Την γνωρίσαμε τον Οκτώβριο του 2018 στην Αστυπάλαια. Ξέραμε γι' αυτήν. Ξέραμε ότι τότε ήταν η μοναδική εν ζωή κάτοικος της Σύρνας. Τη βρήκαμε στο μικρό μαγαζάκι της "Το ραξοβόλι του Σαψακου στη Σύρνα" στο λιμάνι της Αστυπάλαιας.
Μιλήσαμε μαζί της. Ήταν τόσο γλυκιά και φιλόξενη που φεύγοντας μας κυνηγούσε να μας δώσει για το ταξίδι μας λίγα από τα κουλουράκια που είχε φτιάξει. Της υποσχεθήκαμε ότι θα πηγαίναμε όλοι μαζί στη Σύρνα. Δεν προλάβαμε να τηρήσουμε την υπόσχεσή μας όσο ήταν εν ζωή. Ήταν επιθυμία της να γυρίσει στη Σύρνα πριν πεθάνει.
Η Ελένη Μεταξωτού έφυγε από τη ζωή στις 5/5/21 χωρίς να προλάβει να επιστρέψει στην αγαπημένη της Σύρνα.
Η υπόσχεση τηρήθηκε στις 10/10/2021. Ξεκινήσαμε από την Κω, όπως υποσχεθήκαμε, ταξιδέψαμε στη Σύρνα 71 πεζοπόροι, για να αποτίσουμε φόρο τιμής και να ανάψουμε τα καντηλάκια στα δύο αγαπημένα της εκκλησάκια στον Άη Γιάννη και τον Άγιο Γεώργιο. Θα ακολουθήσει ξεχωριστή ανάρτηση για την εμπειρία της Σύρνας.
71 πεζοπόροι φτάνουν στη Σύρνα και τηρούν την υπόσχεση που έδωσαν στην τελευταία γυναίκα της Σύρνας
Όλα ξεκίνησαν από την επιθυμία μας να πάμε στη Σύρνα. Αν googlάρεις για πληροφορίες για τη Σύρνα, αμέσως εμφανίζεται το όνομά της, "Ελένη Μεταξωτού, Η ζωντανή Ιστορία της Σύρνας". Σ' αυτήν την υπέροχη συνέντευξη του Ιωσήφ Παπαδόπουλου, μαθαίνουμε για τη ζωή της μικρής -τότε-Ελένης και της οικογένειάς της, στη νησίδα της Σύρνας. Εκεί αναφέρει ότι τη δεκαετία του 1940 συνολικά μαζεύονταν 10 άτομα στο νησί και όλοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία (πάππου προς πάππου). Η επικοινωνία ήταν δύσκολη κι αν υπήρχε κάποιο έκτακτο περιστατικό, π.χ κάποιο πρόβλημα υγείας, άναβαν φωτιές (φρυκτωρίες?). Περιγράφει τη ζωή στο νησί σαν μοναχική αλλά ενδιαφέρουσα καθώς ήταν ψαρότοπος κι ερχόντουσαν αλιευτικά καΐκια. Στο νησί υπήρχε πάντα κόσμος, καθώς όσοι πήγαιναν να βοηθήσουν την οικογένεια, περνούσαν καλά, πληρώνονταν καλά και τελικά έμεναν στη Σύρνα. Διηγείται επίσης, με απίστευτη διαύγεια και λεπτομέρεια, το ναυάγιο του πλοίου "Αθηνά" το 1946.
Στο έγγραφο με ημερομηνία 15/3/1928 των Καραμπινιέρων της
Ιταλικής Διοίκησης του Αιγαίου διαβάζουμε την πλήρη απογραφή όλων των
νησιών κοντά στην Αστυπάλαια, καθώς και στοιχεία για τη γεωγραφία, την
κτηνοτροφία και τα λιμάνια τους. Το ίδιο έγγραφο αναφέρεται στην
ελληνική οικογένεια με «12 μέλη που κατοικεί στη Σύρνα και ασχολείται με
την κτηνοτροφία. Υπάρχουν δύο ξωκλήσια αφιερωμένα στον Άγιο Γεώργιο και
στον Άγιο Ιωάννη». Στη Σύρνα υπάρχει και το διάσημο ναυάγιο ενός πλοίου
που βυθίστηκε στον κόλπο της νησίδας, στις 9 Δεκεμβρίου του 1946,
μεταφέροντας μυστικά Εβραίους εποίκους στην Παλαιστίνη για την ίδρυση
του κράτους του Ισραήλ. Στην προσπάθειά τους να βγουν στη στεριά
πνίγηκαν 8 μετανάστες. Οι 8 τότε κάτοικοι της Σύρνας έχει καταγραφεί από
τον Τύπο της εποχής ότι βοήθησαν τους ναυαγούς.
