Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι της Καρδάμαινας ή μήπως όχι?

Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι της Καρδάμαινας

Το συγκεκριμένο κτίσμα το εντοπίσαμε για πρώτη φορά το 2012 με τον αείμνηστο Μάνο Μαστρογιώργη στην Καρδάμαινα στον δρόμο προς το Norida με φόντο τις ανεμογεννήτριες.

Δεν μπορέσαμε να βρούμε κάτι στη βιβλιογραφία να το ταυτοποιεί, οπότε το αφήσαμε στην άκρη για να ασχοληθούμε αργότερα, όπως τόσα άλλα.

Με την παρότρυνση του φίλου Κυριάκου Παππούλη που το εντόπισε κι εκείνος και με τη σειρά του ήθελε να εξακριβώσει αν επρόκειτο για κτίσμα Βυζαντινής περιόδου ή ακόμα πιο παλιό, αν επρόκειτο για εκκλησία ή κάτι άλλο, επικοινώνησα με τη φίλη αρχαιολόγο, Βασιλική Χριστοπούλου, η οποία πάντα και απλόχερα προσφέρει τις γνώσεις της και συνεισφέρει τα μάλα στην αναγνώριση των ευρημάτων μας.

Μου είπε, λοιπόν, αφού μελέτησε τις φωτογραφίες που της έστειλα πως κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για δίδυμους θολωτούς τάφους με 2 τουλάχιστον φάσεις τοιχοποιίας, εγγεγραμμένοι σε τετράγωνο ή ορθογώνιο, με κονίαμα εσωτερικά και κόγχες. Οι μικρές κόγχες ήταν για αναθήματα (αφιερώματα) και λυχνάρια. Η μία κόγχη, η μεγάλη,  πρέπει να είναι μεταγενέστερη. 

Χρονολογούνται περίπου τον 4-5ο μ.Χ.

Οι συγκεκριμένοι τάφοι είναι αδημοσίευτοι, και αναφέρονται αόριστα στην κήρυξη της Καρδάμαινας από την αρχαιολόγο Βασιλική Χριστοπούλου. 

Οι δίδυμοι θολωτοί τάφοι στην Κω είναι συνηθισμένοι. 

Σε περίπτωση που κάποιος έχει περισσότερες πληροφορίες ή παρατηρήσεις, θα το εκτιμούσα να τις μοιραστεί μαζί μου.

Μετά την παρότρυνση, υπήρξε και δεύτερη άποψη. Σύμφωνα με αυτήν τα κτίσματα είναι είτε αποθηκευτικοί χώροι και σε μερικές περιπτώσεις, αν έχουν επένδυση υδραυλικού κονιάματος, μπορεί να έχουν σχέση με αποθήκευση νερού. Υπάρχουν παρόμοια ακόμη και έξω από την πόλη της Κω, μάλιστα, ένας Ιταλός, ειδικευμένος σε παρόμοιες κατασκευές λέει ότι ήταν δεξαμενή νερού. Επίσης υπάρχουν παρόμοιες κατασκευές στην ευρύτερη περιοχή του Ασκληπιείου, στην Αδόμητη ζώνη. Πρέπει να χρονολογούνται στην Ύστερη Ρωμαϊκή περίοδο ή και λίγο αργότερα.

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The Twin Domed Tombs of Kardamaina

We first located this structure in 2012, together with the late Manos Mastrogiorgis, in Kardamaina, on the road leading to Norida, with the wind turbines in the background.

At the time, we were unable to find any reference in the bibliography that could help identify it, so we set it aside to look into it later—like so many other cases.

Later, at the urging of our friend Kyriakos Pappoulis, who had also located the structure and wished to determine whether it dated to the Byzantine period or even earlier, and whether it was a church or some other type of building, I contacted my friend, archaeologist Vasiliki Christopoulou. She has always generously shared her knowledge and has contributed greatly to the identification of our finds.

After studying the photographs I sent her, she told me that it is most likely a pair of twin domed tombs, with at least two phases of masonry, inscribed within a square or rectangular plan, featuring interior mortar and niches.

The small niches were intended for offerings (votives) and oil lamps, while the larger niche appears to be a later addition.

The tombs are dated approximately to the 4th–5th century AD.

These particular tombs remain unpublished and are mentioned only in general terms in the official designation of the Kardamaina area by archaeologist Vasiliki Christopoulou.

Twin domed tombs are fairly common on Kos.

If anyone has additional information or observations, I would greatly appreciate it if they shared them with me.

