ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΗΤΑΣ, ΠΥΡΓΟΣ, ΚΕΦΑΛΟΣ

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΗΤΑΣ, ΠΥΡΓΟΣ, ΚΕΦΑΛΟΣ

Δυτικά του χωριού της Κεφάλου και σε απόσταση 3 χλμ. περίπου απ' αυτό, στη θέση Πύργος και στην κορυφή γηλόφου κείνται τα ερείπια αρχαίου οικισμού. Διακρίνεται εκτεταμένος χώρος, που περιβάλλεται με τείχος (πάχους 1.00 μ. περίπου), κτισμένο από αργολιθοδομή και ασβεστοκονίαμα και ενισχύεται με ορθογωνίου σχήματος πύργους. Εντός και εκτός του τείχους διατηρούνται λείψανα αρχαίων κτισμάτων τα οποία προέρχονται από διάφορες εποχές.

Πρόκειται πιθανότατα για τη θέση αρχαίου οικισμού, ο οποίος υπήρχε κατά τα προχριστιανικά χρόνια και συνέχισε τη ζωή του τουλάχιστον μέχρι τα μεσαιωνικά χρόνια.

Νοτιοανατολικά του περιτειχισμένου περιβόλου και σε επαφή με το τείχος, κείται το ερειπωμένο ναΰδριο του Αγίου Νικήτα. Ο χώρος του ναού καθαρίστηκε πριν δέκα περίπου χρόνια από κάτοικο της Κεφάλου και τοποθετήθηκε μικρό προσκυνητάριο.

Λίγες κατεστραμμένες εικόνες, ένα θυμιατό κ κάποια μικροαντικείμενα, είναι ο αδιάψευστος μάρτυρας πως εκεί βρίσκονται τα ερείπια του Αγίου Νικήτα, που είναι πραγματικά δυσεντόπιστα μιας και ουσιαστικά έχει απομείνει το περίγραμμα του ναού που προεξέχει ελάχιστα πάνω από το έδαφος. Εμείς χωρίς τη βοήθεια του οδηγού μας, πιθανόν να το είχαμε προσπεράσει αν και προσπαθούσαμε ώρα πολλή να το εντοπίσουμε.

ο οδηγός μας, Δημήτρης Αντωνούρης, στα ερείπια του Αγίου Νικήτα

Πρόκειται για μικρών διαστάσεων μονόχωρο, καμαροσκέπαστο οικοδόμημα, το οποίο εμφανίζει ορθογωνίου σχήματος κάτοψη (εσωτ. διάστ. 4.85Χ2.53 μ.). Η ανατολική πλευρά του περατούται σε μια ημικυκλική αψίδα (χορδής 2.08 και βέλους 1.00 μ.).

Στο μέσον της δυτικής πλευράς θα έκειτο η είσοδος (πλάτους 1.00 μ. περίπου). Ο ναός φαίνεται ότι χτίστηκε στη θέση παλιότερου, όπως μαρτυρείται από την ύπαρξη τοίχων και μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών (κολώνες κ.ά)

Κατά την ανέγερσή του χρησιμοποιήθηκαν δόμοι και κεραμίδια προερχόμενα από αρχαιότερα οικοδομήματα. Στις εσωτερικές επιφάνειες των τοίχων του ναού υπήρχαν τοιχογραφίες, όπως φαίνεται από δόμους με γραπτά κονιάματα και σπαράγματα τοιχογραφιών με λείψανα παραστάσεων.

Δυτικά του ναού του Αγίου Νικήτα περισυνελέγη όστρακο, πάνω στο οποίο υπάρχει η εξής εγχάρακτη επιγραφή: IC XC NIKA

Ήτοι, σε μεταγραφή: Ιησούς Χριστός Νικά

Πρόκειται για επιγραφή με αποτροπαϊκό χαρακτήρα και πιθανώς προέρχεται από τάφο. Οι τοιχογραφίες προέρχονται πιθανώς από το 16ο αιώνα.

Πηγή: ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΚΩ
ΙΙ. ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟΙ ΝΑΟΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ & ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
-Δρ ΙΩΑΝΝΟΥ ΗΛ. ΒΟΛΑΝΑΚΗ (ΚΩΑΚΑ ΤΟΜΟΙ Γ'-Δ', σ. 97-98)
φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Agios Nikitas, Pyrgos, Kefalos

West of the village of Kefalos, at a distance of approximately 3 km, at the location known as Pyrgos and on the summit of a low hill, lie the ruins of an ancient settlement. A large enclosed area can be discerned, surrounded by a wall approximately 1.00 m thick, constructed of rubble masonry bonded with lime mortar and reinforced with rectangular towers. Inside and outside the enclosure, remains of ancient structures from various periods are preserved.

This site most likely corresponds to an ancient settlement that existed in pre-Christian times and continued to be inhabited at least until the medieval period.

Southeast of the fortified enclosure and in direct contact with the wall lies the ruined chapel of Agios Nikitas. The area of the chapel was cleared about ten years ago by a resident of Kefalos, and a small devotional shrine was placed there.

A few damaged icons, a censer, and some small objects bear undeniable witness that this is indeed the site of Agios Nikitas, whose remains are extremely difficult to locate, as essentially only the outline of the church survives, rising just slightly above ground level. Without the help of our guide, we would likely have passed it by, despite having searched for quite some time.

Our guide, Dimitris Antonouris, at the ruins of Agios Nikitas

The building is a small, single-aisled, barrel-vaulted structure with a rectangular ground plan (internal dimensions 4.85 × 2.53 m). Its eastern side terminates in a semi-circular apse (chord 2.08 m, depth 1.00 m).

The entrance would have been located at the center of the western wall, with an estimated width of about 1.00 m. The church appears to have been built on the site of an earlier structure, as evidenced by the presence of walls and marble architectural members (columns, etc.).

During its construction, stone blocks and roof tiles originating from older buildings were reused. The interior wall surfaces were once decorated with wall paintings, as indicated by blocks bearing painted plaster and fragments of frescoes with traces of figurative representations.

West of the church of Agios Nikitas, a potsherd was collected bearing the following incised inscription:

IC XC NIKA

That is, in transcription: Jesus Christ Conquers

This inscription has an apotropaic character and likely originates from a tomb. The wall paintings are probably dated to the 16th century.