ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗ ΡΩ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗ ΡΩ

Η Ρω είναι ένα μικρό νησάκι 7 ναυτικά μίλια από το Καστελλόριζο. Μετά τη μικρασιατική καταστροφή κατοικήθηκε από μερικές οικογένειες, αλλά από το 1924 και ως το 1982 (σχεδόν 60 χρόνια) μόνιμη κάτοικος του νησιού ήταν η Δέσποινα Αχλαδιώτη (αρχικά με το σύζυγό της κ μετά το θάνατό του με τη μητέρα της για λίγο).

φτάνοντας στη Ρω

Η γνωστή σε όλους Κυρά της Ρω ύψωνε την Ελληνική Σημαία από το 1943 ως το θάνατό της το 1982 και ετάφη στη Ρω κάτω από τον ιστό όπου ύψωνε τη σημαία. Σήμερα, η Ρω κατοικείται ουσιαστικά από μικρό απόσπασμα του Ελληνικού Στρατού.

Όταν φτάσαμε στο Καστελλόριζο, θεωρούσαμε δεδομένη την επίσκεψή μας στη Ρω καθώς σε όλα τα τουριστικά φυλλάδια και τους οδηγούς η επίσκεψη στη Ρω ενδείκνυται. Παρ' όλ 'αυτά αποδείχθηκε λιγάκι πιο δύσκολο απ' ότι αρχικά φαινόταν. Με τη μεσολάβηση των ντόπιων, όμως, πήραμε την πολυπόθητη άδεια από την Ταξιαρχία και ναυλώσαμε σκάφος που παρά το «μπουγάζι» δέχτηκε να μας πάει.

Ήταν όντως μια πολύ δύσκολη διαδρομή, η δυσκολότερη που έχω κάνει ποτέ με σκάφος και πραγματικά μ' έκανε ν απορήσω για τις μετακινήσεις της Κυράς της Ρω 50-60 χρόνια πριν, ακόμα και στις περιπτώσεις που κινδύνευε η υγεία του άντρα της ή της μητέρας της.

Μας υποδέχτηκαν στρατιώτες, στους οποίους δηλώσαμε τα ονόματά μας και οι οποίοι μας συνόδευαν καθ' όλη τη διάρκεια της διαμονής που κράτησε περίπου μία ώρα. Κινηθήκαμε, φωτογραφήσαμε και κολυμπήσαμε περιορισμένα καθ' υπόδειξη των συνοδών μας. Οι χώροι που μας επετράπη να επισκεφτούμε ήταν ο τάφος της Δέσποινας Αχλαδιώτη που βρίσκεται κάτω από τον Ιστό της Σημαίας που ύψωνε κάθε πρωί και το εκκλησάκι του Άη Γιώργη στην είσοδο του νησιού. Το σπίτι της Κυράς το είδαμε από μακριά αλλά δεν μας επετράπη η είσοδος.

το εκκλησάκι του Άη Γιώργη

Καμιά λέξη ή φράση δεν είναι αρκετή για να περιγράψει το δέος που νιώσαμε όταν πατήσαμε το πόδι μας στη Ρω και την περηφάνεια γι αυτήν την ηρωίδα που αφηφώντας κάθε κίνδυνο, επί 38 χρόνια ύψωνε την Ελληνική σημαία.

Η ζωή της Κυράς της Ρω

Η Δέσποινα Αχλαδιώτου γεννήθηκε το 1898 και με τον σύζυγό της Κώστα εγκαταστάθηκαν στη Ρω το 1924 ασχολούμενοι με την κτηνοτροφία έως το 1940 που τον έχασε άρρωστο στη ψαρόβαρκα που τον μετέφερε στο Καστελλόριζο. Τον έθαψε και ξαναγύρισε στο νησάκι της Ρω με τη μητέρα της.

Όταν στη διάρκεια της κατοχής το Καστελλόριζο βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς, οι Εγγλέζοι μετέφεραν τους κατοίκους για ασφάλεια στην Κύπρο και την Αίγυπτο. Η μόνη που αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη τυφλή μάνα της και τις κατσίκες της ήταν η Δέσποινα. Ο Άγγλος διοικητής σεβάστηκε την επιθυμία της, την άφησε στη Ρω και από τότε κάθε πρωί ύψωνε σ΄ ένα κοντάρι την γαλανόλευκη.