Following this suggestion, a second interpretation was also put forward. According to it, the structures are storage spaces, and in some cases, if they are lined with hydraulic mortar, they may be associated with water storage. Similar structures exist even outside the town of Kos; in fact, an Italian specialist in such constructions has stated that they were water cisterns. Comparable examples can also be found in the wider area of the Asklepion, within the undeveloped zone. They should be dated to the Late Roman period or slightly later.

Ο Άϊ Γιάννης της Σκάλας- περιοχή Robinson

Ο Άϊ Γιάννης της Σκάλας – περιοχή Robinson

Στον δρόμο από την πόλη της Κω προς την Καρδάμενα, στην περιοχή που οι ντόπιοι αποκαλούν «Η Ξέρα του Άϊ Γιάννη», ένα τοπωνύμιο που οι κάτοικοι κουβαλούν σαν μνήμη χρόνων, αλλά που είναι γνωστό στους περισσότερους ως «Robinson» (από την ονομασία του ξενοδοχείου ROBINSON DAIDALOS), ξεπροβάλλει ένα μικρό εκκλησάκι με μεγάλη ιστορία: ο Άϊ Γιάννης της Σκάλας, ή αλλιώς «του Γιαλού της Σκάλας». 

Το σημερινό ξωκλήσι χτίστηκε το 2019, με πρωτοβουλία και δαπάνη του Σπύρου Κέντρου, πάνω στα ερείπια ενός παλιότερου ναΐσκου αφιερωμένου στον Άγιο Ιωάννη. Πολύ κοντά στο εκκλησάκι βρίσκεται κρυμμένη καλά η πηγή με το όνομα "ΤΟΥ ΆΙ-ΓΙΑΝΝΗ Η ΣΚΑΛΑ". Η ονομασία "σκάλα" προκύπτει από το γεγονός ότι η πηγή-κρήνη βρίσκεται σε ύψωμα, το οποίο κατέβαιναν οι γυναίκες του χωριού σα σκάλα για να ξεπλύνουν στη θάλασσα τα λουμπούνια τους και τις κρεμμύδες τους, καθώς το νερό της πηγής δεν αρκούσε, μιας και θεωρούσαν το νερό της θάλασσας να έχει απολυμαντική δράση.

Το παλιό εκκλησάκι βρισκόταν σε μια δύσβατη τοποθεσία, «σε δαμάκια»* – έναν ξερολιθένιο στίχο χτισμένο από πέτρες – εκεί όπου η γη γίνεται άγρια και ο γκρεμός αγγίζει τη θάλασσα.

Σήμερα, το εκκλησάκι στέκει λευκό και φροντισμένο, κρατώντας ζωντανή την παράδοση του τόπου. Γιορτάζει στις 29 Αυγούστου, ημέρα της Αποτομής της Κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, και τότε οι ντόπιοι και οι επισκέπτες συναντιούνται εδώ, συνεχίζοντας μια ιστορία που δεν ξεθωριάζει.

*δαμάκι (το) - 1. σαν δαμάκι εμείς λέμε τον τοίχο από ξερολιθιά που δημιουργεί ένα μικρό επίπεδο κομμάτι γης. Πιθ.όμως από την ετυμολογία του, η αρχική του έννοια να ήταν ένα μικρό τμήμα γης, ένα μικρό τμήμα αγρού σε πλαγιά που έχει ισοπεδωθεί και συνήθως το χώμα του υποστηρίζεται με τοίχο χτισμένο με πέτρες χωρίς λάσπη, ξερολιθιά και έτσι να έμεινε σαν δαμάκι το τοιχάκι

Πηγή για τις πληροφορίες για το δαμάκι: vatikiotikalogia.gr

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

St. John of Skala – Robinson Area

On the road from the town of Kos towards Kardamena, in the area locals call “The Islet of St. John” (Η Ξέρα του Άϊ Γιάννη), a toponym carried as a memory for generations but better known to most as “Robinson” (from the name of the hotel ROBINSON DAIDALOS), there stands a small chapel with a long history: St. John of Skala, also known as “of the Shore of Skala”.

The present-day chapel was built in 2019, through the initiative and expense of Spyros Kentros, on the ruins of an older shrine dedicated to St. John. Very close to the chapel, well hidden, is the spring called “The Skala of St. John”. The name “skala” (literally, “stair” or “ladder”) comes from the fact that the spring-fountain is located on a higher ground, which the village women descended like a staircase to rinse their loumounia (woolen clothes) and onions in the sea, since the water of the spring was not sufficient. They believed that sea water had a disinfecting effect.

