ΟΣΙΑ ΜΕΛΩ
Στο υπάρχον εκκλησάκι σώζονται ίχνη τοιχογραφιών και επιγραφή στο υπέρθυρο.
Πηγή: Κορνίζα με την ιστορία στο εσωτερικό του ναού
Ένα από τα προσωπικά αγαπημένα μου εκκλησάκια στο νησί της Κω, αλλά νομίζω και πολύ κόσμου, είναι το-παλιότερο, ίσως, στο νησί-εκκλησάκι της Οσίας Μελούς.
Αν θυμάμαι καλά, πρώτη φορά τη γιορτάσαμε στην Κω το 2011, όταν αποφασίστηκε ότι θα γιορτάζεται το πρώτο Σάββατο του Ιουλίου.
 |
| ο ναός από τα ανατολικά |
Στην περιοχή νοτιοδυτικά του Ασκληπιείου και περίπου 150 μέτρα δυτικά από τη θέση Κοκκινόνερο (ιαματικές πηγές) βρίσκεται το παλαιότατο εκκλησάκι ("μοναστηράκι") της Οσίας Μελούς.
 |
| τελευταία αφαιρέθηκε και η προέκταση που λειτουργούσε ως πρόναος |
Η αβέβαιη ετυμολογική προέλευση του ονόματος οδήγησε σε αμφισβήτηση της ιστορικότητας της Οσίας, η οποία, τελικά, επιβεβαιώνεται από τη δημοσίευση κατά το έτος 1972/3 ενός χειρογράφου του τέλους του 15ου αι. (Παρισινός Κώδικας με αριθμό 1362) με στιχηρά γραμμένα προς τιμήν της.
Μέχρι πριν λίγα χρόνια θεωρούσαμε ότι το όνομα Μελώ προερχόταν από την Αγία Μελάνη τη Ρωμαία και μάλιστα μέσα στο εκκλησάκι υπήρχε και εικόνα της Αγίας Μελάνης.
Ο Ιάκωβος Ζαρράφτης παραθέτει τη μαρτυρία ότι κατά το έτος 1018 κάποιος ασκητής έχτισε μοναστήρι δίπλα στον Ιερό Ναό της Οσίας Μελούς και ζούσε εκεί θεραπεύοντας τους πιστούς που έφταναν κοντά του υποδεικνύοντάς τους τα ιαματικά ύδατα. Μάλιστα, μέχρι τις μέρες μας σώζονται τα ερείπια του κελιού του ασκητή περίπου 50 μ. ψηλότερα από το ναΐσκο προς νότο.
Ξένοι αρχαιολόγοι που επισκέφθηκαν το εκκλησάκι το 1933, εξέφρασαν την γνώμη ότι προέρχεται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους.
 |
| το εσωτερικό του ναού από τα ανατολικά προς τα δυτικά |
Τα λίγα στοιχεία που ξέρουμε για το βίο της Οσίας προέρχονται από τους ύμνους του Μητροπολίτη Μητροφάνη. Μοίρασε τα υπάρχοντά της σε όσους είχαν ανάγκη και αμέσως μετά αποτραβήχτηκε σε ορεινό τόπο, στο δύσβατο τόπο της Βουρρίνας, σε συνθήκες ψύχους, όπου στερούμενη ακόμη και τα αναγκαία αφιερώθηκε στην άσκηση.
Επειδή εκοιμήθη ανάμεσα στους βράχους ο τόπος έγινε προσκύνημα με συνέπεια να οικοδομηθεί ναός της Οσίας. Έτσι λοιπόν, στη νότια πλευρά βρίσκεται βράχος, πάνω στον οποίο είναι στερεωμένος ο τοίχος του ναού. Ο βράχος αυτός θα μπορούσε να ταυτίζεται με την κατοικία της αλλά και το σημείο στο οποίο εκοιμήθη και ετάφη.
 |
| οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό του ναού |
 |
| η επιγραφή στο υπέρθυρο |
Η επικρατέστερη ανάγνωση της επιγραφής είναι: "1483 μηνί Ιουλίω" που πιθανά αναφέρεται σε κάποια ανοικοδόμηση του ναού.
Σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα θα προσδιόριζε την περίοδο κατασκευής του, θα βοηθούσε να εντοπιστούν και να αποθησαυριστούν πιθανά λείψανα της Οσίας και να μάθουμε περισσότερα για το βίο της.
Δύο μαρμάρινες πλάκες διακοσμούν τον εξωτερικό τοίχο του ναού. Η μία με χρονολογία 1948 αναγράφει το όνομα "ΒΑΣΙΛΙΟΣ ΜΙΧΑΙΛ".
Η δεύτερη, πολύ πρόσφατα τοποθετημένη, αναγράφει ότι η οικογένεια Κωνσταντίνου και Διονυσίας Κουτελά, στην μνήμη των γονέων τους, αφιέρωσε το κτήμα στο οποίο βρίσκεται το Μονύδριον της Αγίας Μελούς.
