Ο Πάνος Μουζουράκης στην Κω από το 2010 ως σήμερα

Ο Πάνος Μουζουράκης στην Κω από το 2010 ως σήμερα

Χθες, 26 Αυγούστου, στο γήπεδο του Πυλίου, ο Πάνος Μουζουράκης μάς χάρισε μια πολύ όμορφη μουσική βραδιά, γεμάτη συγκίνηση αλλά και χιούμορ. Ρομαντικός και ανατρεπτικός, ένας πραγματικός showman, ανέβηκε στη σκηνή μαζί με τη μπάντα του και δημιούργησε μια συναυλιακή εμπειρία που ισορροπούσε ανάμεσα στη διασκέδαση και τη συγκίνηση. Προσωπικά, σε αρκετές στιγμές η σκηνική του παρουσία μού θύμισε τον Jim Carrey, με τις απρόβλεπτες εκφράσεις και τον τρόπο που επικοινωνούσε με το κοινό. Το γήπεδο δε γέμισε και ο ίδιος χαριτολογώντας είπε πως ουσιαστικά «τον έφαγε» ο αγώνας της ΑΕΚ και το πανηγύρι του Αγίου Φανουρίου. Αυτό όμως δεν φάνηκε να τον επηρεάζει καθόλου. Όπως έχει αποδείξει και άλλες φορές, δίνει τον καλύτερό του εαυτό ανεξάρτητα από το πλήθος του κοινού. Ασχολήθηκε με όλους και με όλα, καυτηρίασε καταστάσεις και πρόσωπα με τον δικό του τρόπο, μας έκανε να γελάσουμε, αλλά και να συγκινηθούμε. Μια βραδιά που, τελικά, είχε όλα όσα περιμένει κανείς από τον Πάνο Μουζουράκη.

Η δική μου ιστορία με τον Πάνο Μουζουράκη ξεκίνησε πολύ πριν τον γνωρίσω προσωπικά. Ξεκίνησε από μια τηλεοπτική σειρά.

Στις 12 Οκτωβρίου 2009 έκανε πρεμιέρα η σειρά «4» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη. Η σειρά ολοκληρώθηκε στις 7 Ιουλίου 2010 και, για να πω την αλήθεια, ήταν από εκείνες τις σειρές που με είχαν συγκινήσει πραγματικά. Ιδιαίτερα, με είχε κερδίσει ο χαρακτήρας που υποδυόταν ο Πάνος Μουζουράκης. Και θυμάμαι χαρακτηριστικά το τραγούδι του Δημήτρη Μητροπάνου «Όταν έχω εσένα», με τον τρόπο που το ερμήνευσε ο Μουζουράκης. Ήταν από εκείνες τις μουσικές στιγμές που κάτι χαράσσουν μέσα σου.

Έτσι άρχισα να τον εκτιμώ όχι μόνο ως ηθοποιό, για τις υποκριτικές του ικανότητες, αλλά και ως μουσικό. Είχε μια τρέλα, έναν αυθορμητισμό και χιούμορ που τον έκαναν πολύ συμπαθητικό στα μάτια μου. Τότε ήμουν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Πνευματικού Κέντρου Κω και είχαμε την ευθύνη των εκδηλώσεων και της επικοινωνίας, μαζί με την Ειρήνη Χατζηχριστοφή, άρα επιλέγαμε τις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο των Ιπποκρατείων.

Το καλοκαίρι του 2010 προτάθηκε να γίνει στην Κω μια συναυλία με δύο νέα παιδιά, τον Πάνο Μουζουράκη και τον Λεωνίδα Μπαλάφα. Τον Μουζουράκη τον ήξερα από το "4" και μπορούσα να αντιληφθώ την αυξανόμενη δημοφιλία του. Τον Μπαλάφα τον γνώριζα από το Fame Story. Θυμάμαι μάλιστα κάτι που μου είχε κάνει τότε ιδιαίτερη εντύπωση: είχε κερδίσει το παιχνίδι, αλλά δεν είχε δεχθεί το χρηματικό έπαθλο που αντιστοιχούσε στη νίκη του. Για κάποιον λόγο, αυτό το είχα κρατήσει στη μνήμη μου ως κάτι πρωτοφανές.

Αν και στην Κω, εκείνη την εποχή, δεν ήταν ακόμη τόσο γνωστοί, επέμεινα πολύ να γίνει η συναυλία. Και τελικά έγινε. Στις 3 Αυγούστου του 2010, στο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο της Α.ΒΙ.ΚΩ, δύο αγόρια ταλαντούχα, μας προσέφεραν μια καταπληκτική βραδιά. Δεν θυμάμαι να ήμασταν περισσότεροι από 500 άνθρωποι. Κι όμως, αυτό που θυμάμαι περισσότερο δεν είναι το πλήθος του κόσμου αλλά η στάση των δύο καλλιτεχνών. Θα μπορούσαν εύκολα, βλέποντας ένα σχετικά μικρό κοινό, να κάνουν μια σύντομη εμφάνιση και να τελειώσουν γρήγορα. Δεν το έκαναν, όμως. Θυμάμαι χαρακτηριστικά να λένε, με χιούμορ και διάθεση, «δεν είμαστε 500, είμαστε 5.000!». Και το πίστεψαν, και το πιστέψαμε κι έδωσαν μια συναυλία με απίστευτο κέφι και ενέργεια, σαν να είχαν απέναντί τους ένα τεράστιο κοινό. Αντί για μια εμφάνιση μιας ώρας, έμειναν στην σκηνή περίπου δυόμισι με τρεις ώρες. Για μένα ήταν μία από τις καλύτερες συναυλίες που έχω παρακολουθήσει. Μετά φάγαμε όλοι μαζί και θυμάμαι πόσο καλός ήταν ο Πάνος με τα παιδιά μου, έπαιξε μαζί τους, τους έκανε μαγικά και γενικά ήταν η ψυχή της παρέας. 