The old chapel stood in a rough, hard-to-reach location, “in damakia” – a dry-stone terrace wall built of stones – where the land becomes wild and the cliff meets the sea.

Today, the chapel stands white and well cared for, keeping alive the tradition of the place. Its feast day is on August 29, the commemoration of the Beheading of St. John the Baptist, when locals and visitors gather here, continuing a story that never fades.

Damakia (sing. damaki): a local word used for a terrace wall of dry stonework that creates a small flat piece of land. Possibly, by its etymology, its original meaning referred to a small section of a field on a slope, leveled and supported with a dry-stone wall (built without mortar), and over time the wall itself came to be called damaki.

Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΛΑΣΑΡΝΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΛΑΣΑΡΝΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

Για μια ακόμη χρονιά, κάτω από δύσκολες συνθήκες, συνεχίζεται η ανασκαφή στον αγαπημένο αρχαιολογικό χώρο της Αλάσαρνας στην Καρδάμαινα. 

Για 15 μέρες, μια μικρή ομάδα φοιτητών-προπτυχιακών και μεταπτυχιακών του Τομέα Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)- με επικεφαλής τον επίκ. καθηγητή Ν. Δημάκη, την δρ Ε. Καλάβρια, αρχαιολόγο του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, και τον δρ Γ. Δουλφή, εκπαιδευτικό, συνέχισε αθόρυβα μια προσπάθεια που ξεκίνησε ως σωστική ανασκαφή πριν από 39 χρόνια (1982) από την αείμνηστη Χάρις Κάντζια και συνεχίστηκε ως συστηματική πανεπιστημιακή ανασκαφή (1985 κ.ε.) από μια ομάδα νεαρών τότε καθηγητριών, των Γ. Κοκκορού-Αλευρά, Σ. Καλοπίση-Βέρτη και Μ. Παναγιωτίδη-Κεσίσογλου, με την ελπίδα να έρθουν στο φως ακόμη σημαντικότερα ευρήματα και ο αρχαιολογικός αυτός χώρος του νησιού μας να αποκτήσει την αίγλη και την αναγνωρισιμότητα που του αξίζει.

Η ομαδάρα του ΕΚΠΑ

*Στις φωτογραφίες που ακολουθούν, η κ. Γ. Κοκκορού-Αλευρά, υπεύθυνη για την ανασκαφή του ιερού του Απόλλωνα, όταν μας ξενάγησε στην Αρχαία Αλάσαρνα στο πλαίσιο διημερίδας με θέμα: «Αρχαία Αλάσαρνα της Κω» που συνδιοργάνωσαν η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ο Δήμος της Κω, ο Πνευματικός Όμιλος Κώων «Ο Φιλητάς», και ομάδα μελών ΔΕΠ του Τομέα Αρχαιολογία και Ιστορίας της Τέχνης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ)

Οι σκιές του ξεναγούμενων συνδέουν τα φαντάσματα του παρελθόντος και της Αρχαίας Αλάσαρνας με το πλήθος κόσμου που παρακολουθεί την ξενάγηση...

Περισσότερες πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο και την ανασκαφή:

ΑΡΧΑΙΑ ΑΛΑΣΑΡΝΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΑΜΑΙΝΑ

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE EXCAVATION AT ANCIENT ALASARNA CONTINUES…

Once again this year, under challenging conditions, the excavation at the beloved archaeological site of Alasarna in Kardamaina continues.

For 15 days, a small team of undergraduate and postgraduate students from the Department of Archaeology and History of Art of the National and Kapodistrian University of Athens (NKUA) — led by Associate Professor N. Dimakis, Dr. E. Kalavria, archaeologist of the Ministry of Culture and Sports, and Dr. G. Doulfis, educator — quietly carried on an effort that began as a rescue excavation 39 years ago (1982) by the late Charis Kantzia, and which since 1985 has continued as a systematic university excavation by a team of then-young professors, G. Kokkorou-Alevra, S. Kalopissi-Verti, and M. Panayiotidi-Kesisoglou. The hope has always been that even more important finds will come to light and that this archaeological site of our island will finally gain the prestige and recognition it deserves.

