayer (fatiha)

from the Quran for the soul of Osman Pasha.

17th day of the month, Anno Hegirae 1158 (15th August 1745)

Instead of offering my own concluding remarks, I quote a passage from Sophocles' tragedy Antigone, first performed in Athens during the Great Dionysia in 441 BC. Its message remains strikingly relevant today. Respect and honour for the dead constitute a timeless moral obligation and a hallmark of civilisation.

ANTIGONE: Yet Hades demands equal laws for all.

CREON: But the noble and the wicked cannot receive the same honour.

ANTIGONE: Who knows whether such judgments are just in the world below?

CREON: An enemy will never become a friend, not even in death.

ANTIGONE: I was born to share in love, not in hatred.

Achilleas Koutsouradis"

Nevertheless, several questions remain unanswered. A second Ottoman tomb survives at the same location, and therefore it cannot be ruled out that the old tradition may have referred to that monument rather than to the tomb of Hacı Osman Pasha. Furthermore, the only historical figure named Hacı Osman Pasha who can readily be identified in modern literature and online sources is the Ottoman official who arrived in Souda, Crete, in 1812 to suppress the Janissaries and became known by the nickname "The Drowner" (Pnigaris). Since his activities occurred only a few years before the Battle of Gerontas in 1824, it is reasonable to wonder whether there might be some connection with the old local tradition. However, the inscription bearing the date 1745 makes it extremely difficult to identify him with the individual commemorated by this monument. Until new evidence emerges from the Ottoman archives, it remains an open question whether the 1824 tradition actually refers to a different tomb or whether the stories of two different historical figures gradually merged over time.

The old local tradition points to 1824, whereas the inscription clearly points to 1745. This contradiction is perhaps the most intriguing aspect of the story and provides an ideal starting point for a thorough historical investigation.

Another issue that raises important questions concerns the location of the tomb itself. If Hacı Osman Pasha did indeed die in 1745, then his burial predates by approximately forty years both the construction of the Gazi Hasan Pasha Mosque and the restoration of the nearby Ottoman fountain in 1786. Why was such a prominent Ottoman official buried at this particular site when the mosque had not yet been built? Could there already have been a Muslim cemetery or another sacred place here, giving the area special significance long before the mosque was erected?

Continuing my research, I came even closer to the truth when I discovered that the late Vasilis Hatzivasileiou, in his History of Kos, also identifies the tomb as belonging to Hacı Osman Pasha. He writes that a short distance from the Gazi Hasan Mosque, on the embankment where today's park is located, there once stood a Turkish cemetery, as evidenced by the two surviving tombs. According to Hatzivasileiou, one belongs to Admiral Osman Pasha, who died and was buried there in 1745, while the other belongs to Hatice Hanım, daughter of Kara Mustafa Pasha. At the same site also lies the marble gravestone of Mehmet Emin Bey, Kaymakam (district governor) of Kos and son of Süleyman Bey. Before burial, the deceased was placed on a musalla taşı (funeral washing and prayer stone), which still survives today on the southern side of the Plane Tree.

The present condition of the monuments, however, makes their interpretation far from straightforward. The marble gravestone is broken, while its headpiece is crowned with a carved stone turban, a feature associated with the burial of a high-ranking male official rather than a woman. Combined with the deterioration of the monuments, extensive graffiti, repeated vandalism, and the apparent relocation or repositioning of gravestones over the years, this raises the possibility that memorials from more than one burial may now have been assembled at the site. If so, the present arrangement of the gravestones may no longer reflect their original positions, making it even more difficult to identify with certainty the individuals actually buried there. (Personal observation.)

As for the third monument, it is a square stone-built structure surmounted by a small dome. It resembles a mausoleum and recalls the so-called Unknown Mausoleum of Kos. Although it is now enclosed by a protective fence, it has suffered extensive vandalism, and its original purpose remains unknown.

The Greek and English translations of the explanatory plaque were prepared by Ottoman scholar Efthymios Machairas and installed at the expense of Achilleas Koutsouradis.