Λίγους μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 2011, ο Πάνος εμφανίστηκε στο «Colorado» της Ρόδου. Κι εγώ έκανα κάτι που δεν συνηθίζω για έναν καλλιτέχνη: πήρα μια παρέα φίλων, φύγαμε από την Κω, πήγαμε στη Ρόδο, μείναμε ένα βράδυ και επιστρέψαμε, μόνο και μόνο για να τον ακούσουμε. Τόση αδυναμία του είχα. Τότε είχε γίνει πολύ δημοφιλές το τραγούδι της Lacta "Το πιο γλυκό κομμάτι της ζωής μου" κι όλες οι κοπέλες στο κοινό του έδιναν σοκολάτες Lacta.

1 Απριλίου 2011, Colorado Ρόδος

Tο καλοκαίρι του 2011 ο Πάνος ξαναήρθε στην Κω. Αυτή τη φορά τραγούδησε στον Άγιο Φωκά. Είχαμε πάει με μια φίλη από πολύ νωρίς το απόγευμα και, τελικά, μείναμε εκεί όλο το βράδυ για τη συναυλία. Μέσα σε ένα χρόνο είχα δει τον Μουζουράκη τρεις φορές. Εξελισσόμουν σε γκρούπι.

13 Αυγούστου 2011, Άγιος Φωκάς, Κως

Χρόνια αργότερα, τον ξαναείδαμε στην Κω, τα Χριστούγεννα του 2019, όταν ήρθε για το άναμμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου και την έναρξη των χριστουγεννιάτικων εκδηλώσεων του Δήμου Κω. Μαζί του ήταν και ο Απόστολος Βαλαρούτσος, και οι δυο τους ξεσήκωσαν και πάλι τον κόσμο.

8/12/2019, Πλατεία Ελευθερίας, Κως

Όσο για τα τραγούδια που κάπως άγγιξαν το μέσα μου, όλα ξεκίνησαν με το "όταν έχω εσένα" αλλά η επιρροή της φωνής του συνεχίστηκε με το "Φίλα με ακόμα" μαζί με τον Μαραβέγια που το άκουγα για μέρες στο repeat, "Τώρα, αυτό πώς να στο πω", το "Σαλάμι", το "Δώσε σημασία", τη "Σοφίτα", οι "Πλημμύρες", το υπέροχο "Ζήτημα Χρόνου", "Αυτή είναι η ζωή" κ.ά.

Και ίσως αυτό είναι τελικά το πιο όμορφο με τους καλλιτέχνες που αγαπάμε: κάποια στιγμή παύουν να είναι απλώς άνθρωποι που βλέπουμε στη σκηνή ή στην οθόνη. Γίνονται κομμάτια των δικών μας αναμνήσεων.

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

"Δώσε σημασία και ίσως να δεις

πως υπάρχουν πράγματα που αξίζει να ζεις

ψάχνουμε ένα νόημα που δε βρίσκει κανείς

μα τελικά υπάρχει όπου το δώσουμε εμείς"

Song: Δώσε σημασία, Πάνος Μουζουράκης

2/8/10

1/4/11

13/8/11

8/12/19

26/8/26, στο αγαπημένο μας Broadway

Song: Ζήτημα χρόνου - Απόστολος Βαλαρούτσος | Μουζουράκης | Γιώργος Μυλωνάς

Ατέλειωτες ώρες (ατέλειωτες ώρες)
Ατέλειωτα βράδια (κι αυτό πως περνά;)
Πονάει το ξέρω (Μα εσύ μη φοβάσαι)
Υπομονή
Μέσα σου κοίτα (πιο βαθειά στην ψυχή σου)
Θα δεις τα σημάδια (δεν είναι αργά )
Που λένε ο ήλιος (αν στ' αλήθεια το θέλεις)
Ξανά θα φανεί.
Έλα τώρα μην κλαις, θα' ρθουν μέρες καλές
Θα του γνέψουμε αντίο του πόνου
Κι είναι ρόδα γυρνά θα γελάσεις ξανά
Τώρα πια είναι ζήτημα χρόνου.
Μέσα σου είναι (κι αλλού μην το ψάχνεις)
Εκεί ήταν πάντα (μην πας μακριά)
Ό,τι ζητήσεις (ό,τι βάλει ο νους σου)
Κάθε σου ευχή
Μην το φοβάσαι (όχι πια εσύ μη φοβάσαι)
Μόνο αγάντα (δεν είναι αργά)
Είναι ζήτημα χρόνου(είναι ζήτημα χρόνου)
Άμα γίνει η αρχή (κι αν στ 'αλήθεια το θες)
Θα ντυθείς μες το φως
Όλα θα' ναι αλλιώς
Θα φοράς δαχτυλίδια του Κρόνου
Κι είναι ρόδα γυρνά
Θα γελάσεις ξανά
Τώρα πια είναι ζήτημα χρόνου.
Τα όνειρα σου γιατί τα σκοτώνουν και ποιοι
Θα λυθεί το μυστήριο του φόνου
Κι είναι ρόδα γυρνά θα γελάσεις ξανά τώρα πια είναι ζήτημα χρόνου

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Panos Mouzourakis on Kos from 2010 to the Present Day

Yesterday, August 26, at the stadium in Pyli, Panos Mouzourakis gave us a wonderful musical evening, full of emotion as well as humour. Romantic and unconventional, a true showman, he took to the stage with his band and created a concert experience that balanced entertainment and emotion. Personally, in several moments, his stage presence reminded me of Jim Carrey, with his unpredictable expressions and the way he interacted with the audience.

The stadium was not full, and, jokingly, he said that he had essentially been “beaten” by the AEK match and the feast of Saint Fanourios. This, however, did not seem to affect him at all. As he has proved on other occasions, he gives his very best regardless of the size of the audience. He engaged with everyone and everything, commented satirically on situations and people in his own way, made us laugh, but also moved us. It was, ultimately, an evening that had everything one expects from Panos Mouzourakis.

My own story with Panos Mouzourakis began long before I met him in person. It began with a television series.

On October 12, 2009, Christoforos Papakaliatis’s series 4 premiered. The series came to an end on July 7, 2010, and, to tell the truth, it was one of those series that genuinely moved me. In particular, I was captivated by the character played by Panos Mouzourakis. And I distinctly remember the song by Dimitris Mitropanos, “Otan Echo Esena” (“When I Have You”), and the way Mouzourakis performed it. It was one of those musical moments that leave something etched inside you.

