Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

η ομάδα πεζοπόρων στη Μάνα του νερού

Η Μάνα του νερού είναι μια πηγή στην περιοχή Παλιό Πυλί κι όπως δηλώνει η ονομασία της είναι η μάνα όλων των πηγών λόγω της απίστευτης ποσότητας νερού που έχει ακόμη.

ο οδηγός μας και ξεναγός μας στην πηγή, κ. Γιάννης Κασσιώτης

Το πολύ αυτό νερό διοχετευόταν σε όλο το Παλιό Πυλί μέσα από κανάλια που ξεκινούσαν από τη Μάνα του νερού κι έφταναν ως την Παναγία Καστριανών κι ακόμα και ως το Κάστρο.

Ο κ. Κασσιώτης θυμάται διηγήσεις της γιαγιάς του να αναφέρουν ότι τα κανάλια ήταν κρυφά και σκεπασμένα γιατί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, φοβόντουσαν πως οι Τούρκοι θα δηλητηρίαζαν το νερό κι έκρυβαν τα κανάλια.

Τη δεκαετία το '50 το νερό έφτανε ως το Αμανιού μέσα από δύο κτιστά αρχαία κανάλια και συγκεντρωνόταν σε ένα φρεάτιο.

Πριν 50-60 χρόνια υπήρχαν γύρω από την πηγή σπίτια με περιβόλια και αμπέλια και ποτίζονταν από τη Μάνα του νερού.

Ακόμη και σήμερα το νερό διοχετεύεται σε δεξαμενή στον Ψωριάρη και από κει σε πέντε ποτίστρες για να ποτίζονται τα ζώα.

Η περιοχή που βρίσκεται η πηγή είναι εύκολα αναγνωρίσιμη από τις ψηλές λεύκες που δεσπόζουν ακριβώς μπροστά της.

Πηγή: προφορική μαρτυρία Γιάννη Κασσιώτη

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE MOTHER OF THE WATER

The hiking group at the Mother of the Water Spring

The Mother of the Water is a spring in the area of Palio Pyli, and—as its name suggests—it is considered the mother of all springs because of the astonishing quantity of water it still yields today.

Our guide and host at the spring, Mr. Giannis Kassiotis

This abundant water was once channeled throughout Palio Pyli via canals that started from the Mother of the Water and reached as far as Panagia Kastrianon and even up to the Castle of Pyli.

Mr. Kassiotis recalls stories told by his grandmother, according to which the canals were hidden and covered, because during the years of Ottoman rule people feared that the Turks might poison the water, so they concealed the channels.

In the 1950s, the water reached as far as Amaniou through two built ancient canals and was collected in a cistern. Fifty to sixty years ago, there were houses with orchards and vineyards around the spring, all irrigated by the Mother of the Water.

Even today, the water is channeled into a reservoir at Psoriaris, and from there into five watering troughs for animals. The area where the spring is located is easily recognizable by the tall poplar trees that dominate the landscape directly in front of it.

Source: oral testimony of Giannis Kassiotis

ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ (ΧΑΜΑΜ), ΠΑΛΙΟ ΠΥΛΙ

ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ (ΧΑΜΑΜ), ΠΑΛΙΟ ΠΥΛΙ

Το Παλιό Πυλί είναι γεμάτο εκπλήξεις και όμορφα μέρη να δει κάποιος. Με κυρίαρχο το Κάστρο αλλά και τα πανέμορφα εκκλησάκια που δεσπόζουν στην περιοχή, όπως για παράδειγμα η Παναγία των Καστριανών, ο Ασώματος, ο Άγιος Αντώνιος, ο Άγιος Θεολόγος, ο Άγιος Γεώργιος, ο Άγιος Νικόλαος, ο Άγιος Κήρυκος, ο Άγιος Κωνσταντίνος, ο Άγιος Βασίλειος, κ.ά πολλά, πολύ δίκαια χαρακτηρίζεται ως ο Μυστράς των Δωδεκανήσων.

Στο νότιο τμήμα του οικισμού του Παλιού Πυλιού και στο κατώτερο τμήμα του βρίσκεται ένα μικρό λουτρό (χαμάμ).

