ΤΟ ΚΡΥΟΝΕΡΙ, η πηγή με το κατάψυχρον ύδωρ

ΤΟ ΚΡΥΟΝΕΡΙ, η πηγή με το κατάψυχρον ύδωρ

Το Κρυονέρι είναι μια ακόμη ξεχωριστή πηγή της Κω, γνωστή από παλιά για το ιδιαίτερα παγωμένο νερό της – «κατάψυχρον ύδωρ», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται. Συναντάται στο τέλος μιας απαιτητικής πεζοπορικής διαδρομής· η πρόσβαση μέχρι εκεί κουράζει, όμως η δροσιά που επικρατεί στον χώρο, ειδικά τους ζεστούς μήνες, ανταμείβει τον οδοιπόρο. Ο Ιάκωβος Ζαράφτης περιγράφει το Κρυονέρι ως βραχώδες οροπέδιο, ανάμεσα στους γεωθερμικούς κόλπους των Βολκάνων και του Χαβάρου, δίνοντάς του έναν ιδιαίτερο φυσικό και τοπωνυμικό χαρακτήρα. Η πηγή συνδέεται και με γειτονικές τοποθεσίες όπως Οσία Μελώ, Κοκκινόνερο, Βολκάνοι-Βόρκα, Αχτενιάς, Βουρίννα, και Άγιος Μηνάς, αποτελώντας μέρος ενός πλούσιου τοπικού δικτύου μνήμης, φύσης και διαδρομών.

Σκανδαλίδης: Κρυόννερο, το (Κ): "από το κατάψυχρον ύδωρ αυτής". Ο Ιάκωβος Ζαράφτης είχε ευαισθησία στην περιγραφή πηγών: "βραχώδες οροπέδιον του Κρύου Νερού, όπερ είναι ούτως ειπείν, το κεκαυμένον κρανίον των υπ'αυτό αμφοτέρωθεν θειούχων γεωκόλπων των Βολκάνων προς Β. και του Χαβάρου προς Ν."

Ζαράφτης: Πέραν του Ακτενιά προς Δ. απαντάται παραποτάμιον με ύδατα ανάμικτα μετά μεταλλικών ονομαζόμενον του Βολκάνου. Τούτων άνωθεν ανέρχονται γόνιμοι κλιτύες της Βουρίννας προς Α., του Κρύου Νερού προς Δ. Το υψηλόν τούτο μέρος και δασώδες από κυπαρίσσους σκιερούς έχει κατάψυχρον ύδωρ πηγής υπό την σκιάν των υψηλών πλατέων κυπαρίσσων και των υπερυψήλων βουνωδών βράχων, όπερ φέρει το όνομα Κρύον Νερόν. Κάτωθεν του Κρύου Νερού αι γόνιμοι κλιτύες καταντώσιν εις τους Βολκάνους και το Κοκκινόνερον.

Ζάρακας: Κρυόννερο, το: στα βόρεια της τοποθεσίας "Κοκκινόμαλο", πεδινή τοποθεσία και βρύση με πολύ κρύο νερό. (Ο Ζάρακας αναφέρεται κι αυτός στο Κρυόννερο, αλλά παρ' όλο που δεν γνωρίζω άλλη πηγή με το όνομα Κρυονέρι, διατηρώ τις αμφιβολίες μου ότι αναφέρεται στη συγκεκριμένη πηγή, καθώς δεν κατάφερα να εντοπίσω το τοπωνύμιο "Κοκκινόμαλο" και η λέξη "πεδινή" δεν θα εξέφραζε το σημείο που βρίσκεται-οπότε μένω στην ετυμολογία του Σκανδαλίδη που τη δανείζεται από τον Ζαράφτη)

Η πεζοπορία μας ήταν συνήθως η εξής διαδρομή: Οσία Μελώ, Κοκκινόνερο, Βολκάνοι-Βόρκα, Αχτενιάς, Βουρίννα, Αγία Φωτεινή, Άγιος Μηνάς και πάντα καταλήγαμε στο Κρυονέρι. Το ήθελε πολύ ο Μάνος Μαστρογιώργης.