Thus, I began to appreciate him not only as an actor, for his acting abilities, but also as a musician. He had a kind of madness, spontaneity and humour that made him very likeable in my eyes. At the time, I was a member of the Board of Directors of the Kos Cultural Centre, and, together with Eirini Chatzichristofi, we were responsible for events and communication, which meant that we selected the events to be held as part of the Hippocrateia Festival.

In the summer of 2010, a concert in Kos featuring two young artists, Panos Mouzourakis and Leonidas Balafas, was proposed. I knew Mouzourakis from 4 and could see his growing popularity. I knew Balafas from Fame Story. I remember something that had particularly impressed me at the time: he had won the competition, but had not accepted the prize money that came with his victory. For some reason, I had kept that in my memory as something unprecedented.

Although they were not yet particularly well known in Kos at that time, I insisted strongly that the concert should take place. And eventually, it did.

On August 3, 2010, at the abandoned A.VI.KO factory, two talented young men gave us an amazing evening. I do not remember there being more than 500 people. And yet, what I remember most is not the size of the audience, but the attitude of the two artists. Seeing a relatively small crowd, they could easily have given a short performance and finished quickly.

But they did not.

I distinctly remember them saying, with humour and enthusiasm, “We are not 500, we are 5,000!”

And they believed it, and so did we, and they gave a concert with incredible enthusiasm and energy, as though they were performing in front of a huge audience. Instead of appearing on stage for an hour, they stayed for approximately two and a half to three hours. For me, it was one of the best concerts I have ever attended.

Afterwards, we all had a meal together, and I remember how kind Panos was to my children. He played with them, performed magic tricks for them and, in general, he was the life and soul of the group.

A few months later, in April 2011, Panos performed at “Colorado” in Rhodes. And I did something I do not usually do for an artist: I took a group of friends, we left Kos, went to Rhodes, stayed for one night and returned, simply to hear him perform.

That was how fond I was of him.

At the time, the Lacta song “To Pio Glyko Kommati Tis Zois Mou” (“The Sweetest Part of My Life”) had become very popular, and all the girls in the audience were giving him Lacta chocolates.

April 1, 2011, Colorado, Rhodes

In the summer of 2011, Panos returned to Kos. This time, he performed at Agios Fokas. A friend and I had gone there very early in the afternoon and, in the end, stayed all night for the concert.

Within a year, I had seen Mouzourakis three times.

I was turning into a groupie.

August 13, 2011, Agios Fokas, Kos

Years later, we saw him again in Kos, at Christmas in 2019, when he came for the lighting of the Christmas tree and the opening of the Municipality of Kos’s Christmas celebrations. Apostolos Valaroutsos was with him, and the two of them once again got the crowd going.

8/12/2019, Eleftherias Square, Kos

As for the songs that somehow touched something deep inside me, it all began with “Otan Echo Esena” (“When I Have You”), but the impact of his voice continued with “Fila Me Akoma” (“Kiss Me Again”), together with Maraveyas, which I listened to on repeat for days; “Tora, Afto Pos Na Sto Po” (“Now, How Am I Supposed to Tell You This?”), “Salami”, “Dose Simasia” (“Pay Attention”), “Sofita” (“The Attic”), “Plimmyres” (“Floods”), the wonderful “Zitima Timis” (“A Matter of Honour”), “Afti Ine I Zoi” (“This Is Life”), and others.

And perhaps that is ultimately the most beautiful thing about the artists we love: at some point, they cease to be simply people we see on stage or on a screen. They become part of our own memories.

“Pay attention and perhaps you will see

that there are things worth living for.

We search for a meaning that no one can find,

but in the end, it exists wherever we choose to give it.”

Song: “Dose Simasia” (“Pay Attention”), Panos Mouzourakis

August 2, 2010

April 1, 2011

August 13, 2011

December 8, 2019

August 26, 2026 at our favourite restaurant Broadway

Song: “Zitima Chronou” (“A Matter of Time”) – Apostolos Valaroutsos | Mouzourakis | Giorgos Mylonas

Endless hours (endless hours)

Endless nights (and how does this pass?)

I know it hurts (but you, don’t be afraid)

Be patient.

Look within yourself (deeper into your soul)

You will see the signs (it is not too late)

That say the sun (if you truly want it)

Will shine again.

Come now, don’t cry, better days will come

We will wave goodbye to pain

And the wheel will turn, you will laugh again

Now it is only a matter of time.

It is within you (do not look for it elsewhere)

It was always there (do not go far away)

Whatever you ask for (whatever your mind can imagine)

Every wish of yours.

Do not be afraid of it (no, you must not be afraid anymore)

Just hold on (it is not too late)

It is only a matter of time (it is only a matter of time).

Once the beginning is made (and if you truly want it)

You will dress yourself in light

Everything will be different

You will wear the rings of Saturn.

And the wheel will turn

You will laugh again

Now it is only a matter of time.

Why do they kill your dreams, and who are they?

The mystery of the murder will be solved

And the wheel will turn, you will laugh again

Now it is only a matter of time.

Χαρά Κοσεγιάν, εις μνήμην

Χαρά Κοσεγιάν, εις μνήμην

Η Χαρά Κοσεγιάν (1964–2018) γεννήθηκε στο Ναύπλιο και έζησε στη Ρόδο. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και το 2002 αναγορεύτηκε διδάκτωρ του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, με αντικείμενο τη διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Εξειδικεύτηκε στη διδακτική της γλώσσας σε μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες και απέκτησε μεταπτυχιακό στη διοίκηση εκπαιδευτικών μονάδων. Από το 2007-2008 υπηρέτησε ως Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Δωδεκανήσου, ενώ συμμετείχε και στην ανάπτυξη των νέων Προγραμμάτων Σπουδών. 

Παράλληλα με την εκπαιδευτική και επιστημονική της δραστηριότητα, υπήρξε συγγραφέας και λογοτέχνης, με περισσότερα από 90 δημοσιευμένα επιστημονικά άρθρα και μελέτες, επιστημονικά βιβλία όπως τα «Λουκιανού Αληθής Ιστορία Α΄» και «Αρχαία επιβιώματα στα Νεοελληνικά δημοτικά τραγούδια», αλλά και λογοτεχνικά έργα, μεταξύ των οποίων οι «Πευκοβελόνες», «Έχει κι άλλες όψεις το φεγγάρι», «Γλυκό με θλιμμένα καρύδια», «Ανατέλλει και στη Ντέια» και «Η Λοχεία της Απουσίας» και τέλος το «Ναϊρί». 

