Pietro Giovanni Liuzzi, συνταγματάρχης εν αποστρατεία, επίτιμος δημότης Κω

Σήμερα έχασα έναν φίλο.

Ο Pietro Giovanni Liuzzi έφυγε στα 92 του χρόνια.

Τι κι αν ήταν 92 χρονών, ήταν νέος στην καρδιά και στην ψυχή, ήταν ένας πραγματικός gentleman,  γεμάτος θέληση, όνειρα και μια απίστευτη όρεξη για ζωή. Πάντα καλοντυμένος, με τα λευκά, φρεσκοσιδερωμένα ρούχα του, αστραφτερός και χαμογελαστός, ήταν από εκείνους τους ανθρώπους που δύσκολα ξεχνάς.

Είχε ανακαλύψει το blog μου, αγαπούσε τις φωτογραφίες και τα άρθρα μου κι έτσι μου πρότεινε να παραστώ στην Καθολική Εκκλησία Agnus Dei, στην επιμνημόσυνη δέηση για τους πεσόντες Ιταλούς στην Κω. Εκεί τον γνώρισα, το 2014, μαζί και την Faustina Santoriello, την Ιταλίδα δασκάλα που δίδαξε στην Κω 1941-44 και επέστρεψε 70 χρόνια αργότερα για να ξετυλίξει το κουβάρι της μνήμης...

Από τότε, και για 12 ολόκληρα χρόνια, κρατήσαμε μια ζεστή, σταθερή επικοινωνία. Με αποκαλούσε πάντα «my bionic friend».

Τα τελευταία είκοσι χρόνια είχε αφιερώσει τη ζωή του στην αναζήτηση και την ταυτοποίηση των αγνοούμενων Ιταλών αξιωματικών που εκτελέστηκαν στην Κω τον Οκτώβριο του 1943, καθώς και στον αγώνα να απονεμηθεί το Χρυσό Μετάλλιο στο λάβαρο του 10ου Συντάγματος Πεζικού Regina. Ήταν ο σκοπός της ζωής του.

Το 2018 συναντηθήκαμε στο Palinuro, ένα ιστορικό εκπαιδευτικό ιστιοφόρο του Ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού, το οποίο χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση των νέων στελεχών του Ναυτικού. Κατασκευάστηκε στη Γαλλία το 1934 με το όνομα Commandant Louis Richard και εντάχθηκε στον ιταλικό στόλο το 1955, μετά την αγορά και τη μετασκευή του. Έχω την εντύπωση πως με τη δική του μεσολάβηση έπιασε στο λιμάνι της Κω αυτό το εντυπωσιακό σκάφος.

Είχα τη χαρά να του δώσω δικές μου φωτογραφίες για να χρησιμοποιήσει στα βιβλία του και στα βίντεό του. Με βοήθησε σε μια εναλλακτική γιορτή της 28ης Οκτωβρίου στο σχολείο δίνοντάς μου ένα βίντεο στο οποίο αφηγούταν τα γεγονότα στον Λινοπότη με την σφαγή των 103 Ιταλών αξιωματικών από τους Γερμανούς και οι μαθητές μου μετέφρασαν τους υπότιτλους στα ελληνικά.

Ακούστε τον Pietro για την Σφαγή στον Λινοπότη από 24:56-34:40

Μία από τις πιο όμορφες στιγμές ήταν όταν πρότεινα στον Δήμο να ανακηρυχθεί Επίτιμος Δημότης Κω, καθώς για πάνω από 17 χρόνια επισκεπτόταν το νησί μας μερικές φορές και δύο ή τρεις φορές τον χρόνο. Η τιμή αυτή τον συγκίνησε βαθιά. Από τότε υπέγραφε πάντα με περηφάνια: «Colonel (Ret.) Pietro Giovanni Liuzzi – Honorary Citizen of the Island of Kos». Εκτός, δηλαδή, από συνταγματάρχης εν αποστρατεία, υπέγραφε και Επίτιμος Δημότης Κω.

Σε ιδιαίτερα συγκινησιακή ατμόσφαιρα έγινε η βράβευση του Pietro Giovanni Liuzzi και της συζύγου του Mattea Cimaglia (επαναλαμβανόμενων επισκεπτών της Κω) από το γραφείο τουριστικής προβολής του δήμου της Κω την Τρίτη 14/6/22. Η τελετή της απονομής διπλώματος με το οποίο ανακηρύσσονται δημότες του νησιού, καθώς και αναμνηστικών δώρων προς αυτούς, έγινε στην αίθουσα του γραφείου τουρισμού, παρουσία της Αντιδημάρχου (και μέλους στην επιτροπή τουριστικής προβολής και ανάπτυξης του Δήμου Κω) Γεωργίας Κασσιώτη, της Δώρας Καλαϊζή (στελέχους του γραφείου τουρισμού), του Γιάννη Τρικοίλη (που έκανε και τη μετάφραση από/προς τα ιταλικά) και της Σοφίας Καραγιάννη.

* Ο συνταγματάρχης εν αποστρατεία Pietro Giovanni Liuzzi ασχολήθηκε συστηματικά από το 2005 με την σφαγή των Ιταλών στην Κω από τους ναζί το 1943. Έχει γράψει 2 βιβλία με θέμα την τραγωδία στον Λινοπότη, το "Kos. Una tragedia dimenticata. Settembre 1943-maggio 1945" (στα ιταλικά και στα αγγλικά, Kos. The forgotten Tragedy) και το "Events on Cos, September 1943 - May 1945 ".