Πηγή: Νικολάου Αθ. Ζάρακα-Τοπωνύμια της Νήσου Κω

Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη-Τοπωνυμικά και Ονοματικά της Νήσου Κω

Ιάκωβου Ζαράφτη: Κώια Α' (σελίδες 34, 51)

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

KRYONERI, the Spring of Icy-Cold Water

Kryoneri is another distinctive spring of Kos, known since antiquity for its exceptionally cold water—described as “katápsychron hydor” (“icy-cold water”). It is encountered at the end of a demanding hiking route; reaching it can be tiring, yet the coolness that prevails in the area, especially during the hot months, rewards the traveler.

Iakovos Zarafitis describes Kryoneri as a rocky plateau situated between the geothermal bays of Volkanon and Chavaro, giving it a unique natural and toponymic character. The spring is also connected with neighboring locations such as Osia Melo, Kokkinonero, Volkanoi–Vorka, Achtenias, Vourinna, and Agios Minas, forming part of a rich local network of memory, nature, and walking routes.

Skandalidis: Kryonnero (neuter): “from its icy-cold water.”

Iakovos Zarafitis showed particular sensitivity in his descriptions of springs:

“the rocky plateau of Kryo Nero, which may be described as the scorched skull above the sulfurous geothermal bays lying beneath it, that of Volkanon to the north and Chavaro to the south.”

Zaraftis: “Beyond Achtenias to the west lies a riverside area with waters mixed with minerals, known as Volkanon. Above these rise fertile slopes: Vourinna to the east and Kryo Nero to the west. This high, wooded area, shaded by tall cypress trees, has a spring of icy-cold water beneath the shade of lofty plane trees, cypresses, and towering rocky cliffs, which bears the name Kryo Nero. Below Kryo Nero, the fertile slopes descend toward Volkanon and Kokkinonero.”

Zarakas:Kryonnero: north of the locality ‘Kokkinomalo,’ a lowland area and a fountain with very cold water. (Zarakas also refers to Kryonnero, but although I am not aware of another spring bearing this name, I retain my doubts that he refers to this particular one, as I was unable to locate the toponym ‘Kokkinomalo,’ and the term “lowland” would not accurately describe the site. Therefore, I adhere to Skandalidis’ etymology, which is based on Zarafitis.)

Our usual hiking route was as follows: Osia Melo, Kokkinonero, Volkanoi–Vorka, Achtenias, Vourinna, Agia Fotini, Agios Minas, and we always ended at Kryoneri. It was something Manos Mastrogiorgis greatly wished for.

Sources:

Nikolaos Ath. Zarakas – Toponyms of the Island of Kos

Michalis Efst. Skandalidis – Toponymy and Onomastics of the Island of Kos

Iakovos Zarafitis – Koia A’ (pages 34, 51)

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης στην Κω το 2006

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης στην Κω το 2006

Με αφορμή τα 9 χρόνια από τον θάνατο του καλλιτέχνη Λουκιανού Κηλαηδόνη στις 7/2/17, ξέθαψα μια φωτογραφία από μία νύχτα που πέρασε και δεν θα ξαναρθεί...

από τη συναυλία του Λουκιανού Κηλαηδόνη στο ξενοδοχείο Κυπριώτης στην Κω, στις 21/12/2006

"Νύχτες που περνούν, που δε θα ξαναρθουν..."

Φωτογραφία: Sophia Karagianni

Ο Τριαντάφυλλος Ηλιάδης, που ζωγραφίζει με το στόμα, στο ΕΠΑ.Λ Κω

Ο Τριαντάφυλλος Ηλιάδης, που ζωγραφίζει με το στόμα, στο ΕΠΑ.Λ Κω

Ο Τριαντάφυλλος Ηλιάδης γεννήθηκε το 1950 στον Πετεινό Ξάνθης, από αγροτική οικογένεια, με σοβαρή αναπηρία στα άνω και κάτω άκρα. Από πολύ νεαρή ηλικία στράφηκε στη ζωγραφική με το στόμα, καθώς δεν είχε τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα χέρια του. Η καλλιτεχνική δημιουργία αποτέλεσε για τον ίδιο πηγή δύναμης, αισιοδοξίας και χαράς, ενώ τα έργα του γνώρισαν ευρεία αποδοχή και θαυμασμό από το κοινό.