Η τυφλή μάνα πεθαίνει και η Δέσποινα τη μεταφέρει με βάρκα στο νεκροταφείο του νησιού. Μόνη την ψέλνει, τη θάβει και την κλαίει... Στην περίοδο της κατοχής συνεργάζεται με τον Ιερό Λόχο, βοηθά τις συμμαχικές αποστολές, κρύβει και φυγαδεύει αξιωματικούς...

Η προτομή της Δέσποινας Αχλαδιώτη που εικονίζεται στις φωτογραφίες, βρίσκεται στο Καστελλόριζο, στην Πλατεία Παναγιάς (τοποθετήθηκε το 1990) και είναι έργο του Κώστα Βαλσάμη.

Τα χρόνια περνούν και το Σεπτέμβρη του 1975, ενας προβοκάτορας Τούρκος δημοσιογράφος της εφημερίδας «Χουριέτ», ο Ομάρ Σαμή Κοζάρ, βοηθούμενος από δύο συμπατριώτες του και επωφελούμενος της απουσίας της Αχλαδιώτου για λόγους υγείας στο Καστελόριζο, κατεβάζει την ελληνική σημαία και υψώνει στη θέση της την τουρκική! Κατευθυνόμενη ενέργεια με στόχο τη δημιουργία κλίματος έντασης μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας ( Το ίδιο έκανε 12 χρόνια μετά στα Ίμια...)

Η ενέργεια του Τούρκου δεν έμεινε αναπάντητη. Ο υπουργός Εθνικής Αμύνης Ευάγγελος Αβέρωφ έλαβε αυστηρά μέτρα, ενώ η Δέσποινα έσπευσε, κατέβασε, πέταξε στη θάλασσα την τουρκική σημαία και ύψωσε πάλι την ελληνική.

« Για τις προσφερθείσες εθνικές υπηρεσίες της» στην περίοδο της κατοχής, ο υπουργός Αμύνης Αβέρωφ της απένειμε στις 23-11-75 το μετάλλιο τιμής.

Η Κυρά της Ρω έγινε θρύλος. Τη σκυτάλη των βραβεύσεων πήραν, η Βουλή, η Ακαδημία Αθηνών, η Εθνική Τράπεζα, Δήμοι, Σύλλογοι, φορείς...

Όταν την βράβευσε η Ακαδημία, η Αχλαδιώτου είπε: «η ζωή στη Ρω δεν είναι και τόσο ευχάριστη, αλλά νιώθεις πιο πολύ την Ελλάδα, χαμένος όπως είσαι στο πέλαγος, λίγες εκατοντάδες μέτρα από τις τουρκικές ακτές. Την Ελληνική σημαία θέλω να μου τη βάλουν μαζί μου στον τάφο». Έφυγε από τη ζωή στις 13 Μαΐου 1982. Η κηδεία της έγινε δημοσία δαπάνη στο Καστελλόριζο και η σωρός της μεταφέρθηκε με σκάφος του Πολεμικού Ναυτικού στη Ρω και ετάφη κάτω από τον ιστό όπου ύψωνε την σημαία...« Δεν έκανα τίποτα σπουδαίο!...»

Όταν την παρασημοφόρησε το υπουργείο Αμύνης, ο αρχηγός ΓΕΝ ναύαρχος Εγκολφόπουλος έστειλε στο Καστελλόριζο το αντιτορπιλικό «Πάνθηρ» με άγημα ναυτών. Ο πλοίαρχος Λαμπίρης δίνει εκ μέρους του αρχηγού το παράσημο και η Δέσποινα διαβάζει συλλαβιστά την αντιφώνηση της που έγραψε σε μια κόλλα χαρτί. "Κάποια στιγμή, κατέβασε το χειρόγραφό της και απορημένη για τις τιμές, στρέφεται προς το μέρος μας που σημειώναμε αυτά που διάβαζε και μας λέει αφοπλιστικά με παιδική αφέλεια: « Τώρα παιδάκι μ' γιατί τα κάνουν όλα τούτα; Δεν έκανα και τίποτα σπουδαίο...» Αθάνατη κυρά- Δέσποινα!... ΚΥΡΑ της ΡΩ!!!"

*To άρθρο για τη ζωή της Κυράς της Ρω δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Real News.

Πρώτη δημοσίευση του δικού μου άρθρου στην Kos Voice
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni 

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

JOURNEY TO RO

Ro is a small islet 7 nautical miles from Kastellorizo. After the Asia Minor Catastrophe, it was inhabited by a few families, but from 1924 until 1982 (almost 60 years) the island’s permanent resident was Despoina Achladioti (at first with her husband and, after his death, for a short time with her mother).