Το 2015 με πρωτοβουλίες του αείμνηστου Liuzzi και του στρατιωτικού ακόλουθου της ιταλικής πρεσβείας στην Αθήνα έγινε προσπάθεια εντοπισμού και ανασκαφής στην περιοχή όπου έγιναν οι εκτελέσεις για τον εντοπισμό των υπολοίπων τριών ομαδικών τάφων και την εύρεση των λειψάνων περίπου 30 αξιωματικών που δεν είχαν εντοπισθεί στις πρώτες έρευνες στις οποίες είχε γίνει η εκταφή των 64 σορών, λίγα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου.

Την Κω την αγαπούσε πολύ, αλλά το ακριβό του διαμάντι ήταν η σύζυγός του, η Mattea Cimaglia. Καμάρωνε όταν έλεγε πως ήταν για πάνω από 60 χρόνια μαζί (αν υπολογίζω σωστά πρέπει να έφτασαν τα 64 χρόνια μαζί) Τα τελευταία χρόνια, καθώς εκείνη παλεύει με το Αλτσχάιμερς, τη φρόντιζε με μια τρυφερότητα που δύσκολα περιγράφεται.

Κάθε φορά που ερχόταν στην Κω, υπήρχε μια συνάντηση που είχε γίνει πια παράδοση. Στο αγαπημένο του ξενοδοχείο, το Continental, καθώς δεν υπήρχε περίπτωση να έρθει στην Κω και να μείνει πουθενά αλλού. Ακόμη και όταν το ξενοδοχείο υπέστη ζημιές από τον σεισμό, προτίμησε να περιμένει μέχρι να μπορέσει να επιστρέψει εκεί. Κάθε χρόνο βγάζαμε εκεί μια φωτογραφία, για να θυμόμαστε τη στιγμή.

Κάθε χρόνο μου έλεγε: «Του χρόνου μπορεί να μην ξανάρθω». Κι εγώ του απαντούσα πάντα: «Μια χαρά θα είσαι. Θα συναντηθούμε πάλι»

2014

2019

2021

Αυτή τη φορά δεν θα συναντηθούμε στο Continental.

Καλό ταξίδι, αγαπημένε μου φίλε.

Θα σε θυμάμαι πάντα.

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση στα αγγλικά:

Today, I Lost a Friend

Pietro Giovanni Liuzzi passed away at the age of 92.

What did it matter that he was 92? He was young at heart and in spirit. A true gentleman, full of determination, dreams and an incredible zest for life. Always impeccably dressed in his freshly ironed white clothes, radiant and smiling, he was one of those people you find hard to forget.

He had discovered my blog and loved my photographs and articles, so he invited me to attend the memorial service for the fallen Italians at the Catholic Church of Agnus Dei. That was where I met him in 2014, along with Faustina Santoriello, the Italian teacher who taught in Kos from 1941 to 1944 and returned 70 years later to unravel the threads of memory.

From then on, for twelve whole years, we stayed in warm and regular contact. He always called me “my bionic friend”.

For the last twenty years of his life, Pietro had devoted himself to researching the massacre of the Italian officers in Kos in October 1943. Since 2005, he had systematically investigated the tragedy at Linopoti, searching for the missing and helping to identify the fallen. He wrote two books about the tragedy, including Kos. Una tragedia dimenticata. Settembre 1943–maggio 1945, also published in English as Kos. The Forgotten Tragedy, and Events on Cos, September 1943–May 1945.

In 2015, through his initiative and with the assistance of the Italian Embassy’s military attaché in Athens, efforts were made to locate the remaining mass graves and the remains of approximately 30 officers who had not been found during the initial investigations. He had also made it his life’s mission to secure the award of the Gold Medal to the standard of the 10th Infantry Regiment Regina, in recognition of the sacrifice of the Italian officers executed by the Germans.

I was fortunate to give him some of my photographs to use in his books and videos. He, in turn, helped me bring this historical memory to my students. He gave me a video in which he narrated the events at Linopoti and the massacre of the 103 Italian officers. My students translated the subtitles into Greek, and the video was shown during an alternative school event marking 28 October, Greece’s national anniversary.

Listen to Pietro recount the events at Linopoti, from 24:56 to 34:40.

In 2018, we also met aboard the Palinuro, the historic training sailing ship of the Italian Navy, which had visited Kos. I have the impression that Pietro had helped bring this impressive vessel to the island’s port through his own personal contacts.

One of the most beautiful moments in our relationship was when I nominated him to the Municipality of Kos to become an Honorary Citizen. He had been visiting the island for more than 17 years, sometimes even two or three times a year. The honour deeply moved him. On 14 June 2022, Pietro and his wife, Mattea Cimaglia, were proclaimed Honorary Citizens of Kos in a particularly moving ceremony. From then on, he always signed his name with pride: “Colonel (Ret.) Pietro Giovanni Liuzzi – Honorary Citizen of the Island of Kos.” Being an Honorary Citizen of Kos meant a great deal to him.

He loved Kos very much. But his most precious diamond was his wife, Mattea. He was proud to say that they had been together for more than 60 years. In her later years, as she lived with Alzheimer’s disease, he cared for her with a tenderness that is difficult to describe. His love was evident in everything he did.

Whenever he came to Kos, there was one meeting that had become a tradition. We would meet at his favourite hotel, the Continental, because there was no way he would come to the island and stay anywhere else. Even when the hotel was damaged in the earthquake, he preferred to wait until he could return rather than stay somewhere different. Every year, we took a photograph together to remember the moment.

Every year, he would tell me, “Maybe I won’t come back next year.” And I would always answer, “Of course you’ll be fine. We’ll meet again.”

This time, we won’t meet at the Continental.

Farewell, my dear friend.

I will always remember you.