Καθοριστικό σημείο στη ζωή και την πορεία του υπήρξε η επαφή του, το 1967, με τη Διεθνή Ένωση Αναπήρων Καλλιτεχνών (V.D.M.F.K.), με έδρα το Λιχτενστάιν, της οποίας έγινε μέλος το 1970. Μέσω της Ένωσης συμμετείχε σε διεθνείς εκθέσεις και τα έργα του τυπώθηκαν σε κάρτες, αφίσες και ημερολόγια, εξασφαλίζοντάς του αξιοπρεπή διαβίωση και δημιουργική απασχόληση.

Κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας πραγματοποίησε πολυάριθμες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με σημαντικές διακρίσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι εκθέσεις στη Βιέννη, οι μεγάλες ατομικές παρουσιάσεις στη Ξάνθη και τη Θεσσαλονίκη, καθώς και η τιμητική του βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών το 1998. Το έργο του τιμήθηκε επίσης με ιδιαίτερα θετικά σχόλια από τα μέσα ενημέρωσης και την καλλιτεχνική κοινότητα.

Παρά τις δυσκολίες που επέβαλε η σωματική του ιδιαιτερότητα σε έναν κόσμο σχεδιασμένο για ανθρώπους χωρίς αναπηρία, η ισχυρή του θέληση και η δημιουργική του πίστη τον οδήγησαν σε συνεχή καλλιτεχνική εξέλιξη. Στόχος του υπήρξε τα έργα του να αποπνέουν αισθήματα οικειότητας, νοσταλγίας και ανθρώπινης ζεστασιάς, απευθυνόμενα σε κοινό κάθε ηλικίας και χώρας. Με την ίδια φιλοσοφία συνεχίζει να παρουσιάζει το έργο και τη σκέψη του, επιδιώκοντας να μεταφέρει στο κοινό τα συναισθήματα που μοιράστηκε μέσα από τις εκθέσεις του στην Ελλάδα και διεθνώς.

Ο Τριαντάφυλλος Ηλιάδης έχει επισκεφτεί το νησί της Κω αρκετές φορές. Τον συνάντησα πριν μερικά χρόνια στην Παλιά Μητρόπολη, νυν Εκκλησιαστικό Μουσείο. Αυτές τις μέρες, βρίσκεται πάλι στην Κω, φιλοξενούμενος του Μητροπολίτη Κώου και Νισύρου, κκ Ναθαναήλ και εξέφρασε την επιθυμία να επισκεφτεί σχολεία. Την Πέμπτη 15/01/26 θα βρίσκεται στο ΕΠΑ.Λ Κω για να μιλήσει στους μαθητές για τη δύναμη της θέλησης.

Πηγή: https://www.triantafillos-il.com/

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Triantafyllos Iliadis, a Mouth Painter, at the Vocational High School of Kos (Epal Ko)

Triantafyllos Iliadis was born in 1950 in Petino, Xanthi, into a farming family, with a severe disability affecting both his upper and lower limbs. From a very young age, he turned to painting with his mouth, as he was unable to use his hands. Artistic creation became for him a source of strength, optimism, and joy, while his works gained wide public recognition and admiration.

A decisive turning point in his life and career came in 1967, through his contact with the International Association of Disabled Artists (V.D.M.F.K.), based in Liechtenstein, of which he became a member in 1970. Through the Association, he participated in international exhibitions, and his works were reproduced on cards, posters, and calendars, ensuring him a dignified livelihood and continuous creative activity.

Throughout his artistic career, he held numerous solo and group exhibitions in Greece and abroad, receiving significant distinctions. Among the most notable were exhibitions in Vienna, major solo presentations in Xanthi and Thessaloniki, as well as his honorary award from the Academy of Athens in 1998. His work has also received high praise from the media and the artistic community.

Despite the challenges imposed by his physical condition in a world designed primarily for people without disabilities, his strong will and creative faith led him to constant artistic development. His aim has been for his works to evoke feelings of familiarity, nostalgia, and human warmth, addressing audiences of all ages and nationalities. Guided by the same philosophy, he continues to present his work and ideas, seeking to convey to the public the emotions he has shared through his exhibitions in Greece and internationally.