Η Χαρά Κοσεγιάν έφυγε από τη ζωή στις 24 Αυγούστου 2018, σε ηλικία μόλις 54 ετών.

Η Χαρά Κοσεγιάν, ήταν σύμβουλος φιλολόγων και είχε για αρκετά χρόνια την παιδαγωγική ευθύνη του τότε σχολείου μου, του 1ου ΓΕΛ Κω. Ιδιαίτερα την περίοδο από τις αρχές του 2015 ως το τέλος του 2017, είχαμε πολύ συχνή αλληλογραφία, καθώς κάθε δράση ή εκπαιδευτική μετακίνηση των μαθητών απαιτούσε την έγκρισή της. Έτσι, μέσα από τα δεκάδες μηνύματα που ανταλλάσσαμε για επισκέψεις σε μουσεία, εκθέσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ανακαλύψαμε γρήγορα την κοινή μας αγάπη για την τέχνη και το θέατρο. Οι απαντήσεις της ήταν πάντα ζεστές και ενθαρρυντικές, πολύ περισσότερο από μια τυπική υπηρεσιακή έγκριση. Ερχόταν συχνά στην Κω και στο σχολείο μας με διάφορες αφορμές και πάντα κατάφερνε να μας μεταδώσει το κέφι της και τη χαρά της για τη ζωή. 

Τον Φεβρουάριο του 2017,  παρουσιάστηκε στην Κω η παράσταση «Ο Αρμένης», η θεατρική εκδοχή του συγκινητικού αυτοβιογραφικού διηγήματος της Χαράς, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από τη Γενοκτονία των Αρμενίων, στο Θέατρο Σφαγείο Πολυχώρος με τον Αναστάσιο Μπλάτζιο, τη Βούλα Πελεκάνου και τη Μαρία Καστάνη, σε σκηνοθεσία της Τάνιας Κίτσου και του Τάσου Μπλάτζιου (που επίσης ήταν σύμβουλος των καθηγητών Αγγλικής). Την παράσταση έντυσε μουσικά παραδοσιακή αρμένικη μουσική και τραγούδια. 

Τον Μάρτιο του 2018 η ίδια ήρθε ξανά στην Κω, και συγκεκριμένα στο 2ο Γυμνάσιο Κω, για την παρουσίαση του βιβλίου της «Ναϊρί», σε μια εξαιρετική εκδήλωση που διοργάνωσε η τότε διευθύντρια Μαρίνα Μπέττα και η καθηγήτρια μουσικής Μαρία Ζησοπούλου. Λίγους μήνες πριν πεθάνει, κι όμως ήταν πολύ χαρούμενη, γεμάτη ζωή και πολύ συγκινημένη από την αγάπη του κόσμου.

Ιδιαίτερα συγκινησιακή διάσταση πήρε μετά τον θάνατό της η επιστροφή του «Αρμένη» όταν μαζί με τον Τάσο Μπλάτζιο επέστρεψε στο Ρωμαϊκό Ωδείο, σε μια παράσταση αφιερωμένη στη μνήμη της.

Για το βιογραφικό της αείμνηστης Χαράς πήρα πληροφορίες από: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΧΑΡΑ ΚΟΣΕΓΙΑΝ

η μοναδική φωτογραφία που βγάλαμε μαζί στη θεατρική παράσταση "Φιλιώ Χαϊδεμένου" με τη Δέσποινα Μπεμπεδέλη και τον Ζαχαρία Καρούνη στο Ρωμαϊκό Ωδείο στην Κω, στις 11/9/2017. Η Χαρά δεξιά, λουσμένη στο μπλε φως

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Chará Koseyián, in memoriam

Chará Koseyián (1964–2018) was born in Nafplio and lived in Rhodes. She studied Classical Philology at the School of Philosophy of the University of Athens and, in 2002, was awarded a PhD by the Department of Philosophy, Pedagogy and Psychology, specializing in the teaching of Ancient Greek Language and Literature. She specialized in language teaching for students with learning difficulties and obtained a postgraduate degree in the administration of educational institutions. From 2007–2008 onwards, she served as School Counsellor for Philologists in the Dodecanese and also participated in the development of the new Curricula. Alongside her educational and academic work, she was an author and literary writer, with more than 90 published academic articles and studies, academic books such as Lucian’s True History I and Ancient Survivals in Modern Greek Folk Songs, as well as literary works, including Pefkovezones (Pine Needles), The Moon Has Other Faces Too, Sweet with Sad Walnuts, It Rises in Deia Too, The Childbirth of Absence, and finally Nairi.

Chará Koseyián passed away on 24 August 2018, at the age of just 54.

Chará Koseyián was a School Counsellor for Philologists and, for several years, was responsible for the educational supervision of my school at the time, the 1st General Lyceum of Kos. Particularly from early 2015 until the end of 2017, we were in very frequent correspondence, as every activity or educational trip involving the students required her approval. Thus, through the dozens of messages we exchanged about visits to museums, exhibitions and cultural events, we quickly discovered our shared love of art and theatre. Her replies were always warm and encouraging, much more than a formal administrative approval. She often came to Kos and to our school on various occasions, and she always managed to convey to us her enthusiasm and her joy for life.

In February 2017, the play “The Armenian” was presented in Kos. It was the theatrical adaptation of Chará’s moving autobiographical short story, presented as part of the events commemorating 100 years since the Armenian Genocide, at the Sfageio Cultural Centre and Theatre, with Anastasios Blatzios, Voula Pelekanou and Maria Kastani, directed by Tania Kitsou and Tasos Blatzios, who was also a School Counsellor for teachers of English. The performance featured traditional Armenian music and songs.