Ο Κήπος του De Vecchi στο Διοικητήριο

Ο Κήπος του De Vecchi στο Διοικητήριο

Ο Κήπος του Κυβερνείου, γνωστός και ως Κήπος De Vecchi, βρίσκεται στην παραλιακή οδό Ακτή Μιαούλη, δίπλα στο ιταλικό Κυβερνείο της Κω (Διοικητήριο- Palazzo del Governo) και απέναντι από τον Πλάτανο του Ιπποκράτη και τη μαρμάρινη κρήνη, στην Πλατεία Πλατάνου. Πρόκειται για ένα μικρό τριγωνικό πάρκο, το οποίο δημιουργήθηκε κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας, πιθανότατα τη δεκαετία του 1920, παράλληλα με την ανέγερση του Κυβερνείου που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Florestano Di Fausto. Δεν είναι γνωστό ποιος σχεδίασε τον ίδιο τον κήπο, αν και έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ενδέχεται να συνέβαλε ο στενός συνεργάτης του Di Fausto, ο αρχιτέκτονας Rodolfo Petracco.

 

Η θέση του κήπου έχει ιδιαίτερη ιστορική και αρχαιολογική σημασία. Στην αρχαιότητα ο χώρος βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης και, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως περίπου τον 2ο αιώνα μ.Χ., αποτελούσε παράκτια ζώνη που βρεχόταν από τη θάλασσα. Από τον 3ο αιώνα π.Χ. περνούσε από εκεί το ανατολικό τμήμα του αμυντικού τείχους της αρχαίας Κω, ενώ κατά την οθωμανική περίοδο η περιοχή ενσωματώθηκε στο γειτονικό μουσουλμανικό νεκροταφείο.

η θέα προς και από τον κήπο

Ο κήπος ξεχωρίζει για την κατασκευή του, στην οποία χρησιμοποιήθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη και λίθοι από αρχαία μνημεία της Κω. Στα υλικά του περιλαμβάνονται τραβερτίνη, τοπικό μάρμαρο, τσιπολίνο και κίονες από μονζονίτη, στοιχεία που συνθέτουν ένα χαρακτηριστικό δείγμα επανάχρησης αρχαίων δομικών υλικών κατά την ιταλική περίοδο.

στην οθωμανική κρήνη του κήπου με τους εξαιρετικούς "ξεναγούς" μας
από αριστερά: Γεωδίφης (Νίκος Ιερομνήμων), Αχιλλέας Κουτσουράδης (Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Α.Π.Θ), και Ευθύμιος Μαχαίρας (Ιστορικός, Οθωμανολόγος) 

Ανάμεσα στα σημαντικότερα αρχαιολογικά αντικείμενα του κήπου βρίσκεται ένας μεγάλος κυκλικός μαρμάρινος βωμός από κωακό μάρμαρο, διακοσμημένος με κεφαλές ταύρων, κέρατα της Αμάλθειας, γιρλάντες και ταινίες. Ο βωμός φέρει την επιγραφή «Μενελάου τοῦ Ἀθαναγόρα» και χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ. Είχε βρεθεί στην περιοχή της σημερινής οδού Ασκληπιού, πάνω στην αρχαία πομπική οδό που συνέδεε την πόλη της Κω με το Ασκληπιείο. Δεν είναι γνωστό πότε μεταφέρθηκε στον κήπο, ωστόσο τεκμηριώνεται ότι βρισκόταν εκεί ήδη από τη δεκαετία του 1920. Πρέπει να ήταν ένας σημαντικός βωμός για τους Κώους αν λάβουμε υπόψη τις διαστάσεις και τη διακόσμηση του. Η επιγραφή έχει σβηστεί με εξαίρεση τα γράμματα που είναι χαραγμένα σε ταινίες, και η καταστροφή των οποίων θα είχε προκαλέσει ζημιές στον βωμό γράφει για τον βωμό ο W. Paton, ο Σκωτσέζος επιγραφολόγος ο οποίος τον σημειώνει στο βιβλίο του.

Λεζάντα: «Μενελά̣ου τοῦ Ἀθαναγόρα», Paton-Hicks (1891) 164 (I).

«Επιτάφιος του Μενέλαου, γιου του Αθαναγόρα». Στρογγυλός βωμός από λευκό μάρμαρο, με δύο χαραγμένες επιγραφές (αρ. 1250, I-II). Πλατάνι - 2ος αιώνας π.Χ. - Paton-Hicks (1891) 164 (I) - D. Berges, Rundaltäre (1996) 112, 4 (I) - Ch. Tsouli, Mnēmeia (Diss. 2013) 923 (I).

Κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας ο κήπος αποτελούσε χώρο αναψυχής του Ιταλού διοικητή Cesare Maria De Vecchi, από τον οποίο πήρε και τη σημερινή του ονομασία. Μετά τον σεισμό του 2017 η περίφραξη και ιδιαίτερα η είσοδος υπέστησαν ζημιές, με αποτέλεσμα ο χώρος να εξακολουθήσει να παραμένει κλειστός για το κοινό. Σύμφωνα με πληροφορίες του Γεωδίφη, το παρκάκι επιτέλους καθαρίστηκε με πρωτοβουλία του Προέδρου της τοπικής κοινότητας, Σάκη Χατζηπέτρου, μετά από χρόνια.

Εκτός από την ιστορική και αρχαιολογική του αξία, ο Κήπος του Κυβερνείου αποτελεί ένα ιδιαίτερο σημείο της παραλιακής ζώνης της Κω, συνδυάζοντας στοιχεία της ιταλικής πολεοδομίας με μνημεία και υλικά που αφηγούνται τη διαχρονική ιστορία του νησιού.

Με πληροφορίες από τα άρθρα του Γεωδίφη (Νίκος Ιερομνήμων):

Ο Κήπος του αλαζόνα De Vecchi...
Ο μεγάλος ενεπίγραφος κυλινδρικός βωμός στον Κήπο De Vecchi

Screenshot από το βιβλίο του Paton-Hicks (1891), Inscriptions of Kos, (Cornell University Library)

*Αν κάποιος ενδιαφέρεται για το βιβλίο, να επικοινωνήσει μαζί μου να του το στείλω

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The De Vecchi Garden at the Government House

The Government House Garden, also known as the De Vecchi Garden, is located on Akti Miaouli, next to the Italian Government House (Palazzo del Governo) in Kos and opposite the Plane Tree of Hippocrates and its marble fountain in Platanos Square. It is a small triangular park created during the Italian administration, most likely in the 1920s, alongside the construction of the Government House designed by the architect Florestano Di Fausto. Although the designer of the garden itself remains unknown, it has been suggested that Rodolfo Petracco, Di Fausto's close associate, may have contributed to its design.

The site occupies an area of considerable historical and archaeological importance. In antiquity, it lay outside the city walls and, from the 4th century BC until approximately the 2nd century AD, formed part of the coastal zone, bordered by the sea. From the 3rd century BC, the eastern section of the defensive wall of ancient Kos passed through this area. During the Ottoman period, the site became incorporated into the adjacent Muslim cemetery.

One of the garden's most distinctive features is its construction, which incorporates numerous architectural elements and stones taken from ancient monuments of Kos. The materials include travertine, local marble, cipollino marble, and monzonite columns, creating a remarkable example of the reuse of ancient building materials during the Italian period.

Among the garden's most significant archaeological features is a large circular marble altar carved from Koan marble, decorated with ox heads (bucrania), cornucopias, garlands, and ribbons. The altar bears the inscription "Μενελάου τοῦ Ἀθαναγόρα" ("Of Menelaos, son of Athanagoras") and dates to the 2nd century BC. It was originally discovered in the area of present-day Asklipiou Street, along the ancient ceremonial road that connected the city of Kos with the Asklepieion.

It is not known when the altar was moved to the garden, although it is documented as already being there by the 1920s. Judging by its impressive size and elaborate decoration, it must have been an important monument for the ancient Koans. As noted by the Scottish epigrapher W. R. Paton, most of the inscription had already been deliberately erased, with the exception of the letters carved on the decorative ribbons, whose removal would have damaged the monument itself.

Caption: "Μενελά̣ου τοῦ Ἀθαναγόρα" — Paton & Hicks (1891), 164 (I).

"Funerary monument of Menelaos, son of Athanagoras." Circular altar of white marble bearing two inscribed texts (Nos. 1250, I–II). Plane Tree area. 2nd century BC. References: Paton & Hicks (1891) 164 (I); D. Berges, Rundaltäre (1996), 112, no. 4 (I); Ch. Tsouli, Mnēmeia (PhD diss., 2013), 923 (I).

During the Italian administration, the garden served as a place of relaxation for the Italian Governor Cesare Maria De Vecchi, from whom it derives its present-day name. Following the 2017 earthquake, the fence—and especially the entrance—suffered significant damage, and the garden has remained closed to the public ever since. According to information published by Geodifis, the park was finally cleared after many years through the initiative of the President of the local community, Sakis Chatzipetros.

Beyond its historical and archaeological significance, the Government House Garden remains a distinctive landmark along the Kos waterfront, combining elements of Italian urban planning with ancient monuments and reused architectural materials that reflect the island's long and continuous history.