• The great NKUA team

• In the following photos: Prof. G. Kokkorou-Alevra, responsible for the excavation of the sanctuary of Apollo, during her guided tour at Ancient Alasarna as part of a two-day conference entitled: “Ancient Alasarna of Kos”, co-organized by the Region of South Aegean, the Municipality of Kos, the Cultural Association of Kos “Philetas,” and members of the faculty of the Department of Archaeology and History of Art of the National and Kapodistrian University of Athens (NKUA).
  The shadows of the visitors connect the ghosts of the past and of Ancient Alasarna with the crowd that follows the tour…

More information about the archaeological site and the excavation:

Ancient Alasarna in Kardamaina

"ΠΕΡΝΟΥΝ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΧΟΛΙΩ..." ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΩ (ΧΑΝΙ)

"ΠΕΡΝΟΥΝ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΧΟΛΙΩ..." ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΩ (ΧΑΝΙ)

Μία μόνο μέρα πριν το σεισμό, στις 20 Ιουλίου 2017, εγκαινιάστηκε η "εκρηκτική" έκθεση "Περνούν τα χρόνια και χολιώ..." στο Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο Κω (Χάνι).Την επιμέλεια της έκθεσης είχαν ο Κυριάκος Παππούλης και ο Γιάννης Μαστόρος οι οποίοι συνέλεξαν όλο το υλικό με τη βοήθεια των πολιτιστικών συλλόγων: Σύλλογος Φίλων Μουσικής "Αρίων", Μορφωτικός Σύλλογος Κεφάλου "Άγιος Νικόλαος", Πολιτιστικός Σύλλογος Ασφενδιού "Θεόκριτος" και Πολιτιστικός Σύλλογος Αντιμάχειας "Πρόοδος" σε συνδιοργάνωση με τον Δ.Ο.Π.Α.Β.Σ Κω.

Επίσης, φωτογραφικό υλικό παραχωρήθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καρδάμαινας "ΑΡΓΩ", αλλά και από ανθρώπους που με μεγάλη προθυμία υποδέχτηκαν στα σπίτια τους τον Κυριάκο και το Γιάννη και τους έδωσαν σημαντικές πληροφορίες μαζί με το πολύτιμο υλικό.

Η έκθεση ήταν μια αναφορά στη μουσικοχορευτική παράδοση του νησιού της Κω μέσα από παλιές φωτογραφίες, με παραστάσεις από γλέντια, γάμους, χορούς και πανηγύρια. Κύρια πρόσωπα οι οργανοπαίχτες, οι γλεντιστές και οι μερακλήδες του περασμένου αιώνα, ενός αιώνα που φεύγοντας παίρνει μαζί του έθιμα, συνήθειες και παραδόσεις που για αιώνες ολόκληρους ήταν συνδεδεμένες με το λαό μας.

Εκτός από φωτογραφίες εκτέθηκαν και παλιά επώνυμα μουσικά όργανα, όπως το βιολί του Γαβρίλη Γιαλίζη (Ασφενδιού), του Δήμου Έψιμου (Πυλί), το Γιάννη Χατζηδημήτρη (Αντιμάχεια) κ.ά πολλά.

Στα μουσικά όργανα, εκτός από βιολιά είδαμε και λαούτα, λύρες, ακορντεόν αλλά και τα πνευστά πιναύλια (αυλοί του Πάνα) και μία τσαμπούνα (παραλλαγές είναι η ασκομαντούρα, τουλούμι, γκάιντα, πίπιζα, αγγείο).

Είδαμε ακόμη παραδοσιακές φορεσιές, όπως μια ανδρική φορεσιά της Κω, μια γυναικεία φορεσιά της Κω, μια της Αντιμάχειας, μία της Κεφάλου, ένα υπέροχο φόρεμα της Διονυσίας Μεταξωτού από την Αντιμάχεια (περίπου 1885-1960), το γιλέκο και το ρολόι του Γιάννη Παπαηλία (Γιάνναρου, περίπου 1880-1950) από Καρδάμαινα, ένα αυθεντικό χασεδένιο πουκάμισο του Νικολιού Χατζηνικολάου (1890-1954, Καρδάμαινα) και το κομπολόι του Κωνσταντή Παπαηλία (1876-1940, δώρο από Τούρκο φίλο του το 1900).  

ανδρική φορεσιά της Κω

γυναικεία φορεσιά της Κω

γυναικεία φορεσιά της Αντιμάχειας

γυναικεία φορεσιά της Κεφάλου

το φόρεμα και λεπτομέρεια από το φόρεμα της Διονυσίας Μεταξωτού (Αντιμάχεια,1885-1960)

γιλέκο & ρολόι του Γιάννη Παπαηλία (Γιάνναρου, περίπου 1880-1950)-Καρδάμαινα 

αυθεντικό χασεδένιο πουκάμισο του Νικολιού Χατζηνικολάου (1890-1954, Καρδάμαινα)

κομπολόι του Κωνσταντή Παπαηλία (1876-1940, δώρο από Τούρκο φίλο του το 1900)

Εκτέθηκαν επίσης αντικείμενα που συνδέονται άμεσα με την παράδοση και τη λαογραφία της Κω. Ξεχώρισε η "Κοκκάλα", έθιμο της Κωακής Αποκριάς όπου, σύμφωνα με το Ζάρακα, αυτός που μεταμφιεζόταν σε "Κοκκάλα", χόρευε έναν ειδικό χορό, το χορό της "Κοκκάλας" (πηδηχτό απλό), όταν έπαιζαν τα όργανα.