Triantafyllos Iliadis has visited the island of Kos several times. I met him a few years ago at the Old Metropolis, now the Ecclesiastical Museum. These days, he is once again in Kos as a guest of the Metropolitan of Kos and Nisyros, His Eminence Nathanael, and has expressed his wish to visit schools. On Thursday, January 15, 2026, he will visit the Vocational High School of Kos (EPAL Kos) to speak to students about the power of will.

Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι της Καρδάμαινας ή μήπως όχι?

Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι της Καρδάμαινας

Το συγκεκριμένο κτίσμα το εντοπίσαμε για πρώτη φορά το 2012 με τον αείμνηστο Μάνο Μαστρογιώργη στην Καρδάμαινα στον δρόμο προς το Norida με φόντο τις ανεμογεννήτριες.

Δεν μπορέσαμε να βρούμε κάτι στη βιβλιογραφία να το ταυτοποιεί, οπότε το αφήσαμε στην άκρη για να ασχοληθούμε αργότερα, όπως τόσα άλλα.

Με την παρότρυνση του φίλου Κυριάκου Παππούλη που το εντόπισε κι εκείνος και με τη σειρά του ήθελε να εξακριβώσει αν επρόκειτο για κτίσμα Βυζαντινής περιόδου ή ακόμα πιο παλιό, αν επρόκειτο για εκκλησία ή κάτι άλλο, επικοινώνησα με τη φίλη αρχαιολόγο, Βασιλική Χριστοπούλου, η οποία πάντα και απλόχερα προσφέρει τις γνώσεις της και συνεισφέρει τα μάλα στην αναγνώριση των ευρημάτων μας.

Μου είπε, λοιπόν, αφού μελέτησε τις φωτογραφίες που της έστειλα πως κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για δίδυμους θολωτούς τάφους με 2 τουλάχιστον φάσεις τοιχοποιίας, εγγεγραμμένοι σε τετράγωνο ή ορθογώνιο, με κονίαμα εσωτερικά και κόγχες. Οι μικρές κόγχες ήταν για αναθήματα (αφιερώματα) και λυχνάρια. Η μία κόγχη, η μεγάλη,  πρέπει να είναι μεταγενέστερη. 

Χρονολογούνται περίπου τον 4-5ο μ.Χ.

Οι συγκεκριμένοι τάφοι είναι αδημοσίευτοι, και αναφέρονται αόριστα στην κήρυξη της Καρδάμαινας από την αρχαιολόγο Βασιλική Χριστοπούλου. 

Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι στην Κω είναι συνηθισμένοι. 

Σε περίπτωση που κάποιος έχει περισσότερες πληροφορίες ή παρατηρήσεις, θα το εκτιμούσα να τις μοιραστεί μαζί μου.

Μετά την παρότρυνση, υπήρξε και δεύτερη άποψη. Σύμφωνα με αυτήν τα κτίσματα είναι είτε αποθηκευτικοί χώροι και σε μερικές περιπτώσεις, αν έχουν επένδυση υδραυλικού κονιάματος, μπορεί να έχουν σχέση με αποθήκευση νερού. Υπάρχουν παρόμοια ακόμη και έξω από την πόλη της Κω, μάλιστα, ένας Ιταλός, ειδικευμένος σε παρόμοιες κατασκευές λέει ότι ήταν δεξαμενή νερού. Επίσης υπάρχουν παρόμοιες κατασκευές στην ευρύτερη περιοχή του Ασκληπιείου, στην Αδόμητη ζώνη. Πρέπει να χρονολογούνται στην Ύστερη Ρωμαϊκή περίοδο ή και λίγο αργότερα.

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The Twin Domed Tombs of Kardamaina

We first located this structure in 2012, together with the late Manos Mastrogiorgis, in Kardamaina, on the road leading to Norida, with the wind turbines in the background.

At the time, we were unable to find any reference in the bibliography that could help identify it, so we set it aside to look into it later—like so many other cases.

