Με αφορμή δύο φωτογραφίες μου σε ενημερωτική πινακίδα

Με αφορμή δύο φωτογραφίες μου σε ενημερωτική πινακίδα

Πριν από λίγο καιρό ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση τμήματος του περιμετρικού τείχους του κάστρου της Κω, στην οδό Ιπποκράτους, το οποίο είχε καταρρεύσει σε τρία σημεία κατά τον μεγάλο σεισμό της 21ης Ιουλίου 2017. Δύο από τα τρία σημεία έχουν πλέον αποκατασταθεί και, λίγο πριν από την επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού, κυρίας Λίνας Μενδώνη, για την παρουσίαση των έργων αποκατάστασης, τοποθετήθηκε μπροστά από το μνημείο μια ενημερωτική πινακίδα, από αυτές τις πινακίδες που στέκονται όρθιες, σαν ένα μεγάλο αναλόγιο, και ενημερώνουν τον επισκέπτη για το μνημείο (δεν γνωρίζω αν το ενημερωτικό σταντ στήθηκε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ή από το Υπουργείο Πολιτισμού).

Και εκεί, ανάμεσα στο πληροφοριακό υλικό, είδα δύο δικές μου φωτογραφίες. Θα έπρεπε να χαρώ. Και χάρηκα.  Μετά, ήρθα σπίτι για να επιβεβαιώσω ότι όντως πρόκειται για δικές μου φωτογραφίες.  Οι φωτογραφίες ήταν πράγματι δικές μου. Μόνο που η σφραγίδα μου είχε κοπεί και πουθενά δεν αναφερόταν το όνομά μου. Και κάπως έτσι έρχεται πάλι εκείνος ο γνώριμος προβληματισμός, που κάποιες φορές αγγίζει τα όρια της πικρίας.

Πριν από κάποιους μήνες είχα δεχθεί ένα τηλεφώνημα. Μου είπαν ότι με καλούν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και ότι θα ήθελαν να μου στείλουν ένα έντυπο συγκατάθεσης, προκειμένου να χρησιμοποιήσουν κάποιες φωτογραφίες μου.

«Βεβαίως», είπα. «Στείλτε μου το έντυπο». Το έντυπο δεν ήρθε ποτέ. Και δεν θα είχα κανένα πρόβλημα να παραχωρήσω τις φωτογραφίες μου. Εννοείται πως θα τις παραχωρούσα. Δεν έχω σχεδόν ποτέ πρόβλημα να παραχωρώ το υλικό μου. Πάντα το κάνω εδώ και χρόνια. Ειδικά στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει κερδοσκοπικός χαρακτήρας. Ειδικά στην Αρχαιολογική Υπηρεσία με την οποία έχουμε μια άριστη σχέση τα τελευταία χρόνια.

Αρκεί να υπάρχει το αυτονόητο: να αναφέρεται κάπως, κάπου ο δημιουργός ή έστω να παραμένει η σφραγίδα μου πάνω στη φωτογραφία. Δεν έχω ζητήσει ποτέ χρήματα για τις φωτογραφίες μου όταν κάποιος μου ζητά να τις χρησιμοποιήσει. Κάποιες φορές, λέω στους φίλους μου ότι αν είχα πάρει δέκα λεπτά για κάθε φωτογραφία που μου έχουν πάρει όλα αυτά τα χρόνια, θα ήμουν πλούσια. Επίσης, λέω και το άλλο. Πως αν αναφερόταν το όνομά μου κάθε φορά που κάποιος παίρνει μια φωτογραφία μου, θα ήμουν διάσημη.

Ζητώ μόνο να αναφέρεται το όνομά μου, κι αυτό -θέλω να πιστεύω- δεν είναι ιδιοτροπία. Η φωτογραφία προστατεύεται ως έργο πνευματικής ιδιοκτησίας και ο δημιουργός έχει, μεταξύ άλλων, το ηθικό δικαίωμα να αναγνωρίζεται ως δημιουργός του έργου του και να αναφέρεται το όνομά του κατά τη δημόσια χρήση του. Αυτό προβλέπεται ρητά στον ελληνικό νόμο περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Και δεν μιλάω μόνο για τη δική μου περίπτωση.

Μιλάω για μια γενικότερη νοοτροπία που συναντώ καθημερινά. «Το βρήκα στο Google, άρα μπορώ να το πάρω». Όχι! Το Google δεν είναι φωτογραφικό αρχείο χωρίς ιδιοκτήτες. Είναι μηχανή αναζήτησης.

Το ότι μια φωτογραφία εμφανίζεται στην οθόνη μας δεν σημαίνει ότι είναι ελεύθερη προς χρήση. Πίσω από αυτήν υπάρχει ένας άνθρωπος που την τράβηξε. Και μπορεί να υπάρχει εξοπλισμός που κόστισε χρήματα, χρόνος, μετακινήσεις, βενζίνες, αμέτρητες ώρες αναζήτησης, αναμονής και φωτογράφισης. Υπάρχει, κυρίως, η δουλειά ενός ανθρώπου.

Εγώ έχω φωτογραφίσει σχεδόν τα πάντα στην Κω. Μνημεία, εκκλησίες, δρόμους, σπίτια, αρχαιολογικούς χώρους, τοπία, ανθρώπους, λεπτομέρειες που ίσως αύριο δεν θα υπάρχουν πια. Έχω βγει να φωτογραφίσω με ήλιο, με αέρα, με ζέστη, έχω επιστρέψει ξανά και ξανά σε ένα σημείο γιατί το φως δεν ήταν σωστό, έχω κουβαλήσει φωτογραφικό εξοπλισμό, έχω αφιερώσει αμέτρητες ώρες.