Αναπτύσσεται σε δύο διαμερίσματα, χώρο εισόδου και "θερμό" τμήμα (εσωτερικών διαστάσεων αντίστοιχα 2,24 Χ 2,31 μ. και 2,72 Χ 2,90 μ.), που διαχωρίζονται μεταξύ τους από ένα τοίχο, που σήμερα είναι κατά μεγάλο μέρος γκρεμισμένος. Ο δεύτερος χώρος επικοινωνεί άμεσα με τη δεξαμενή νερού και το χώρο καύσης.

Τα δύο τμήματα του λουτρού είναι θολοσκεπή, ενώ ιδιαίτερα επιμελημένη είναι η κατασκευή του θόλου στο "θερμό" τμήμα.

ο θόλος του "θερμού" τμήματος εξωτερικά

...κι εσωτερικά

Τα ανοίγματα των φωτιστικών οπών ενώνονται μέσω εγκοπής του σοβά μεταξύ τους, σχηματίζοντας στην άνοψη το διακοσμητικό μοτίβο ενός εξάκτινου αστεροειδούς.

διακοσμητικό μοτίβο

λεπτομέρειες από το εσωτερικό του λουτρού

Το μνημείο χρήζει άμεσης αποκατάστασης, καθώς βρίσκεται σε κακή κατάσταση, κυρίως, στον εσωτερικό χώρο, παρ' όλο που καταφέρνει να διατηρήσει λίγη από την αίγλη του παρελθόντος.

Στον εξωτερικό χώρο, και δίπλα ακριβώς στο Λουτρό βρίσκεται μια υπέροχη κρήνη με δυο κρουνούς και έξι υπέροχα διακοσμητικά μοτίβα που ονομάζονται ρόδακες και συνηθίζονται σε οθωμανικές κρήνες.

Πολύ κοντά στην οθωμανική κρήνη υπάρχει και μια σύγχρονη πετρόκτιστη βρύση, πλήρως εναρμονισμένη με το τοπίο.

Πηγή: Οθωμανικά Λουτρά στον Ελλαδικό Χώρο-Ελένη Ι. Κανετάκη-Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας-Αθήνα 2004 (ευχαριστώ θερμά την Ιουλία Παπαευτυχίου που απλόχερα μου διέθεσε αντίγραφο)
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

OTTOMAN BATHS (HAMAM), OLD PYLI

Old Pyli is full of surprises and beautiful places to visit. With the dominant presence of the Castle, as well as the many picturesque chapels that stand throughout the area—such as Panagia of Kastrianá, Asomatos, Saint Anthony, Saint Theologos, Saint George, Saint Nicholas, Saint Kyrykos, Saint Constantine, Saint Basil, and many more—it is justifiably characterized as the Mystras of the Dodecanese.

In the southern part of the settlement of Old Pyli, and in its lower section, there is a small bath (hamam).

It consists of two rooms, an entrance area and the “hot” chamber (with internal dimensions of 2.24 x 2.31 m and 2.72 x 2.90 m respectively), separated by a wall that is now largely collapsed. The second chamber communicates directly with the water cistern and the furnace room.

Both sections of the bath are vaulted, and the construction of the dome in the “hot” chamber is particularly refined.

the dome of the “hot” chamber from the outside

…and from the inside.

The openings of the light holes are connected to each other through a groove in the plaster, forming in the ceiling plan the decorative pattern of a six-pointed star.

decorative motif

details from the interior of the bath

The monument is in need of immediate restoration, as it is in poor condition—mainly in the interior—despite still managing to preserve some of its past glory.

In the outer area, right next to the bath, there is a beautiful fountain with two spouts and six exquisite decorative motifs called rosettes, typical of Ottoman fountains.

Very close to the Ottoman fountain there is also a modern stone-built fountain, perfectly harmonized with the surrounding landscape.

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΠΑΛΙΟ ΠΥΛΙ

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΠΑΛΙΟ ΠΥΛΙ

Στο νοτιότερο τμήμα του χώρου του Παλιού Πυλιού βρίσκεται το πανέμορφο εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου.

Πρόκειται για μονόχωρο ναό, εσωτερικών διαστάσεων 5,85Χ2,15 μ. καμαροσκέπαστο με ημικυκλική αψίδα ανατολικά και θύρα εισόδου δυτικά.

Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας ανοίγεται μικρό πολεμιστροειδές παράθυρο και στο βόρειο τοίχο ανοίγεται ορθογώνια κόγχη προθέσεως.