Later, at the urging of our friend Kyriakos Pappoulis, who had also located the structure and wished to determine whether it dated to the Byzantine period or even earlier, and whether it was a church or some other type of building, I contacted my friend, archaeologist Vasiliki Christopoulou. She has always generously shared her knowledge and has contributed greatly to the identification of our finds.

After studying the photographs I sent her, she told me that it is most likely a pair of twin domed tombs, with at least two phases of masonry, inscribed within a square or rectangular plan, featuring interior mortar and niches.

The small niches were intended for offerings (votives) and oil lamps, while the larger niche appears to be a later addition.

The tombs are dated approximately to the 4th–5th century AD.

These particular tombs remain unpublished and are mentioned only in general terms in the official designation of the Kardamaina area by archaeologist Vasiliki Christopoulou.

Twin domed tombs are fairly common on Kos.

If anyone has additional information or observations, I would greatly appreciate it if they shared them with me.

Following this suggestion, a second interpretation was also put forward. According to it, the structures are storage spaces, and in some cases, if they are lined with hydraulic mortar, they may be associated with water storage. Similar structures exist even outside the town of Kos; in fact, an Italian specialist in such constructions has stated that they were water cisterns. Comparable examples can also be found in the wider area of the Asklepion, within the undeveloped zone. They should be dated to the Late Roman period or slightly later.

Στα Βόρκα για λασποθεραπεία

Στα Βόρκα για λασποθεραπεία

Κάπου εκεί κοντά στη Βουρίννα, κρυμμένος ανάμεσα στα βούρλα, υπάρχει ένας λάκκος, που δύσκολα τον βρίσκεις αν δεν σε πάει κάποιος, που μοιάζει με βούρκο.

Όταν πλησιάσεις πολύ κοντά θα διαπιστώσεις ότι σε αυτόν, τον φαινομενικά στάσιμο βούρκο, αναδύεται νερό που κοχλάζει. Όταν δε, βάλαμε ένα ξύλο μέσα στον βούρκο, βυθίστηκε για πάνω από ένα μέτρο. Μη έχοντας μακρύτερο ξύλο, δεν γνωρίζουμε το ακριβές βάθος της τρύπας. Όταν τραβήξαμε το ξύλο, βγήκε μαζί μια πηχτή λάσπη, η οποία, κατά τον Ιπποκράτη, χρησιμοποιόταν για τη θεραπεία δερματικών παθήσεων. Ακολουθεί η ετυμολογία της λέξης Βόρκα, σύμφωνα με τον Μιχάλη Σκανδαλίδη.

βόρκο= "ακάθαρτο νερό, λάσπη"< μεσν. βούρκος

Επίσης: βόρκα = "η ακαθαρσία του νερού", βόρκος= "ο βούρκος, το θολό νερό".

βορκιασμένα νερά = βρώμικα, ακάθαρτα, στάσιμα νερά.

Ο Ιάκωβος Ζαράφτης έχει την περιγραφή : "εν τινί λάκκω αναβρύουσιν ύδατα ψυχρά θειούχα, α συμμιγνύμενα μετά μελανώδους τιτάνεως θείου παρέχουσιν όψιν βορβορώδη, και ονομάζονται βόρκα, εις τα οποία ευρίσκουσι θεραπείαν οι πάσχοντες από νοσήματα δερματικά." Σε μετάφραση στα νέα ελληνικά: «Σε έναν λάκκο αναβλύζουν ψυχρά θειούχα νερά, τα οποία, όταν αναμειγνύονται με σκούρα θειούχα λάσπη, αποκτούν λασπώδη όψη και ονομάζονται “βόρκα”. Σε αυτά βρίσκουν θεραπεία όσοι πάσχουν από δερματικές παθήσεις.»

Στο σύντομο βιντεάκι που ακολουθεί φαίνεται καθαρά το νερό που κοχλάζει

Μιλώντας για αξιοποίηση όλων των ιαματικών πηγών της Κω (Θερμά, Κοκκινόνερο, Βόρκα), σύμφωνα με τον αείμνηστο Βασίλη Χατζηβασιλείου, η άντληση και χρήση του λασπώδους μεταλλικού νερού των Βολκάνων (Βόρκα), που βρίσκεται πολύ κοντά στην πηγή του Κοκκινόνερου και ενδείκνυται για τη θεραπεία χρόνιων δερματοπαθειών και άλλων παθήσεων, μπορεί να τύχει σύγχρονης και κατάλληλης εκμετάλλευσης, γνωστής ως πηλοθεραπεία.