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές παρεμβάσεις, αλλαγές και το εκκλησάκι έχει αλλάξει μορφή με πολύ κόπο, φροντίδα και αγάπη από τους Μαύρους Λύκους, την ομάδα εθελοντών – συνεργατών της Ιεράς Μητροπόλεως Κώου και Νισύρου, οι οποίοι ακούραστα και ασταμάτητα με προσωπική εργασία εξωραΐζουν την εσωτερική και εξωτερική όψη των ξωκκλησιών μας.
Και εντός του ναού και στον εξωτερικό χώρο, ο επισκέπτης θα συναντήσει πολλά αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, μεταξύ των οποίων βάσεις περιρραντηρίου κ.ά.
Σημαντικότατη είναι η έκδοση του βιβλίου του Μητροπολίτη Κώου και Νισύρου κ.κ Ναθαναήλ-Φίλιππου Διακοπαναγιώτη με τη μεταπτυχιακή εργασία του με τίτλο «Η Οσία Μελώ στη Βουρρίνα της Κω. Λαϊκή παράδοση και λατρεία» από τις εκδόσεις Αρμός.
 |
| αγαπημένη πεζοπορική διαδρομή κάθε χρόνο και με ποικίλες καιρικές συνθήκες |
Η Οσία Μελώ (οι ντόπιοι τη λένε μερικές φορές και Αγιά Μελού) εμφανίζεται συχνά σε Κώους, κοντά στο ναό της, ανάμεσα σε ρόδα, δηλώνοντας την ευαισθησία και την αγνότητά της, αποτελώντας μια ξεχωριστή ευλογία για το νησί.
Μπορεί σε κάποιους να φανεί αστείο, αλλά νιώθω πως με κάποιο τρόπο εμφανίστηκε και σ' εμένα η Οσία Μελώ. Κι επειδή δεν πιστεύω σε συμπτώσεις, κι όπως λέει κι ο Μητροπολίτης μας η Οσία Μελώ τα κάνει αυτά, σας παραθέτω απόσπασμα ενός λόγου που εκφώνησα στις 2 Ιουλίου του 2011 όταν παρουσίασα το βιβλίο της Μαρίας Καλαντζοπούλου-Τσιρπανλή "Συγγρού River".
"Δεν πιστεύω σε συμπτώσεις. Αγόρασα το πρώτο αντίτυπο του Συγγρού river, μόλις άνοιξαν τις κούτες, αλλά ξεκίνησα να το διαβάζω τη Μεγάλη Τετάρτη. Τη Μεγάλη Πέμπτη, μετά από παρακίνηση συναδέλφου πήγαμε με τις οικογένειές μας να μου δείξει το εκκλησάκι της οσίας Μελούς και την περιοχή Κοκκινόνερο που αγνοούσα χαρακτηριστικά παρά τα οκτώ χρόνια που ζω στην Κω. Ξεναγηθήκαμε εκεί, είδαμε και το κελί που ζούσε η οσία Μελώ, το βράχο στον οποίο, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, θάφτηκε και όλη τη γύρω περιοχή. Το μεσημέρι, κουρασμένη ξάπλωσα να διαβάσω τη συνέχεια του βιβλίου μου.
Εκεί στη σελίδα 36 αρχίζει η Δόξα, η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου να περιγράφει το μέρος που ο πατέρας της έβοσκε το κοπάδι με τα πρόβατα, εκεί στην Οσία Μελώ που την περιγράφει με μεγάλη λεπτομέρεια μαζί και το κελί και τη γύρω περιοχή. Πετάχτηκα από το κρεβάτι/σκάναρα αμέσως τη σελίδα με την περιγραφή της Οσίας Μελούς και την έστειλα στο συναδελφο ρωτώντας τον τι περίπτωση υπήρχε να είναι τυχαίο αυτό. Δε μιλάμε για τον Άγιο Γεώργιο, για την Οσία Μελώ μιλάμε.
Σήμερα, λοιπόν, η Οσία Μελώ γιορτάζει.. Και μάλιστα για πρώτη φορά. Ναι, η Οσία Μελώ θα γιορτάζεται το πρώτο Σάββατο του Ιουλίου.. Τα κάνει κάτι τέτοια η Οσία Μελώ, μου είπε ο Σεβασμιώτατος o οποίος νομίζω έχει κάνει τη διατριβή του στην Οσία Μελώ και ο οποίος είχε την ευγενή καλοσύνη να μας δώσει εικονίτσες για όλους...."
Πηγή: Κορνίζα με την ιστορία στο εσωτερικό του ναού
«Η Οσία Μελώ στη Βουρρίνα της Κω. Λαϊκή παράδοση και λατρεία» Ναθαναήλ-Φίλιππου Διακοπαναγιώτη, Μητροπολίτη Κώου και Νισύρου, Εκδόσεις Αρμός, 2014.
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni
Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:
SAINT MELO
One of my favorite little chapels on the island of Kos—and, I believe, a favorite of many others—is the tiny chapel of Saint Melo, perhaps the oldest chapel on the island.