Arriving at Ro

The well-known “Lady of Ro” raised the Greek flag every day from 1943 until her death in 1982, and she was buried on Ro beneath the flagpole where she used to raise the flag. Today, Ro is essentially inhabited only by a small detachment of the Greek Army.

When we arrived at Kastellorizo, we considered our visit to Ro a given, since all tourist brochures and guides recommend it. Nevertheless, it proved a little more difficult than it initially seemed. With the help of the locals, however, we obtained the long-awaited permission from the Brigade and chartered a boat which, despite the strong sea passage, agreed to take us there.

It was indeed a very difficult journey—the most difficult I have ever made by boat—and it truly made me wonder about the movements of the Lady of Ro 50–60 years ago, even in situations when the health of her husband or her mother was at risk.

Soldiers welcomed us. We declared our names to them, and they accompanied us throughout our stay, which lasted about one hour. We moved around, took photos, and swam only within the limits indicated by our escorts. The places we were allowed to visit were the grave of Despoina Achladioti, located under the flagpole where she raised the flag every morning, and the small chapel of Saint George at the entrance of the island. We saw the Lady’s house from afar, but we were not allowed to enter.

The small chapel of Saint George

No word or phrase is enough to describe the awe we felt when we set foot on Ro and the pride for this heroine who, ignoring every danger, raised the Greek flag for 38 years.

The Life of the Lady of Ro

Despoina Achladioti was born in 1898. With her husband Kostas, she settled on Ro in 1924, working as livestock breeders until 1940, when she lost him to illness while he was being transported by fishing boat to Kastellorizo. She buried him and returned to the islet of Ro with her mother.

During the German occupation, when Kastellorizo was bombed by the Germans, the British transferred the inhabitants to Cyprus and Egypt for safety. The only person who refused to leave her blind mother and her goats behind was Despoina. The British commander respected her wish, left her on Ro, and from then on every morning she raised the Greek flag on a pole.

Her blind mother eventually died, and Despoina carried her by boat to the island’s cemetery. Alone, she chanted the funeral service, buried her, and mourned her. During the occupation she cooperated with the Sacred Band, helped Allied missions, and hid and assisted officers in escaping.

The bust of Despoina Achladioti, shown in the photos, is located in Kastellorizo at Panagia Square (placed in 1990) and is the work of Kostas Valsamis.

Years passed, and in September 1975 a provocative Turkish journalist from the newspaper Hürriyet, Omar Sami Coşar, assisted by two compatriots and taking advantage of Achladioti’s absence due to health reasons in Kastellorizo, lowered the Greek flag and raised a Turkish one in its place. It was a directed action aimed at creating tension between Greece and Turkey (he did something similar 12 years later at Imia).

The action did not go unanswered. The Minister of National Defence Evangelos Averoff took strict measures, while Despoina hurried back, tore down the Turkish flag, threw it into the sea, and raised the Greek flag again.

“For the national services she offered” during the occupation, Minister Averoff awarded her the Medal of Honour on 23-11-1975.

The Lady of Ro became a legend. Awards followed from the Hellenic Parliament, the Academy of Athens, the National Bank of Greece, municipalities, associations, and many other organizations.

When the Academy of Athens honored her, Achladioti said:

“Life on Ro is not very pleasant, but you feel Greece even more strongly, lost as you are in the sea, just a few hundred meters from the Turkish coast. I want the Greek flag to be placed with me in my grave.”

She passed away on 13 May 1982. Her funeral was held at public expense in Kastellorizo, and her body was transported by a Greek Navy vessel to Ro and buried beneath the flagpole where she raised the flag.

“I didn’t do anything important!...”

When the Ministry of Defence decorated her, the Chief of the Navy, Admiral Nikolaos Egolfopoulos, sent the destroyer HS Panther to Kastellorizo with a naval guard of honor. Captain Lambiris presented the medal on behalf of the Navy chief, and Despoina slowly read the speech she had written on a sheet of paper.

"At one point she lowered the manuscript and, puzzled by the honors, turned toward us—who were taking notes—and said disarmingly with childlike innocence: “Now, my child, why are they doing all this? I didn’t do anything important…” Immortal Lady Despoina — the Lady of Ro!"

The article about the life of the Lady of Ro was published in the newspaper Real News.