Με δεδομένη την ποιότητα της λάσπης, και την ευεργετική της ιδιότητα που προκύπτει από τα θειούχα στοιχεία, δεν θα απέκλεια -προσωπική άποψη- η λέξη Βόρκα να προκύπτει και από το "Βόλκα" (Ηφαίστειο=Volcano). Η ετυμολογία της λέξης, όπως και σε πολλές άλλες περιοχές/βρύσες/πηγές της Κω (Βόρκα, Βορκανίδια, Βολκάνοι, Βολκάνια) συνδέεται με ηφαιστειογενή προέλευση, από τη λέξη volcano (=ηφαίστειο) και πιθανά αφορά νερό με θειούχες ιδιότητες.

Άλλωστε, ο Ζάρακας τα Βόρκα τα συμπεριλαμβάνει στις Βρύσες-Πηγάδια και να αναφέρει πως είναι μικρή βρύση με ηφαιστειογενή προέλευση, σε ημιορεινή τοποθεσία Ανατολικά του Κρυόνερου και πως λέγεται ότι το νερό της θεραπεύει το έκζεμα.

Σε πολλά σημεία γύρω από τα Βόρκα υπάρχουν λάκκοι με θειούχα νερά, δίπλα εκεί βρίσκεται και το Ασπρονέρι, για το οποίο θα ακολουθήσει ξεχωριστή ανάρτηση.

Πηγή: Τοπωνύμια της Νήσου Κω, Νικολάου Ζάρακα

Τοπωνυμικά και Ονοματικά της Νήσου Κω- Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη

Λεξικό των Κωακών Ιδιωμάτων- Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη (έκδοση Ο.Π.Α.Δ. Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δωδ/σου και των Δήμων Κω, Δικαίου & Ηρακλειδών-Αθήνα 2006)

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθούν μερικές φωτογραφίες άλλων από τις μέχρι τώρα λασποθεραπείες/ πηλοθεραπείες μας! Υπ' όψιν, πως λίγοι ήταν οι τολμηροί, οι περισσότεροι δε ρίσκαραν να βάλουν στο πρόσωπό τους τη λάσπη. Το αποτέλεσμα ήταν μάλλον ικανοποιητικό και το δέρμα βελούδινο όταν πια ξεπλυθήκαμε.

Σχετικές αναρτήσεις με Ιαματικές Πηγές:

ΚΟΚΚΙΝΟΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΚΩ, ΔΗΛΑΔΗ ΚΩΚΚΙΝΟΝΕΡΟ

Η ΠΗΓΗ ΤΟΥ ΑΗ ΣΟΥΛΑ

ΚΟΚΚΙΝΑ ΝΕΡΑ, ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΙΑΜΑΤΙΚΗ ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΠΙΣΩ ΘΕΡΜΩΝ

ΒΟΡΚΑΝΙΔΙΑ

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

At Vórka for Mud Therapy

Somewhere near Vourína, hidden among the reeds, there is a pit that is difficult to locate unless someone guides you there. It looks like a muddy swamp.

When you get very close, you realize that from this seemingly stagnant mud, water is actually bubbling up. When we inserted a stick into the mud, it sank more than one meter deep. Since we did not have a longer stick, we do not know the exact depth of the hole. When we pulled the stick out, it came up covered in thick mud which, according to Hippocrates, was used to treat skin diseases. Below is the etymology of the word Vórka, according to Michalis Skandalidis.

vórko = “unclean water, mud” < Medieval Greek voúrkos

Also: vórka = “the impurity of water”, vórkos = “mud, murky water”

vorkiásmena nerá = dirty, impure, stagnant waters.

Iakovos Zarráftis gives the following description:

“In a certain pit, cold sulfurous waters spring forth, which, when mixed with dark sulfurous clay, acquire a muddy appearance and are called vórka. In these, those suffering from skin diseases find treatment.”