As far as I remember, her feast day was celebrated in Kos for the first time in 2011, when it was officially established that she would be commemorated on the first Saturday of July.
The chapel viewed from the east.
The ancient chapel (often referred to as a small monastery) of Saint Melo is located southwest of the Asklepieion, approximately 150 meters west of the area known as Kokkinonero (the thermal springs).
The later extension that had served as a narthex has recently been removed.
For many years, the uncertain origin of Saint Melo's name led scholars to question whether she had actually existed. Her historicity was finally confirmed with the publication, in 1972–73, of a late 15th-century manuscript (the Paris Codex No. 1362) containing hymns composed in her honor.
Until only a few years ago, it was generally believed that the name "Melo" derived from Saint Melania the Roman, and an icon of Saint Melania was even kept inside the chapel.
According to the historian Iakovos Zarraftis, in the year 1018 an ascetic built a monastery beside the chapel of Saint Melo and lived there, healing pilgrims who came seeking his guidance by directing them to the nearby thermal springs. The ruins of his cell still survive today, about 50 meters uphill from the chapel to the south.
Foreign archaeologists who visited the chapel in 1933 expressed the opinion that it dates back to the Early Christian period.
Interior of the chapel, looking west.
The few details known about Saint Melo's life come primarily from hymns written by Metropolitan Mitrophanes. According to these texts, she gave away all her possessions to those in need and then withdrew to the rugged mountains of Vourrina, where she devoted herself to an ascetic life despite harsh conditions and extreme deprivation.
After her death among the rocks, the site became a place of pilgrimage, leading to the construction of a church in her honor. On the chapel's southern side, a large rock forms part of the structure itself, supporting one of its walls. This rock is believed to be the place where Saint Melo lived, died, and was buried.
The present chapel preserves traces of frescoes as well as an inscription above the entrance.
The surviving frescoes inside the chapel.
The inscription above the doorway.
The most widely accepted reading of the inscription is:
"July 1483,"
which probably refers to a reconstruction or restoration of the chapel.
A modern archaeological investigation could determine the exact date of construction, help identify and preserve possible relics of Saint Melo, and reveal more about her life.
Two marble plaques decorate the exterior wall of the chapel. One, dated 1948, bears the name "VASILIOS MICHAIL."
The second, installed only recently, records that the family of Konstantinos and Dionysia Koutela, in memory of their parents, donated the land on which the chapel of Saint Melo stands.
In recent years, extensive restoration work has transformed the chapel. Much of this effort has been carried out through the dedication, care, and voluntary work of the Black Wolves, a team of volunteers working with the Holy Metropolis of Kos and Nisyros, who tirelessly restore and beautify the island's chapels.
Both inside the chapel and throughout its grounds, visitors can see numerous ancient architectural fragments, including bases of perirrhanteria (holy water basins) and other archaeological remains.
A particularly important publication is the book by Metropolitan Nathanael–Philippos Diakopanagiotis, based on his postgraduate research entitled "Saint Melo of Vourrina, Kos: Folk Tradition and Veneration," published by Armos Editions.
A favorite hiking destination throughout the year, in every season and weather condition.
The people of Kos—who sometimes affectionately call her Agia Melou—believe that Saint Melo often appears near her chapel, surrounded by roses, symbolizing her purity and gentleness. Many regard her as a special blessing for the island.
It may sound strange to some, but I feel that Saint Melo somehow appeared to me as well. Since I do not believe in coincidences—and as our Metropolitan often says, "Saint Melo has a way of doing these things"—I would like to share an excerpt from a speech I delivered on 2 July 2011, during the presentation of Maria Kalantzopoulou-Tsirpanli's book Syngrou River:
"I don't believe in coincidences. I bought the very first copy of Syngrou River as soon as the boxes were opened, but I didn't begin reading it until Holy Wednesday. On Holy Thursday, following a colleague's suggestion, our families visited the chapel of Saint Melo and the nearby Kokkinonero area, a place I had astonishingly never visited despite living in Kos for eight years. We explored the chapel, the hermit's cell, the rock where tradition says Saint Melo was buried, and the surrounding landscape.
That afternoon, tired from the excursion, I lay down and continued reading the book. On page 36, the main character, Doxa, begins describing the exact place where her father used to graze his sheep—the area of Saint Melo—with remarkable detail, including the hermit's cell and the surrounding landscape I had just visited.
I literally jumped out of bed, scanned the page, and immediately sent it to my colleague, asking him what the chances were that this could be a coincidence. We weren't talking about a common saint like Saint George—we were talking about Saint Melo."
That very day marked the first official celebration of Saint Melo's feast.
"Yes," the Metropolitan told us, "Saint Melo will be celebrated every first Saturday of July... She has a habit of doing things like this."
He had devoted his own academic research to Saint Melo and kindly offered commemorative icons to everyone who attended.
Source: Historical information displayed inside the chapel.