*Σημειώνεται ότι η "Κυρά της Ρω" ήταν νύφη της γιαγιάς της Ελένης Μεταξωτού. Είχε παντρευτεί τον αδερφό της Ιωάννη Αχλαδιώτη και είχε επισκεφθεί πολλές φορές τη Σύρνα.
*Για να δείτε το βίντεο, ανοίξτε το άρθρο από υπολογιστή
Βίντεο με τις όλες τις φωτογραφίες από το ταξίδι στη Σύρνα:
Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:
ELENI METAXOTOU — THE WOMAN OF SYRNA
We met her in October 2018 on Astypalaia. We already knew about her. We knew that at that time she was the only living resident of the islet of Syrna. We found her in her small shop “To Raxovoli tou Sapsakou in Syrna” at the port of Astypalaia.
We talked with her. She was so sweet and hospitable that when we were leaving she ran after us to give us, for our journey, some of the cookies she had baked. We promised her that we would all go together to Syrna. Unfortunately, we did not manage to keep that promise while she was still alive. It had been her wish to return to Syrna before she died.
Eleni Metaxotou passed away on 5 May 2021 without managing to return to her beloved Syrna.
The promise, however, was kept on 10 October 2021. We set out from Kos, as we had promised, and 71 hikers travelled to Syrna to pay tribute and light the oil lamps in her two beloved chapels: Saint John and Saint George. A separate post about the experience of Syrna will follow.
Seventy-one hikers arrive in Syrna and keep the promise they gave to the last woman of Syrna.
Everything began with our desire to go to Syrna. If you Google information about Syrna, her name immediately appears:
“Eleni Metaxotou — The living history of Syrna.”
In this wonderful interview by Iosif Papadopoulos, we learn about the life of little Eleni and her family on the islet of Syrna. She mentions that during the 1940s about ten people lived on the island, and all of them were engaged in livestock farming, a tradition passed from generation to generation.
Communication with other places was difficult, and if an emergency occurred—for example a health problem—they would light signal fires to call for help.
She describes life on the island as lonely but interesting, since it was a good fishing ground and fishing boats often came there. There were always people on the island because those who came to help the family worked well, were well paid, and eventually stayed on Syrna.
She also recounts, with remarkable clarity and detail, the shipwreck of the vessel “Athina” in 1946.
In a document dated 15 March 1928 from the Carabinieri of the Italian Administration of the Aegean, we read a complete census of all the islands near Astypalaia, including information about their geography, livestock and harbours. The same document refers to a Greek family of 12 members living on Syrna and engaged in livestock farming. It also notes that two small chapels existed on the island, dedicated to Saint George and Saint John.
Syrna is also known for the famous shipwreck of a vessel that sank in the bay of the islet on 9 December 1946, carrying Jewish refugees secretly heading to Palestine for the creation of the state of Israel. During their attempt to reach the shore, eight migrants drowned. According to the press of the time, the eight residents of Syrna helped the shipwrecked survivors.
It is also worth noting that the famous Despoina Achladioti (“The Lady of Ro”) was the daughter-in-law of Eleni Metaxotou’s grandmother. She had married Ioannis Achladiotis, her brother, and had visited Syrna many times.
ΑΣΟΥΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΚΩΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ "Η ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ"
Η λέξη aşure (ασουρέ) έχει αραβική προέλευση (από τη λέξη Āshūrā που σημαίνει δέκα/δέκατη).
Κι αυτό γιατί γιορτάζεται τη δέκατη μέρα του πρώτου μήνα του έτους, του μήνα μουχαρέμ (όχι βάσει του ημερολογιακού έτους, αλλά του φεγγαριού-όπως συμβαίνει και με την αρχή της ινδίκτου), και είναι κινητή εορτή.
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά παρευρέθηκα στην εκδήλωση για τον "ασουρέ" που διοργανώνει με επιτυχία εδώ και έξι χρόνια ο Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Κώων Μουσουλμάνων "Η Αδελφότης" στις εγκαταστάσεις του Συλλόγου στο Πλατάνι.
Η αντιπρόεδρος Αϊτούλ Χαϊδαράκη
στις εγκαταστάσεις του Συλλόγου
Η αντιπρόεδρος του Συλλόγου και φίλη μου Αϊτούλ Χαϊδαράκη μου εξήγησε ότι υπάρχουν πολλές εκδοχές ως προς την έναρξη αυτού του εθίμου, με επικρατέστερη αυτή της δημιουργίας του από το Νώε, γι' αυτό και σε συνταγές από την Πόλη θα το βρείτε και ως Πουτίγκα του Νώε. Υποστηρίζεται ότι αυτό είναι το πρώτο γλύκισμα του Κόσμου. Ο Μύθος γύρω από αυτό το όνομα λέει ότι ο Νώε έφτιαξε αυτό το «συνονθύλευμα» υλικών με ό,τι είχε περισσέψει στην Κιβωτό για να γιορτάσουν οι επιζήσαντες της Κιβωτού την προσάραξη στο Αραράτ.