Translated into modern Greek:

“In a pit, cold sulfurous waters emerge, which, when mixed with dark sulfurous mud, take on a muddy appearance and are called ‘vórka’. Those who suffer from skin conditions find healing there.”

In the short video that follows, the bubbling water can clearly be seen.

Speaking about the utilization of all the therapeutic springs of Kos (Thermá, Kokkinónero, Vórka), according to the late Vasilis Chatzivasileiou, the extraction and use of the muddy mineral water of the Volcanoes (Vórka), located very close to the Kokkinónero spring and suitable for treating chronic skin diseases and other ailments, could be developed in a modern and appropriate way, known as mud therapy (pelotherapy).

Given the quality of the mud and its beneficial properties derived from sulfur elements, I would not rule out — personal opinion — that the word Vórka may also derive from Vólka (Volcano). The etymology of the word, as with many other areas/fountains/springs of Kos (Vórka, Vorkanídia, Volkánoi, Volkánia), is linked to volcanic origin, from the word volcano, and likely refers to water with sulfurous properties.

Moreover, Zárakas includes Vórka among the springs and wells, noting that it is a small spring of volcanic origin in a semi-mountainous area east of Kryónero, and that its water is said to cure eczema.

In many places around Vórka there are pits with sulfurous waters, and nearby lies Aspronéri, which will be the subject of a separate post.

Sources:

Toponyms of the Island of Kos – Nikolaos Zárakas

Toponymy and Onomastics of the Island of Kos – Michalis Efst. Skandalidis

Dictionary of the Koan Dialects – Michalis Efst. Skandalidis (Publication of the Prefectural Authority of the Dodecanese and the Municipalities of Kos, Dikaios & Irakleides – Athens 2006)

Photos: Sophia Karagianni

Below are some photos from our mud therapy / pelotherapy sessions so far. Note that only a few were brave enough; most did not dare to apply the mud to their faces. The result, however, was quite satisfactory, and the skin felt velvety once we washed it off.

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΟ ΧΑΤΖΗΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΟ ΟΙΝΟΠΟΙΕΙΟ ΧΑΤΖΗΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Η οικογένεια Χατζηεμμανουήλ εδώ και έναν αιώνα παράγει κρασί στην Κω, συνεχίζοντας περήφανα την οινοποιητική παράδοση του νησιού που κρατάει από το 4.000 π.Χ. Σήμερα, με την πλούσια εμπειρία και το ίδιο πάθος για ποιοτικό κρασί, φροντίζει με μεράκι τους ιδιόκτητους αμπελώνες στην περιοχή του Ασφενδιού και δημιουργεί επιλεγμένες ετικέτες που αντέχουν στον χρόνο.

Από το 1929, τη χρονιά δηλαδή που ο Νικόλας Χατζηεμμανουήλ αναβίωσε την οινοποιητική τέχνη στην Κω, η οικογένεια Χατζηεμμανουήλ διατηρεί την ίδια φιλοσοφία στην παραγωγή κρασιού. Επιμένει στην προσωπική φροντίδα των αμπελώνων, ώστε να έχει στη διάθεσή της εξαιρετική πρώτη ύλη. Στοχεύοντας πάντα στην ποιότητα και χρησιμοποιώντας καλλιεργητικές πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον και τον καταναλωτή. 

Οι χώροι του οινοποιείου της οικογένειας Χατζηεμμανουήλ είναι με τέτοιο τρόπο διαμορφωμένοι, ώστε να υποστηρίζουν αποτελεσματικά όλα τα στάδια της διαδικασίας παραγωγής των κρασιών, από την προσεκτική συγκομιδή των σταφυλιών μέχρι την πολύτιμη ωρίμασή τους στο κελάρι. 

Το μεγαλύτερο μέρος των εγκαταστάσεων καταλαμβάνουν οι ανοξείδωτες δεξαμενές, οι οποίες ανάλογα με τη λειτουργία τους έχουν διαφορετικά μεγέθη. 

Στην κεντρική είσοδο του οινοποιείου βρίσκεται ο χώρος υποδοχής, όπου οι επισκέπτες μπορούν καθισμένοι γύρω από τα τραπέζια ή όρθιοι μπροστά από τη μπάρα να δοκιμάσουν τα κρασιά. Κάτω ακριβώς από το δοκιμαστήριο υπάρχει το κελάρι με τα δρύινα γαλλικά βαρέλια, μέσα στα οποία ωριμάζουν τα ερυθρά κρασιά. 