η Κοκ-κάλα

Τέλος, την έκθεση συμπλήρωνε συλλογή με μουσικές εκδόσεις (Cd, δίσκοι και βιβλία) από καταγραφές και ηχογραφήσεις που αναφέρονται στο νησί μας. Καθ' όλη τη διάρκεια της έκθεσης, υπήρχε δυνατότητα να ακούσει κάποιος μελωδίες τοπικές, παραδοσιακά κωακά ακούσματα και ανέκδοτα τραγούδια από Κώους μουσικούς.

Μερικές πρόσθετες φωτογραφίες από εκείνη την ημέρα στο Χάνι, με αφορμή την απώλεια του λαουτιέρη Νίκου Παππούλη (1933-2026).

Πηγή: Ενημερωτικό έντυπο εκδήλωσης στο Χάνι
Σχετικές αναρτήσεις:ΤΟ ΧΑΝΙ, ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ
ΣΤΟ ΧΑΝΙ ΜΕ ΤΟΝ "ΤΑΞΙΔΕΥΤΗ" ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΓΛΥΠΤΑ
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

“The Years Go By and I Grow Bitter…” – Exhibition at the Historical and Folklore Museum of Kos (Hani)

Just one day before the earthquake, on 20 July 2017, the vibrant exhibition “The Years Go By and I Grow Melancholy…” was inaugurated at the Historical and Folklore Museum of Kos (Hani).

The exhibition was curated by Kyriakos Pappoulis and Giannis Mastoros, who collected the material with the assistance of the cultural associations: the “Arion” Friends of Music Society, the Saint Nicholas Cultural Association of Kefalos, the “Theokritos” Cultural Association of Asfendiou, and the “Proodos” Cultural Association of Antimachia, in collaboration with the Municipal Organization for Culture, Sports and Nursery Schools of Kos (D.O.P.A.V.S.).

Additional photographic material was provided by the “ARGO” Cultural Association of Kardamena, as well as by many local residents who warmly welcomed Kyriakos and Giannis into their homes, sharing valuable information and treasured family archives.

The exhibition paid tribute to the musical and dance traditions of the island of Kos through old photographs depicting celebrations, weddings, dances, and village festivals. The central figures were the musicians, revelers, and lovers of traditional festivities of the previous century—a century that, as it fades into history, takes with it customs, habits, and traditions that had been intertwined with the lives of local people for generations.

In addition to photographs, the exhibition featured old, renowned musical instruments, including the violin of Gavrilis Yializis from Asfendiou, that of Dimos Epsimos from Pyli, Giannis Chatzidimitris from Antimachia, and many others.

Alongside violins, visitors could admire lutes, lyres, accordions, as well as wind instruments such as the pinavli (Pan pipes) and a tsabouna, a traditional bagpipe related to instruments known elsewhere as the askomandoura, touloumi, gaida, pipiza, or angeio.

Traditional costumes were also displayed, including a men's costume from Kos, a women's costume from Kos, traditional female costumes from Antimachia and Kefalos, a beautiful dress belonging to Dionysia Metaxotou of Antimachia (c. 1885–1960), the vest and pocket watch of Giannis Papaelias (“Giannaros”, c. 1880–1950) from Kardamena, an authentic cotton shirt worn by Nikolis Chatzinikolaou (1890–1954) from Kardamena, and the worry beads of Konstantis Papaelias (1876–1940), a gift from a Turkish friend in 1900.

Objects closely associated with the folklore and traditions of Kos were also exhibited. Particularly noteworthy was the “Kokkála”, a custom of the Carnival celebrations of Kos. According to Zarakas, the person disguised as the “Kokkála” would perform a special dance known as the Dance of the Kokkála, a simple jumping dance accompanied by traditional music.

Finally, the exhibition was complemented by a collection of musical publications, including CDs, records, and books containing recordings and studies related to the island's musical heritage. Throughout the exhibition, visitors had the opportunity to listen to local melodies, traditional songs from Kos, and previously unpublished recordings by musicians from the island.