In March 2018, she came to Kos once again, this time to the 2nd Gymnasium of Kos, for the presentation of her book “Nairi”, in an excellent event organised by the then headteacher, Marina Betta, and the music teacher, Maria Zisopoulou. It was only a few months before her death, and yet she was very happy, full of life, and deeply moved by the affection she received from the people.

The return of “The Armenian” took on a particularly emotional dimension after her death, when Tasos Blatzios brought the play back to the Roman Odeon of Kos, in a performance dedicated to her memory.

Μαρία Καλατζοπούλου-Τσιρπανλή «Για μένα η Κως, το νησί που μεγάλωσα, είναι μέσα μου όπου κι αν πάω»

Μαρία Καλατζοπούλου-Τσιρπανλή «Για μένα η Κως, το νησί που μεγάλωσα, είναι μέσα μου όπου κι αν πάω»

Η Μαρία Καλατζοπούλου-Τσιρπανλή μεγάλωσε στην Κω. Στον δρόμο των Μαγκαλιών, για την ακρίβεια. Σπούδασε Νομική αλλά έγινε συγγραφέας. Έχει γράψει τέσσερα βιβλία: ο «Αιγέας» το 2001, « Η Γάτα η Καβάλα η ξελογιάστρα» το 2002, «ο Δρόμος των Μαγκαλιών» το 2005 και το «Συγγρού River» το 2011. Μπορεί τα τέσσερα βιβλία να γράφτηκαν από το ίδιο χέρι αλλά το καθένα είναι ξεχωριστό με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, κυρίως όμως για την πρωτοτυπία των ιστοριών και του τρόπου γραφής. 

Όσο για την προσωπική μας σχέση, τη Μαρία Καλατζοπούλου Τσιρμανλή την γνώρισα πρώτα μέσα από το πρώτο βιβλίο της "ο Αιγέας" (που αργότερα, στην επανέκδοσή του, μετονομάστηκε σε "ο Αιγέας ξαναβγήκε στη θάλασσα"). Είχα διαβάσει τον Αιγέα και τον είχα αγαπήσει τόσο, ώστε τον πρότεινα και τον διαφήμιζα παντού. Λίγες μέρες αργότερα, εντελώς καρμικά, γνωριστήκαμε σε ένα παιδικό πάρτι, το 2004. Ξανασυναντηθήκαμε στο Πολύκεντρο Θαλασσινού για να μου υπογράψει το βιβλίο της (αχ, και τι αφιέρωση ήταν αυτή!) 

Από εκεί ξεκίνησε μια επαφή που κράτησε στον χρόνο. Το 2006 η Επαρχιακή Επιτροπή Πολιτισμού της απένειμε το Βραβείο Τιμής στη Λογοτεχνία, ύστερα από πρότασή μου, εδώ στην Κω (λίγο πιο κάτω μπορείτε να δείτε και το βίντεο από την απονομή). Το 2010 έγινε αναγνώστριά μου στην Ολονύκτια Ανάγνωση της Οδύσσειας (αναγνώστρια Νο25), ενώ το 2011 διοργάνωσα με το Πολύκεντρο Θαλασσινού την παρουσίαση του βιβλίου της «Συγγρού River» και το προλόγισα.

Δηλώνω φανατική αναγνώστρια και την ευχαριστώ θερμά για την τιμή που μου έκανε να μου παραχωρήσει τη συνέντευξη.

Σπουδάσατε Νομική. Πώς έγινε η μεταπήδηση από τη δικηγορία στη συγγραφή ;

Σόφη μου, χίλια ευχαριστώ γιατί ποτέ δε με ξεχνάς! Η αγάπη σου για μένα είναι πολύτιμη και μου δίνει δύναμη να καθίσω μόλις βρω καιρό και να γράψω κάτι καινούργιο.

Και τώρα στην ερώτησή σου. Η Νομική με προσγείωσε κι εκεί που πάντα ταξίδευα στα σύννεφα βρέθηκα να αντιμετωπίζω την καθημερινότητα όπως ακριβώς θέλει ο Νόμος και όχι η Φαντασία. Ίσως αν σπούδαζα φιλολογία να είχα ξεκινήσει τη συγγραφή πιο νωρίς. Βέβαια, για να κάνουμε και το συνήγορο του διαβόλου, πρέπει να παραδεχθούμε πως η Νομική σε απελευθερώνει από τα ταμπού και μπορείς να γράψεις χωρίς προκαταλήψεις ακόμα και για τα πιο δύσκολα ανθρώπινα πάθη και λάθη. Οπωσδήποτε όμως δεν ήταν η Νομική η αιτία που μεταπήδησα στη συγγραφή. Τη συγγραφή την έχεις μέσα σου, σε κυνηγά και σε αφήνει ξάγρυπνο τις νύχτες και κάποτε θέλεις να βγουν στο φως όλα όσα σκέφτεσαι, να τα γράψεις και να μείνουν και για άλλους. Γι’αυτό είμαι και λίγο δύσπιστη στα μαθήματα δημιουργικής γραφής, γιατί πιστεύω πως ο συγγραφέας γεννιέται. Απλώς μια δημιουργική γραφή τον βοηθάει να βρει τον τρόπο να εκφραστεί.

Τρία από τα τέσσερα βιβλία σας διαδραματίζονται στην Κω. Με ποιους τρόπους σας εμπνέει η Κως;

Οι ρίζες μας μάς κυνηγούν σ’όλη μας τη ζωή και, ακόμη κι αν βρεθούμε σε άλλους τόπους, η παιδική μας ηλικία μας στοιχειώνει ακόμη κι αν έχει πίκρες. Για μένα η Κως, το νησί που μεγάλωσα, είναι μέσα μου όπου κι αν πάω, κουβαλάω πρόσωπα αγαπημένα και γεγονότα αξέχαστα. Είχα και μια αρετή: να τα γλυκαίνω με ζάχαρη όλα και να τα βλέπω με τρυφερότητα, χωρίς να κρατώ τα δύσκολα μέσα μου. Έζησα και σε μια Αθήνα απρόσωπη όπου μου έλειψαν η γειτονιά, η συμπαράσταση στις αναποδιές. Αυτή η αποξένωση από τον διπλανό άγνωστο στο τρόλεϊ μου έπεσε πολύ βαριά. Για μένα το νησί μας είναι αυτό που λένε ‘τα καλύτερά μας χρόνια’ και γι’ αυτό ό,τι και να γράψω εκεί θα ξαναγυρίζω. Ακόμα και αν τοποθετήσω πρόσωπα και γεγονότα στην Παταγονία.