Και δεν το λέω για να παρουσιάσω τη φωτογραφία μου ως κάτι σπουδαίο. Δεν εξετάζουμε καν αν οι φωτογραφίες μου είναι καλές ή κακές. Μιλάμε για κάτι πολύ πιο απλό:

Αν μια φωτογραφία είναι δική μου, είναι δίκαιο να λέγεται ότι είναι δική μου. Και είναι λίγο παράξενο να χρειάζεται να το εξηγούμε. Και επίσης, είναι λίγο παράξενο να θεωρεί κάποιος ότι όταν παίρνει μια φωτογραφία που δεν του ανήκει (ή φυσικά ένα κείμενο, ή οποιοδήποτε πνευματικό έργο) έχει δικαίωμα να την ποστάρει, να την χρησιμοποιεί οπουδήποτε, ακόμη και για κέρδος, χωρίς ο δημιουργός να το ξέρει καν. Θυμάμαι την περίπτωση φίλου φωτογράφου, που είδε φωτογραφία του σε μαγνητάκι στην Παλιά Πόλη. 

Εγώ από την άλλη, έχω δει φωτογραφίες μου σε σάιτ οργανισμών, πρωτοσέλιδα σε τοπικές και ροδιακές εφημερίδες, αφίσες για events, κι όλα αυτά χωρίς να αναφέρεται πουθενά το όνομά μου. Αντίθετα, σε ροδιακή εφημερίδα, αφαιρέθηκε η σφραγίδα μου και προστέθηκε η δική τους. Εκεί πια δεν μιλάμε απλώς για παράλειψη. Μιλάμε για αφαίρεση της ταυτότητας του δημιουργού.

Τα τελευταία χρόνια έχω υποσχεθεί στον εαυτό μου ότι κάθε φορά που κάποιος χρησιμοποιεί φωτογραφία μου χωρίς άδεια (και δεν μιλάω για τη συγκεκριμένη περίπτωση-ξεκαθάρισα ότι το περιστατικό λειτουργεί ως αφορμή για να πω αυτό που χρόνια θέλω να πω), θα κάνω ΑΥΤΟ το τηλέφωνο, που είναι πολύ ψυχοφθόρο και για μένα, και θα ζητάω είτε να δοθούν credits ή να αφαιρεθεί η φωτογραφία. Και φυσικά γίνεται αμέσως, γιατί όλοι πια γνωρίζουν ότι αν κάποιος διεκδικήσει νομικά τα πνευματικά του δικαιώματα, περιπλέκεται η ιστορία.

Και το έχω ζήσει πολλές φορές. Έχω σηκώσει το τηλέφωνο και έχω επικοινωνήσει με εφημερίδες επειδή χρησιμοποίησαν φωτογραφίες μου χωρίς αναφορά. Κάποτε, μάλιστα, όταν ζήτησα από μια τοπική ηλεκτρονική εφημερίδα είτε να αναφέρει το όνομά μου ή να κατεβάσει μια φωτογραφία, η απάντηση που πήρα ήταν:

«Καλά, κυρία μου, δεν σας πήραμε και οικόπεδο!»

Ίσως πράγματι να μην μου πήραν οικόπεδο. Μου πήραν όμως κάτι που δημιούργησα εγώ.

Κι αυτό είναι κάτι που οφείλουμε όλοι να μάθουμε να σεβόμαστε, είτε πρόκειται για φωτογραφίες είτε για κείμενα είτε για μουσική είτε για οποιοδήποτε άλλο έργο δημιουργίας, καθώς πίσω από κάθε δημιουργία υπάρχει ένας άνθρωπος.

Εγώ, από την άλλη, όταν γράφω ένα άρθρο και χρησιμοποιώ πληροφορίες από αρχαιολόγους, ιστορικούς ή άλλους ερευνητές, αναφέρω πάντα την πηγή μου. Ακόμη κι αν χρησιμοποιήσω μία πληροφορία, μία φράση, ένα στοιχείο. Αν κάποιος μου παραχωρήσει υλικό, θα αναφέρω από πού προέρχεται. Γιατί έτσι θεωρώ ότι πρέπει να λειτουργούμε.

Και ευτυχώς, υπάρχουν άνθρωποι που το κάνουν. Υπάρχουν άνθρωποι που θα με πάρουν τηλέφωνο και θα ρωτήσουν: «Μπορώ να χρησιμοποιήσω τη φωτογραφία σου; Και αν ναι, θα βάλω τα credits». Υπάρχουν και άνθρωποι που, όταν τους πω ότι μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν, αφήνουν τη σφραγίδα μου. Αυτούς τους ανθρώπους τους εκτιμώ ιδιαίτερα.

Γιατί καταλαβαίνουν κάτι πολύ απλό: δεν τους χαρίζω απλώς μια εικόνα από το Internet. Τους παραχωρώ τη δουλειά μου. Κι εγώ, όταν βλέπω μια δική μου φωτογραφία να χρησιμοποιείται σε μια ενημερωτική πινακίδα ενός μνημείου της Κω, όπως συνέβη τώρα με το κάστρο, χαίρομαι πραγματικά, αλλά θα χαιρόμουν ακόμη περισσότερο αν κάτω από τη φωτογραφία υπήρχαν απλώς τρεις λέξεις:

Φωτογραφίες: Σοφία Καραγιάννη.

Τόσο απλά. Γιατί η αναφορά του ονόματος δεν κοστίζει τίποτα.

Για τον δημιουργό, όμως, σημαίνει πολλά.

Σχετικές Αναρτήσεις:

ΚΑΣΤΡΟ ΝΕΡΑΝΤΖΙΑΣ, Η ΠΕΡΙΜΕΤΡΟΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

5 ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΩ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟN ΣΕΙΣΜΟ ΜΕΡΟΣ 2ο

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni