Η ΠΑΝΑΓΙΑ "ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ" ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΑΜΑΙΝΑ (ΖΩΟΔΟΧΟΣ ΠΗΓΗ)
ΣΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΒΟΛΑΡΙ
ΚΤΗΤΩΡ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
Στην Παναγία του Βουνού, χαλάσματα και βράχοι,
στου ήλιου τ' αντιφέγγισμα χίλιες μορφές αλλάζουν....
Κείμενα: "Οι εκκλησίες της Καρδάμαινας" π. Ιωάννη Περαντωνάκη, Ιστορία της Νήσου Κω-Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου, Σοφία Καραγιάννη
Φωτογραφίες; Sophia Karagianni
ΣΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΒΟΛΑΡΙ
ΚΤΗΤΩΡ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
Στην Καρδάμαινα, στην περιοχή Βολάρι, πάνω από το ξενοδοχειακό συγκρότημα Mitsis World, βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Ζωοδόχου Πηγής, γνωστός σε όλους ως η Παναγία του Βουνού.
Το ιδιαίτερο με την εκκλησία, αλλά και ολόκληρη την τοποθεσία, είναι ότι υπήρξε εκεί μια ολόκληρη "πολιτεία" με πολλές οικογένειες γύρω από την εκκλησία, σχολείο, ελαιοτριβείο και άλλα πολλά.
Είναι γνωστό ότι οι Τούρκοι ήταν εδώ μέχρι το 1912 και μετά ήρθαν οι Ιταλοί. Οι Τούρκοι έφεραν τοω Γεώργιο Οικονόμου, που καταγόταν από τα Νικειά της Νισύρου και τον έβαλαν επιστάτη στα βουστάσια, που είχαν στα Μέσα Ντάμια και στη Μελαζούμενη.
Εκεί έμεναν κι άλλες οικογένειες, που εργάζονταν σε μια μεγάλη έκταση γύρω από την εκκλησία προς τον κάμπο και μέσα προς τα Ντάμια.
Υπήρχε και σχολείο, στο οποίο δίδαξαν και οι ιερείς Γιάννης Παπαχαρτοφίλης και Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου. Ένα μεγάλο μέρος της περιουσίας, εκεί προς την Κάμπα, το εκμεταλλευόταν η εκκλησία μέχρι το 1922. Ο Οικονόμου είχε φτιάξει εκεί ελαιοτριβείο, μεγάλο μέρος του οποίου σώζεται ως σήμερα.
Όταν ήρθε από την Κωνσταντινούπολη ο Οικονόμου, είχε φέρει μαζί του και έναν αράπη, που πότιζε τα βόδια σε μια πηγή δίπλα από την εκκλησία. Η πηγή αυτή ονομάστηκε "πηγή του Αράπη".
![]() |
| Η πηγή του Αράπη φαίνεται πως έχει χαθεί και δεν υπάρχει πια, αυτή είναι μία άλλη πηγή μέσα στο κτήμα |
Επί Ιταλοκρατίας η περιουσία αυτή πέρασε στα χέρια του Γιώργου Ανδριωτάκη, που ήταν γιατρός. Πήρε και τα χωράφια που κατείχε η εκκλησία. Οι οικογένειες που έμεναν εκεί, όταν η περιουσία πέρασε στα χέρια του Ανδριωτάκη, έφυγαν.
Ο Ανδριωτάκης πέθανε κοντά στο 1960.
Πολύ αργότερα, τη δεκαετία του '90, ένας Αντιμαχείτης, ονόματι Χατζηπέτρος, σε αντίποινα που δεν τους άφηναν οι κληρονόμοι να εκμεταλλεύονται την περιοχή, έβαλε φωτιά και την κατέστρεψε.
Οι κληρονόμοι πούλησαν ένα αρκετά μεγάλο μέρος στον Κωνσταντίνο Μήτση, ξενοδόχο-επιχειρηματία.
"Τα παλιά χρόνια γινόταν στην Παναγία μεγάλο πανηγύρι", αναφέρει ο Γιώργος Μπίλλης. "Έρχονταν λαϊκοί οργανοπαίκτες και οι πανηγυριώτες πρόσφεραν κρέας, μυζήθρες, γιαούρτι κι ένα σωρό άλλα κεράσματα".
![]() |
| τμήμα από την αποθήκη λαδιού |
Την Παρασκευή της Διακαινήσιμου, γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής, τα μεγάλα πανηγύρια στην Κω ήταν της Παναγίας Τσουκαλαριά, όπου γίνεται γλέντι, της Ζωοδόχου Πηγής της Κεφάλου και της Παναγίας του Βουνού. Στα χωριά τα παλικάρια και οι κοπέλες συγκεντρώνονταν σε φιλικό σπίτι και διασκέδαζαν με "ρεφενέ". Το ανδρόγυνο του σπιτιού που θα τους δεχόταν, έπρεπε να 'ναι νιόπαντρο.. Καθένας από την παρέα έπαιρνε κάτι φαγώσιμο, κρασί, ρακί κ.ά. Αφού έτρωγαν, προσκαλούσαν τα βιολιά και διασκέδαζαν.
![]() |
| πάνω από την είσοδο του Ιερού Ναού υπάρχει η χρονολογία κατασκευής 1882 |
Ο Ιεροδιδάσκαλος π. Ιωάννης Περαντωνάκης γράφει:
"Παρασκευή της Διακαινήσιμου και η Παναγιά "του Βουνού" γιορτάζει. Τη θυμάμαι αυτήν την εκκλησιά από το 1975, που υπηρετούσα στην Καρδάμαινα και μέναμε εκεί που είναι σήμερα το ξενοδοχείο Norida. Πολλές φορές ανεβαίναμε για ασκήσεις και μας άρεσε να σκοτώνουμε φίδια, τους τυφλίτες, που υπήρχαν άφθονα. Η θέα από την εκκλησία είναι φανταστική! Ψηλά και προς τα πάνω τα μαύρα βράχια του βουνού, έτσι όπως είναι στημένα μοιάζουν να σε απειλούν.
Κάτω στα δεξιά σου ο κάμπος της Καρδάμαινας αλλάζει χρώμα κάθε εποχή. Άλλοτε πράσινος, άλλοτε κιτρινισμένος και άλλοτε βαμμένος με λογής λογής χρώματα! Μακριά στη θάλασσα τα γειτονικά νησιά, Τήλος, Νίσυρος, Γυαλί και Στρογγυλή.
Οι κάτοικοι του χωριού ευλαβούνται την Παναγιά. Κάθε χρόνο στη χάρη της, στον εσπερινό και ανήμερα, πολλοί προσκυνητές την επισκέπτονται και μερικοί απ' αυτούς το βράδυ μένουν εκεί και κάνουν παραμονή. Ο Αποστόλης ο Γιωργαλλής με την Ασπασία και τη νύφη της, το Τουλί με την Κατέ του Σεβαστού, ο Τούλος, η Λούαινα κ.ά.
Χαλασμένα σπίτια πιο κάτω. Ένα παλιό λιοτρίβι, μαζί με τη χρονολογία 1882 που γράφει στην αψίδα της η πόρτα της εκκλησίας, μαρτυρούν πόσα χρόνια πριν υπήρχε ζωή στον τόπο αυτόν.
Στη λιτάνευση της εικόνας, που γίνεται ανήμερα προς το τέλος της Θείας Λειτουργίας, ξεχωριστή φιγούρα αποτελεί ο Σεβαστός ο Πηλίνης, που κρατά την εικόνα και οι πέριξ τον πειράζουν, ρίχνοντας φωτοβολίδες κοντά του.
![]() |
| αρχαίος κίονας στην Αγία Τράπεζα |
![]() |
| Εσωτερικό Ιερού Ναού Ζωοδόχου Πηγής |
Κόκκινα αυγά, μυζήθρες, λαμπροκούλουρα και άλλα πολλά μοιράζονται στους προσκυνητές. Πολλοί ξένοι κάθε χρόνο ανηφορίζουν το δρόμο της Παναγιάς και υπογράφουν στο βιβλίο επισκεπτών. Πράγματι ο ιερός αυτός ναός θεωρείται ως ένα ιδιαίτερου κάλλους μνημείο για το χωριό της Καρδάμαινας.
![]() |
| εικόνες δια χειρός Κωνσταντίνου Νισύριου με χρονολογία 1886 |
στου ήλιου τ' αντιφέγγισμα χίλιες μορφές αλλάζουν....
Κείμενα: "Οι εκκλησίες της Καρδάμαινας" π. Ιωάννη Περαντωνάκη, Ιστορία της Νήσου Κω-Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου, Σοφία Καραγιάννη
Φωτογραφίες; Sophia Karagianni
Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:
PANAGIA “TOU VOUNOU” (OF THE MOUNTAIN) IN KARDAMAINA (ZODOCHOS PIGI)
IN THE AREA OF VOLARI
FOUNDER: GEORGIOS OIKONOMOU
In Kardamaina, in the area of Volari, above the hotel complex Mitsis World, stands the Church of the Life-Giving Spring, known to all as Panagia “tou Vounou” (of the Mountain).
What makes this church—and the entire area—special is that there once existed a whole “settlement” around it, with many families living there, along with a school, an olive press, and more.
It is known that the Turks were present here until 1912, after which the Italians arrived. The Turks brought Georgios Oikonomou, originally from Nikia of Nisyros, and appointed him as supervisor of the cattle farms located in Mesa Damia and Melazoumeni.
Other families also lived there, working on a large stretch of land around the church, extending toward the plain and inland toward Damia. There was also a school, where priests Ioannis Papachartofylis and Konstantinos Papakonstantinou taught. A large part of the property, toward Kamba, was managed by the church until 1922. Oikonomou had built an olive press there, a large part of which survives to this day.
When Oikonomou came from Constantinople, he brought with him a Black servant, who watered the oxen at a spring next to the church. This spring became known as the “Spring of the Black man.” Today, this spring seems to have disappeared; another spring exists within the estate.
During the Italian occupation, the property passed into the hands of Giorgos Andriotakis, a doctor, who also acquired the lands owned by the church. The families living there left once the property changed ownership. Andriotakis died around 1960.
Much later, in the 1990s, a man from Antimachia named Chatzipetros set fire to the area in retaliation, as the heirs would not allow them to exploit the land, causing significant destruction.
The heirs later sold a large part of the property to Konstantinos Mitsis, a hotelier and entrepreneur.
“In the old days, a great festival took place at Panagia,” mentions Giorgos Billis. “Folk musicians would come, and the celebrants would offer meat, mizithra cheese, yogurt, and many other treats.”
On the Friday of Bright Week, the feast of the Life-Giving Spring, the major celebrations in Kos took place at Panagia Tsoukalaria (where a feast is still held), at the Zoodochos Pigi of Kefalos, and at Panagia of the Mountain. In the villages, young men and women would gather in a friendly home and celebrate collectively (“refene”). The hosting couple had to be newly married. Each member of the group would bring food, wine, raki, and more. After eating, they would invite musicians and continue the celebration.
Above the entrance of the church, the construction date 1882 is inscribed.
Hierodidaskalos Fr. Ioannis Perantonakis writes:
“On the Friday of Bright Week, Panagia ‘tou Vounou’ celebrates. I remember this church from 1975, when I was serving in Kardamaina and we lived where the Norida hotel stands today. We often went up there for exercises and liked to kill snakes—blind snakes—which were abundant. The view from the church is fantastic! Above you rise the dark rocks of the mountain, standing in such a way that they seem almost threatening.
Below, to the right, the plain of Kardamaina changes color with every season—sometimes green, sometimes yellowed, sometimes painted in all kinds of hues. Far out at sea lie the neighboring islands: Tilos, Nisyros, Gyali, and Strongyli.
The villagers revere Panagia. Every year on her feast, during the vespers and the main day, many pilgrims visit, and some stay overnight in vigil. Apostolis Giorgallis with Aspasia and his daughter-in-law, Touli with Kate of Sevastos, Toulos, Louaina, and others.
Ruined houses lie below. An old olive press, along with the date 1882 inscribed on the church arch, testify to how long life once flourished in this place.
During the procession of the icon, which takes place at the end of the Divine Liturgy, a distinctive figure is Sevastos Pilinis, who carries the icon, while others tease him by setting off flares nearby.
Red eggs, mizithra cheese, Easter breads, and many other offerings are distributed to the pilgrims. Many foreigners climb the road to Panagia each year and sign the visitors’ book. Indeed, this sacred church is considered a monument of particular beauty for the village of Kardamaina.”
Icons painted by Konstantinos Nisyrios, dated 1886.
At Panagia of the Mountain, ruins and rocks,
in the sun’s reflection, a thousand forms change…

