Ξεχωρίζετε κάποιο από τα βιβλία σας;

Όχι, δεν ξεχωρίζω κανένα από τα βιβλία μου και, για να πω την αλήθεια, τα θεωρώ παιδιά μου. ‘ Έκανα μια κόρη και τέσσερα βιβλία’ λέω όταν με ρωτούν για τη ζωή μου. Αγαπώ τον ‘Αιγέα’ γιατί είναι το πρώτο μου βιβλίο και έχει μέσα του όλη την ιστορία του νησιού μας. Αγαπώ τη ‘Γάτα, την Καβάλα’ γιατί είναι το βιβλίο στο οποίο πειραματίστηκα να βγάλω από μέσα μου το νησί μου και να γράψω για άλλα μέρη, όχι και τόσο οικεία για μένα και νομίζω ότι τα κατάφερα. Ο πρώην δήμαρχος της Καβάλας, ο κ. Εριφυλίδης, διάβασε τη ‘Γάτα’, με έψαξε και με πήρε τηλέφωνο και με ρώτησε : ‘Πότε έγινε ο φόνος αυτός; Ανέτρεξα σε όλη τη βιβλιογραφία και δεν τον βρήκα.’ Αυτό για μένα ήταν η πιο μεγάλη ικανοποίηση, γιατί έγινε πιστευτή η μυθοπλασία μου από κάποιον που ήξερε τόσο καλά την πόλη. Ο ‘Δρόμος των Μαγκαλιών’ τα λέει όλα. Είναι το βιβλίο με το οποίο προσπαθώ να μπω στη γυναικεία ψυχολογία, αυτή που σέρναμε μέσα μας οι γυναίκες της εποχής μου στο νησί μας. Κάθε χαρακτήρας είναι και μια γυναίκα ηρωίδα για εκείνη την περασμένη εποχή του ’55. Τέλος, στο ‘Συγγρού River’ βάζω στην αγκαλιά της Δόξας, μιας απλής οικιακής βοηθού, όλα τα συναισθήματα καταπιεσμένων γυναικών σε μια Αθήνα πιο ανθρώπινη από αυτήν του σήμερα. Η Δόξα είναι, ίσως, η πιο αγαπημένη μου ηρωίδα.

*"Το τελευταίο της βιβλίο, "Συγγρού River", παρουσίασε η συμπατριώτισσά μας, Μαρία Καλατζοπούλου-Τσιρπανλή, στο Πολύκεντρο Θαλασσινού, σε μια κατάμεστη αίθουσα, στις 02/07/2011. Για το βιβλίο και τη συγγραφέα μίλησε ο αείμνηστος διευθυντής και εκδότης της εφημερίδας Βήμα της Κω, Γιάννης Ιωαννίδης. Προλόγισε η εκπαιδευτικός Σοφία Καραγιάννη. Αποσπάσματα διάβασε ο Μιχάλης Σβύνος και την εκδήλωση πλαισίωσε η Μικτή Χορωδία Κω υπό τη Διεύθυνση του μαέστρου Νίκου Γκαναβούρα."

Βήμα της Κω 07.07.2011

Γνώρισαν τα βιβλία σας την επιτυχία και την απήχηση που τους άξιζε;

Όχι. Και αυτό το ακούω στα τηλέφωνα που με παίρνουν αναγνώστες άγνωστοι σε μένα, καθώς και νεαρές γυναίκες οι οποίες έχουν μεγαλώσει με μια άλλη κουλτούρα. Όλοι με ρωτούν γιατί δεν με γνώριζαν ως τώρα. Καμιά φορά οι συγγραφείς προωθούνται από τους εκδότες. Πάντως τα καλά βιβλία ποτέ δεν πεθαίνουν, κάποτε αποκτούν την απήχηση που τους αξίζει. Για μένα οι κριτικές των αναγνωστών είναι και η μεγάλη μου επιβράβευση.

Ποιο είναι το αγαπημένο σας βιβλίο;

Από την ελληνική λογοτεχνία ‘Ο Άγιος της Μοναξιάς’ της Ιωάννας Καρυστιάνη. Και από την ξένη ‘Ο Θεός των μικρών πραγμάτων’ της Ινδής Arundhati Roy. Βέβαια, αγαπώ και πάρα πολλά άλλα, αλλά πώς να τα αναφέρω όλα;

Πώς νιώσατε όταν η Επαρχιακή Επιτροπή Πολιτισμού σας απένειμε το Βραβείο Τιμής για τη λογοτεχνία το 2006;

Ένιωσα μεγάλη συγκίνηση, και πάντα ήθελα να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ γι’αυτή τη διάκριση. Νιώθω υπερήφανη που η πατρίδα μου μ’αγαπά, νιώθω ν’ανεβαίνω στα ύψη που νέοι και νέες, όταν για λίγο έρχομαι στο νησί, με σταματούν στο δρόμο και με ρωτούν αν είμαι η συγγραφέας. Τους ευχαριστώ όλους.

Ο ρόλος της γιαγιάς έχει επηρεάσει τη συγγραφική σας απόδοση;

Έγινα γιαγιά και ολοκληρώθηκα ως άνθρωπος. Κατάλαβα την αξία της ζωής και θεώρησα πως αυτή είναι πιο μεγάλη από τη συγγραφή. Γι’ αυτό και σταμάτησα προσωρινά να γράφω για να μεγαλώσω τα τρία παιδιά του παιδιού μου, από τα οποία πήρα τη μεγαλύτερη ανταπόδοση αγάπης. Βλέπω στα μάτια τους το φως της ζωής, μου δίνουν δύναμη και, πιστεύω, σε κανένα χρόνο θα βρω τον καιρό να συνεχίσω τη συγγραφή.