Ο ασουρές πήρε, λοιπόν, την ονομασία του και επειδή γιορτάζεται τη δέκατη μέρα (του μουχαρέμ) και επειδή φτιάχνεται με δέκα υλικά: η βάση είναι, φυσικά, το σιτάρι και τα υπόλοιπα είναι επιλογές από προϊόντα της γης, όπως για παράδειγμα, όσπρια (φασόλια, ρεβίθια κ.ά), αποξηραμένα φρούτα (βερίκοκα, δαμάσκηνα, σύκα κ.ά), ξηροί καρποί και σπόροι, σουσάμι και απαραίτητα ρόδι για τη διακόσμηση.
Οι κυρίες του Συλλόγου ετοιμάζουν μεγάλους "τεντζερέδες" με τον ασουρέ και τα νεαρότερα κορίτσια αναλαμβάνουν το στόλισμα με πρωτότυπα σχέδια και χρώματα. Πέρυσι δόθηκαν 700 κουπάκια με ασουρέ κι επειδή δεν έφτασαν, φέτος ετοιμάστηκαν 1000 κι είμαι σίγουρη πως προσφέρθηκαν όλα.
Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για όλους και συνήθως παρίστανται και εκπρόσωποι της δημοτικής αρχής.
Το σημαντικότερο απ' όλα σ' αυτήν την δράση είναι ο συμβολισμός του ασουρέ για τους μουσουλμάνους που ομοιάζει με πολλά έθιμα στην αρχαία και νεότερη Ελλάδα. Κατά την αρχαιότητα, στον ελλαδικό χώρο επικρατούσε το έθιμο της πανσπερμίας κατά το οποίο προσφέρονταν καρποί, δώρα της Γης στη Θεά Δήμητρα για να γίνει γόνιμο το έδαφος της σποράς. Αντίστοιχο είναι και το έθιμο με τα βάρβαρα ή βαρβάρα, την παραμονή της Αγίας Βαρβάρας για τους χριστιανούς.
Η φιλοσοφία είναι ίδια και σε παρόμοιες παρασκευές των λαών της Ανατολής με ρίζες στην αρχαιότητα! Η βασική αρχή των συνταγών είναι σχεδόν η ίδια: ανακάτεμα σπόρων και ξηρών καρπών, μοίρασμα στη γειτονιά και σε όσους δεν έχουν και αυτοσχεδιασμός. Τα παρασκευάσματα αυτά είναι ένα είδος δέησης για καρποφορία της γης, μια προσφορά στο Θεό για καλές σοδειές. Ο ασουρές συμβολίζει την προσφορά, την αφθονία, την ομόνοια και την αλληλεγγύη, το μοίρασμα.
ο κύριος Διονύσης έφερε σύκα σε αφθονία
ο Πρόεδρος του Συλλόγου Καδρή Μεμίς και η Αντιπρόεδρος Αϊτούλ Χαϊδαράκη
Συνταγή για ασουρέ
*Υπάρχουν πολλές παραλλαγές και στα υλικά και στις δοσολογίες ανάλογα με τη νοικοκυρά
150gr (περίπου ¾ της κούπας) λευκό σιτάρι καλής ποιότητας
80gr (1/2 κούπα) ρεβίθια
80gr (1/2 κούπα) μικρά ξερά φασόλια (λευκά)
10 ξερά βερίκοκα
5 ξερά σύκα
2-3 κουταλιές σταφίδες
100ml ροδόνερο
1 κουταλιά της σούπας κορνφλάουρ
220gr (1 κούπα) ζάχαρη
Φλούδα από ένα πορτοκάλι
Για το γαρνίρισμα, ασπρισμένα αμύγδαλα (αν θέλετε βάζετε μερικά και μέσα στον ασουρέ), καρύδια, κουκουνάρια, ρόδι, σουσάμι και ό,τι άλλο ξηρό καρπό ή ξερό φρούτο έχουμε! Το ρόδι πάντως θεωρείται αναντικατάστατο!