Ο ναός είναι χτισμένος με αργολιθοδομή, με πολλές νεότερες επεμβάσεις, που έχουν αλλοιώσει τον αρχικό χαρακτήρα του.

Στην τοιχοποιΐα του χρησιμοποιούνται επίσης, μαρμάρινα αρχαία μέλη σε δεύτερη χρήση, όπως τμήμα ραβδωτού κιονίσκου με ιωνικό επίθημα.

Το ωραίο με το να γράφεις για την Κω είναι ότι πάντα βρίσκονται άνθρωποι να σου δώσουν περισσότερες πληροφορίες, να διορθώσουν τυχόν λάθη και να σου λύσουν απορίες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση του Άη Γιώργη επικοινώνησε μαζί μου ο παλιός μου μαθητής, Γιώργος Χατζηδαυίδ.

αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη στο εσωτερικό του ναού

Αρχικά επικοινώνησε μαζί μου για να μου λύσει την απορία που είχα για κάποια αρχικά που βρήκαμε στο τόξο πάνω από το ιερό. Υπάρχει, λοιπόν, χάραξη με τα αρχικά ΙΒΧΔ και χρονολογία 1949. Σύμφωνα με το Γιώργο, τα αρχικά είναι του ονόματος Ιωάννης του Βησσαρίωνος Χατζηδαυίδ. Πρόκειται για κάποιον θείο του πατέρα του, που δε ζει πια (αρχικά ζούσε στο Παλιό Πυλί αλλά μετά μετανάστευσε στην Αυστραλία)-ο οποίος, ύστερα από όνειρο που είδε- τον Άη Γιώργη να κρυώνει πάνω στο λόφο-θέλησε να αναστηλώσει το εκκλησάκι το 1949 και τότε άφησε τα αρχικά του εκεί.

η χάραξη στο τόξο του ιερού ΙΒΧΔ και η χρονολογία 1949

το εκκλησάκι του Άη Γιώργη (στα δεξιά) από ψηλά

μετά από μια κουραστική πεζοπορία, οι πεζοπόροι ξεκουράζονται γύρω από τον Άη Γιώργη

Επιπλέον, πριν δεκαπέντε περίπου χρόνια, το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου ήταν έτοιμο να καταρρεύσει και ο πατέρας του Γιώργου, Σταμάτης Χατζηδαυίδ, έκανε μερική συντήρηση για να μην πέσει τελείως.

Πηγή: Αρχαιολογικός Χώρος Παλαιού Πυλιού Κω-Σοφίας Ντιντιούμη, Αρχαιολόγου (Κωακά-Εκδόσεις Π.Ο.Κ."Φιλητάς"-Κως 2008, Τόμος Ι', σ. 101)
Προφορική Μαρτυρία Γιώργου Χατζηδαυίδ
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

SAINT GEORGE, PALIO PYLI

In the southernmost part of the site of Palio Pyli stands the beautiful little chapel of Saint George.

It is a single-aisled church, with internal dimensions of 5.85 x 2.15 m, roofed with a barrel vault, featuring a semicircular apse to the east and an entrance door to the west.

In the semi-dome of the apse there is a small loophole-style window, while in the north wall there is a rectangular niche of the prothesis (offertory).

The church is built with rough stone masonry and has undergone many later interventions that have altered its original character. In its masonry, ancient marble architectural members have been reused as spolia, such as part of a fluted column with an Ionic capital.

One of the wonderful things about writing about Kos is that there are always people willing to offer more information, correct possible mistakes, and clarify questions. In this particular case of Saint George, my former student, Γιώργος Χατζηδαυίδ, contacted me.

Ancient architectural members inside the church

Initially, he reached out to clarify a question I had about certain initials we found engraved on the arch above the sanctuary. There is an inscription with the initials ΙΒΧΔ and the date 1949. According to George, the initials stand for Ioannis, son of Vissarion Chatzidavid. This was an uncle of his father, now deceased (he originally lived in Palio Pyli but later emigrated to Australia). After seeing a dream—of Saint George feeling cold on the hill—he wished to restore the chapel in 1949 and left his initials there at that time.

The engraving on the arch of the sanctuary: ΙΒΧΔ and the date 1949

The chapel of Saint George (on the right), seen from above