Έχουν περάσει χρόνια από το ‘Συγγρού River’. Υπάρχει στα σκαριά κάτι καινούργιο;

Μόνο στο μυαλό υπάρχει, όχι στο χαρτί. Και ένας τίτλος: ‘Θεός, Θάνατος, Θυμός’. Άραγε, θα μου επιτρέψει ο Θεός να αποτυπώσω στο χαρτί το Θυμό μου για τον Θάνατο;

Σας το εύχομαι ολόψυχα. Ένα μήνυμα για τους Κώους αναγνώστες, φίλους και συγγενείς;

Να διαβάζετε βιβλία. Και αν μέσα έχετε το μικρόβιο της συγγραφής, μην το αφήνετε να κοιμάται, ξυπνήστε το. Θα σας κάνει να νιώσετε ολοκληρωμένοι. Αντέξτε την κρίση αυτή (που ίσως να μην τη νιώσατε και τόσο στο νησί μας) ταξιδεύοντας στον κόσμο του βιβλίου. Σας ευχαριστώ για την αγάπη σας.

από την παρουσίαση του "Συγγρού River", το 2011

15 χρόνια μετά, το 2026

Το ακόλουθο βίντεο είναι από την Απονομή Βραβείου Τιμής στη Λογοτεχνία από την Επαρχιακή Επιτροπή Πολιτισμού Δήμου Κω (2006) (0:00-7:20)

*Το βιογραφικό της ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΣΙΡΠΑΝΛΗ

Η ζωή είναι ένα φεγγάρι με μια ορατή και μια αθέατη πλευρά. Μια πλευρά αποτραβηγμένη από τα αδιάκριτα βλέμματα κ απ' το φως. Εκεί κρύβονται μυστικά περάσματα ψυχής κι ανεμοδαρμένες ελπίδες, κυνηγημένα όνειρα και γκρίζοι φόβοι, σιωπηλές προσδοκίες και λήθη. Σχηματίζοντας ομόκεντρους κύκλους στο άπειρο κάποτε οι αφανείς σκιώδεις πλευρές μας συναντώνται, εφάπτονται , αφομοιώνονται. Πολλούς τέτοιους κύκλους θα δείτε να διαγράφονται σε τρία πολύ σημαντικά βιβλία. Το πρώτο της μυθιστόρημα, ο Αιγέας εκδόθηκε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις Δωδώνη το 2001 και επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εμπειρία Εκδοτική το 2002 με τον τίτλο «Ο Αιγέας ξαναβγήκε στη θάλασσα». Ακολούθησε το δεύτερό της μυθιστόρημα «Η γάτα η Καβάλα η ξελογιάστρα» από την Εμπειρία Εκδοτική το 2003,και το πιο πρόσφατο « Ο δρόμος των μαγκαλιών» το 2005.

Οι ήρωες των βιβλίων αυτών είναι απλοί και άμεσοι και παράλληλα πολύπλοκοι κι εμείς ερχόμαστε κοντά τους σαν να είμαστε κομμάτι τους και ταξιδεύουμε μαζί τους σ΄ έναν λογοτεχνικό χάρτη εποχών και τόπων. Από τα μικρασιατικά παράλια του 1922 μέχρι την Κω και την Καβάλα της δεκαετίας του 50 χαράσσονται διαδρομές ανθρώπινων ιστοριών και συναισθημάτων, τοπία μνήμης και ιστορίας που καλούν τον αναγνώστη να θυμηθεί, να νιώσει να ταξιδέψει, να νοσταλγήσει.

Η Μαρία Καλατζοπούλου-Τσιρπανλή γεννήθηκε το 1945 στην Κω. Γονείς της ο Γιάννης και η Στεργία Τσιρπανλή το γένος Σβύνου, οικογένεια γνωστή στην Κω, δεύτερη η Μαρία ανάμεσα σε τέσσερα παιδιά στην οικογένεια. Το 1963 τελείωσε το Ιπποκράτειο Γυμνάσιο και πέρασε στη Νομική Σχολή Αθηνών. Αποφοίτησε το 1968. Πήρε την άδεια δικηγορίας αλλά δεν εργάστηκε. Παντρεύτηκε και έκανε οικογένεια. Ζει στην Αθήνα αλλά ποτέ δεν ξεχνάει την Κω.

Σχετική Ανάρτηση: ΟΣΙΑ ΜΕΛΩ (Διαβάστε μια απίθανη συγκυρία, σχεδόν καρμική, με αφορμή το μυθιστόρημα  "Συγγρού River" και την Οσία Μελώ.

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Η συνέντευξη πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα KosVoice στις 28/11/2014

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Maria Kalatzopoulou-Tsirpanli: “For me, Kos, the island where I grew up, is inside me wherever I go”

Maria Kalatzopoulou-Tsirpanli grew up on Kos. On Magkalion Street, to be precise. She studied Law but became a writer. She has written four books: “Aegeas” in 2001, “The Cat, Kavala, the Enchantress” in 2002, “The Road of Magkalion” in 2005, and “Syggrou River” in 2011. Although the four books were written by the same hand, each one is distinct in many different ways, above all because of the originality of their stories and writing style.

As for my personal relationship with her, I first came to know Maria Kalatzopoulou-Tsirpanli through her first book, “Aegeas” (which was later renamed “Aegeas Went Back to the Sea” when it was reissued). I had read Aegeas and loved it so much that I recommended it and promoted it everywhere. A few days later, quite by fate, we met at a children's party, in 2004. We met again at the Thalassinos Cultural Centre so that she could sign her book for me (oh, and what a dedication that was!).

From there began a contact that has lasted through the years. In 2006, the Provincial Cultural Committee awarded her the Honorary Award for Literature, following my nomination, here on Kos (a little further down you can also watch the video of the award ceremony). In 2010, she became one of the readers at my All-Night Reading of the Odyssey (Reader No. 25), while in 2011 I organised, together with the Thalassinos Cultural Centre, the presentation of her book “Syggrou River”, and I gave the introductory speech.

I declare myself a devoted reader of hers and warmly thank her for the honour she did me by granting me this interview.

You studied Law. How did you make the transition from practising law to writing?

My Sophie, a thousand thanks because you never forget me! Your love for me is precious and gives me the strength to sit down, as soon as I find the time, and write something new.