Εκτέλεση: Βάζουμε αποβραδίς στο
νερό τα φασόλια και τα ρεβίθια, σε χωριστά μπολ. Το σιτάρι καλό είναι να
το βάλουμε πιο μπροστά, να μείνει περισσότερες ώρες στο νερό Την
επομένη, βράζουμε το σιτάρι με αρκετό νερό (να το καλύπτει 2-3 δάκτυλα)
μέχρι να μαλακώσει εντελώς και να σκάσουν οι κόκκοι του. Βράζουμε επίσης
και τα όσπρια ξεχωριστά να μαλακώσουν εντελώς. Προσθέτουμε στο σιτάρι
τα βρασμένα όσπρια και τα αφήνουμε να βράσουν όλα μαζί για 15-20 λεπτά,
προσθέτοντας νερό αν χρειάζεται. Προσθέτουμε και τα ξερά φρούτα κομμένα σε κομματάκια, και την φλούδα του πορτοκαλιού λεπτοκομμένη. Όταν πάρουν ακόμη 2-3 βράσεις όλα μαζί, διαλύουμε στο ροδόνερο το κορνφλάουρ και το αδειάζουμε στην κατσαρόλα. Όταν
βράσει και πήξει ελαφρά, αποσύρουμε από το μάτι την κατσαρόλα και αφού
κρυώσει ελαφρά, σερβίρουμε τον ασουρέ σε μπολ και γαρνίρουμε με ό,τι μας
αρέσει!
AŞURE FROM THE CULTURAL EDUCATIONAL ASSOCIATION OF MUSLIMS OF KOS “BROTHERHOOD”
The word aşure has Arabic origins (from the word Āshūrā, which means ten/tenth).
This is because it is celebrated on the tenth day of the first month of the year, the month of Muharram (not according to the calendar year, but according to the moon—as is also the case with the beginning of the Indiction), and it is a movable feast.
For the third consecutive year, I attended the “aşure” event organized successfully for the past six years by the Cultural Educational Association of Muslims of Kos “Brotherhood,” held at the Association’s premises in Platani.
*Vice-president Aytul Chaidaraki
*at the premises of the Association
The vice-president of the Association and my friend, Aitoul Chaidaraki, explained to me that there are many versions regarding the origin of this custom, the most prevalent being that it was created by Noah. This is why in recipes from Constantinople you will also find it called Noah’s Pudding. It is said to be the first dessert in the world. The myth around this name says that Noah prepared this “mixture” of ingredients with whatever was left in the Ark, so that the survivors of the Ark could celebrate their landing on Mount Ararat.
Thus, aşure took its name both because it is celebrated on the tenth day (of Muharram) and because it is prepared with ten ingredients: the base is, of course, wheat, and the rest are chosen from the products of the earth, such as legumes (beans, chickpeas, etc.), dried fruits (apricots, plums, figs, etc.), nuts and seeds, sesame, and necessarily pomegranate for decoration.
The ladies of the Association prepare large pots (tendzeres) of aşure, and the younger girls take on the decoration, creating original patterns and colors. Last year, 700 bowls of aşure were offered, and since they were not enough, this year 1000 were prepared, and I am sure they were all given away.
The event is open to everyone and municipal representatives are usually present as well.
Most important of all in this activity is the symbolism of aşure for Muslims, which resembles many customs in both ancient and modern Greece. In antiquity, in the Greek world, there was the custom of panspermia, during which fruits—the gifts of the Earth—were offered to the goddess Demeter in order for the soil to become fertile for sowing. A similar custom is that of varvara or barbara, prepared on the eve of Saint Barbara’s feast for Christians.
The philosophy is the same in similar preparations of Eastern peoples, with roots in antiquity! The basic principle of the recipes is almost the same: mixing seeds and nuts, sharing with the neighborhood and with those in need, and improvising. These preparations are a kind of prayer for the fruitfulness of the earth, an offering to God for good harvests. Aşure symbolizes offering, abundance, concord, solidarity, and sharing.
*Mr. Dionysis brought plenty of figs
*The President of the Association, Kadri Memis, and Vice-president Aitoul Chaidaraki
Recipe for Aşure
(There are many variations both in ingredients and in measurements, depending on the housewife)
150 gr (about ¾ cup) good quality white wheat
80 gr (½ cup) chickpeas
80 gr (½ cup) small dry beans (white)
10 dried apricots
5 dried figs
2–3 tablespoons raisins
100 ml rose water
1 tablespoon cornflour
220 gr (1 cup) sugar
Peel of one orange
For garnishing: blanched almonds (some may also be added inside the aşure), walnuts, pine nuts, pomegranate, sesame, and any other nut or dried fruit we may have! Pomegranate, however, is considered indispensable!
Method:
Soak the beans and chickpeas overnight in separate bowls. The wheat should ideally be soaked earlier, for more hours.
The next day, boil the wheat with enough water (covering it by 2–3 fingers) until it softens completely and the grains burst. Also boil the legumes separately until fully softened. Add the boiled legumes to the wheat and let them all boil together for 15–20 minutes, adding water if necessary.
Add the dried fruits cut into pieces, and the finely chopped orange peel.
When everything boils together for another 2–3 minutes, dissolve the cornflour in the rose water and pour it into the pot.
When it boils and thickens slightly, remove the pot from the heat. After it cools a little, serve the aşure in bowls and garnish with whatever you like!