Από το 2008, τα κρασιά της οικογένειας Χατζηεμμανουήλ είναι αναγνωρισμένα ως Προϊόντα Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ Κως). Επίσης, έχοντας ως στόχο πάντα την ποιότητα, η επιχείρηση κάθε χρόνο υπόκειται σε έλεγχο διαδικασιών από την QCHECK, ώστε να πιστοποιείται με HACCP. Το οινοποιείο φτιάχτηκε με σκοπό να προάγει τον οινικό τουρισμό στην Κω και για να προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία στους τουρίστες του νησιού. 

Από το 2004, δέχεται ατομικές, ομαδικές και οργανωμένες επισκέψεις, οι οποίες περιλαμβάνουν οινογευσία στον χώρο του δοκιμαστηρίου, ξενάγηση στις εγκαταστάσεις, περιήγηση στον αμπελώνα και για όσους ενδιαφέρονται, αγορά κρασιών από το πωλητήριο. 

o οινολόγος Χρήστος Παπαγιάννης μας ξενάγησε στις εγκαταστάσεις

Επίσης, κατόπιν ραντεβού, όποιος επιθυμεί μπορεί να συμμετέχει στον τρύγο μας, ώστε να δει από κοντά με πόση φροντίδα συλλέγονται τα σταφύλια της οικογένειας Χατζηεμμανουήλ. 

Τα κρασιά: Λευκός, Ασύρτικο, Κυδωνίτσα, Ροζέ, Ερυθρός, Syrah και Λιαστός-Τρίτη Γενιά

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 

Μάιος – Οκτώβριος: Δευτέρα – Σάββατο, 09:00-18:00 

Νοέμβριος – Απρίλιος: Κατόπιν συνεννόησης Ραντεβού: +30 22420 68888

Πηγή: https://hatziemmanouil.gr/gr

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

VISIT TO HATZIEMMANOUIL WINERY

For over a century, the Hatziemmanouil family has been producing wine on the island of Kos, proudly continuing the island’s winemaking tradition, which dates back to 4000 BC. Today, with rich experience and the same passion for quality wine, the family carefully tends its privately owned vineyards in the Asfendiou area and creates selected labels that stand the test of time.

Since 1929—the year when Nikolaos Hatziemmanouil revived the art of winemaking on Kos—the Hatziemmanouil family has remained faithful to the same philosophy in wine production. They insist on personally caring for their vineyards in order to secure exceptional raw material, always aiming for quality and using cultivation practices that respect both the environment and the consumer.

The winery facilities of the Hatziemmanouil family are designed in such a way as to efficiently support all stages of the wine production process, from the careful harvesting of the grapes to their valuable aging in the cellar. The largest part of the facilities is occupied by stainless steel tanks, which vary in size depending on their function.

At the main entrance of the winery is the reception and tasting area, where visitors can sample the wines either seated at tables or standing at the bar. Directly beneath the tasting room lies the cellar with French oak barrels, where the red wines are aged.

Since 2008, the wines of the Hatziemmanouil family have been officially recognized as Products of Geographical Indication (PGI Kos). Furthermore, with quality as a constant goal, the winery undergoes annual process inspections by QCHECK and is certified according to HACCP standards. The winery was built with the aim of promoting wine tourism on Kos and offering visitors to the island a unique experience.

Since 2004, it has welcomed individual visitors, groups, and organized tours, which include wine tasting in the tasting room, a guided tour of the facilities, a walk through the vineyard, and for those interested, the purchase of wines from the shop.

Oenologist Christos Papagiannis guided us through the winery facilities.

Additionally, by appointment, visitors may participate in the grape harvest, experiencing firsthand the care with which the Hatziemmanouil family collects its grapes.

Wines produced:

White, Assyrtiko, Kidonitsa, Rosé, Red, Syrah, and Sun-Dried Wine – Third Generation

INFORMATION

May – October: Monday – Saturday, 09:00–18:00

November – April: By appointment

Appointments: +30 22420 68888