And now to your question. Law brought me down to earth, and where I had always travelled among the clouds, I found myself having to face everyday life exactly as the Law demands, and not as Imagination does. Perhaps if I had studied Literature, I would have begun writing earlier. Of course, to play devil’s advocate, we must admit that studying Law frees you from taboos and allows you to write without prejudices, even about the most difficult human passions and mistakes. In any case, however, Law was not the reason I turned to writing. Writing is something you have inside you; it pursues you and keeps you awake at night, and at some point you want everything you think about to come to light, to write it down and leave it behind for others as well. That is why I am also somewhat sceptical about creative writing courses, because I believe that a writer is born. Creative writing simply helps a writer find the way to express themselves.

Three of your four books are set on Kos. In what ways does Kos inspire you?

Our roots pursue us throughout our lives and, even if we find ourselves in other places, our childhood continues to haunt us, even if it contains bitterness. For me, Kos, the island where I grew up, is inside me wherever I go; I carry with me beloved faces and unforgettable events. I also had a virtue: I would sweeten everything with sugar and see everything with tenderness, without keeping the difficult things inside me. I also lived in an impersonal Athens where I missed the neighbourhood, the support in times of difficulty. This alienation from the unknown person sitting next to you on the trolleybus weighed heavily on me. For me, our island is what they call “our best years,” and that is why, whatever I write, I will return there. Even if I set the characters and events in Patagonia.

Do you have a favourite among your books?

No, I do not single out any of my books and, to tell the truth, I consider them my children. “I had one daughter and four books,” I say when people ask me about my life.

I love Aegeas because it is my first book and contains the whole history of our island. I love The Cat, Kavala, the Enchantress because it is the book in which I experimented with bringing my island out of me and writing about other places, places that were not so familiar to me, and I think I succeeded. The former mayor of Kavala, Mr. Erifyllidis, read The Cat, searched for me and called me, asking: “When did this murder take place? I went through all the bibliography and I couldn’t find it.” For me, that was the greatest satisfaction, because my fiction had been believed by someone who knew the city so well.

The Road of Magkalion says it all. It is the book in which I try to enter into the psychology of women, the psychology that the women of my generation on our island carried within them. Each character is a woman who is a heroine of that bygone era of ’55.

Finally, in Syggrou River, I place in the arms of Doxa, a simple domestic worker, all the feelings of oppressed women in an Athens that was more human than today’s. Doxa is perhaps my favourite heroine.

The latest book by our fellow islander, Maria Kalatzopoulou-Tsirpanli, “Syggrou River,” was presented at the Thalassinou Cultural Centre, in a packed hall, on 02/07/2011. The late director and publisher of the newspaper Vima tis Ko, Giannis Ioannidis, spoke about the book and the author. The introductory speech was given by educator Sophia Karagianni. Excerpts were read by Michalis Svynos, and the event was accompanied by the Kos Mixed Choir under the direction of conductor Nikos Gkanavouras.

Vima tis Ko, 07.07.2011

Did your books achieve the success and response they deserved?

No. And I hear this in the phone calls I receive from readers who are strangers to me, as well as from young women who have grown up with a different culture. They all ask me why they had not known about me until now. Sometimes writers are promoted by their publishers. In any case, good books never die; at some point they gain the response they deserve. For me, the readers’ reviews are also my greatest reward.

What is your favourite book?

From Greek literature, The Saint of Loneliness by Ioanna Karystiani. And from foreign literature, The God of Small Things by the Indian writer Arundhati Roy. Of course, I love many others as well, but how could I mention them all?

How did you feel when the Provincial Cultural Committee awarded you the Honorary Award for Literature in 2006?

I was deeply moved, and I have always wanted to say a big thank you for this distinction. I feel proud that my homeland loves me; I feel myself rising to the heights when young men and women, whenever I come to the island for a while, stop me in the street and ask me if I am the writer. I thank them all.

Has the role of grandmother influenced your writing?

I became a grandmother and was fulfilled as a human being. I understood the value of life and felt that it was greater than writing. That is why I temporarily stopped writing in order to raise my child’s three children, from whom I received the greatest return of love. I see the light of life in their eyes; they give me strength and, I believe, within a year I will find the time to continue writing.

Years have passed since Syggrou River. Is there anything new in the making?

Only in my mind, not on paper. And there is a title: “God, Death, Anger.” I wonder, will God allow me to put my anger at Death down on paper?

I sincerely hope so. A message for the readers, friends and relatives of Kos?

Read books. And if you have the germ of writing inside you, do not let it sleep; wake it up. It will make you feel fulfilled. Endure this crisis (which perhaps you have not felt quite so strongly on our island) by travelling through the world of books. Thank you for your love.

From the presentation of “Syggrou River,” 2011

*THE CV OF MARIA KALATZOPOULOU-TSIRPANLI

Life is a moon with a visible and an unseen side. A side withdrawn from prying eyes and from the light. There lie hidden secret passages of the soul and wind-battered hopes, pursued dreams and grey fears, silent expectations and oblivion. Forming concentric circles in infinity, at times our unseen, shadowy sides meet, touch one another and become assimilated. Many such circles can be seen traced in three very important books.

Her first novel, “Aegeas,” was first published by Dodoni Publishers in 2001 and was reissued by Empeiria Ekdotiki in 2002 under the title “Aegeas Went Back to the Sea.” Her second novel, “The Cat, Kavala, the Enchantress,” followed, published by Empeiria Ekdotiki in 2003, and her most recent one, “The Road of Magkalion,” in 2005.

The protagonists of these books are simple and direct and, at the same time, complex, and we come close to them as though we were part of them, travelling with them across a literary map of eras and places. From the Asia Minor coast in 1922 to Kos and Kavala in the 1950s, paths of human stories and emotions are traced, landscapes of memory and history that invite the reader to remember, to feel, to travel and to feel nostalgia.

Maria Kalatzopoulou-Tsirpanli was born in 1945 in Kos. Her parents were Giannis and Stergia Tsirpanli, née Svynou, a family well known on Kos. Maria was the second of four children in the family. In 1963, she graduated from the Hippocratean Gymnasium and was admitted to the Law School of the University of Athens. She graduated in 1968. She obtained her licence to practise law but never worked as a lawyer. She married and started a family. She lives in Athens but never forgets Kos.