Οι κρυμμένες για χρόνια τοιχογραφίες του 1913-1923 ήρθαν και πάλι στο φως

Οι κρυμμένες για χρόνια τοιχογραφίες του 1913-1923 ήρθαν και πάλι στο φως

Στην καρδιά της πόλης της Κω, στην οδό Ναυκλήρου 11, (γνωστή ως bar street-Εξάρχεια), ένα παλιό κατάστημα που για χρόνια παρέμενε σιωπηλό (πριν απ' αυτό ήταν μπαράκι με την ονομασία Blue Corner), άνοιξε ξανά τις πόρτες του, αποκαλύπτοντας έναν μικρό θησαυρό ιστορίας και τέχνης. Ο χώρος, που σήμερα λειτουργεί ως τουριστικό κατάστημα με την επωνυμία «Koska Store» (Gifts and Souvenirs), διατηρεί στο εσωτερικό του αυθεντικές τοιχογραφίες που χρονολογούνται περίπου στο 1913-1923 και αποδίδονται στον ντόπιο καλλιτέχνη Ζέγιαννη Σταμάτη.

Οι τοιχογραφίες, 12 στον αριθμό- 6 στον αριστερό τοίχο και 6 στον δεξί, άλλες σε άριστη κατάσταση κι άλλες σε λιγότερο καλή, αποτελούν ένα ζωντανό πανόραμα της τοπικής ζωής και της συλλογικής μνήμης του νησιού. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν παραστάσεις με παραδοσιακούς χορούς, μορφές ανδρών και γυναικών ντυμένων με τοπικές φορεσιές που σέρνουν τον χορό κρατώντας μαντήλια, σκηνές μουσικής με λύρες και οργανοπαίκτες, αλλά και θαλασσινά στιγμιότυπα με ναυτικούς δίπλα σε πλοία στο λιμάνι. Συμβολικά στοιχεία, όπως το φίδι, το σταφύλι και το πλατάνι, συνδέουν τις εικόνες με τη φύση και την ταυτότητα της Κω.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και πιο αινιγματικές μορφές, όπως μια φτερωτή θεότητα που θυμίζει τον Έρωτα ή μια διονυσιακή φιγούρα, να φυσά σε κοχύλι σαν σάλπιγγα, πλαισιωμένη από φρούτα, καρπούς και ένα φίδι — μια σύνθεση που μοιάζει να γεφυρώνει το μυθολογικό με το λαϊκό στοιχείο. Ανάμεσα στα θέματα εμφανίζεται ακόμη και ένας πύργος που ταυτίζεται με τον Πύργο του Άιφελ, συνοδευόμενος από την ένδειξη «300 μέτρα», στοιχείο που μαρτυρά τη διάχυση εικόνων και ιδεών της Ευρώπης ακόμη και σε ένα νησιωτικό περιβάλλον των αρχών του 20ού αιώνα.

Γνωρίζω από την ιδιοκτήτρια του καταστήματος πως το 1923 το συγκεκριμένο κατάστημα ήταν δηλωμένο ως εστιατόριο (ristorante) και οι τοιχογραφίες ήδη υπήρχαν τότε. Στην ιταλοκρατούμενη τότε Κω, διόλου απίθανο τα έργα να έγιναν από Ιταλούς, αλλά επικρατέστερη είναι η άποψη ότι τα έργα ήταν του Ζέγιαννη. Σύμφωνα με τον εγγονό του, Πάρη Ζέγιαννη, επίσης καλλιτεχνική φύση, ο παππούς του, Σταμάτης, ήταν γνωστός όχι μόνο στην Κω αλλά και στο πανελλήνιο, όμως δυστυχώς δεν σώζεται άλλο έργο του στην οικογένεια.

Η αξία του χώρου δεν περιορίζεται μόνο στους τοίχους. Το κατάστημα διατηρεί το αρχικό του δάπεδο με τα διακοσμημένα πλακάκια, πάνω από το οποίο έχει προστεθεί μεταγενέστερο ξύλινο πάτωμα, καθώς και την παλιά ξύλινη οροφή, συνθέτοντας ένα αυθεντικό αρχιτεκτονικό σύνολο που αφηγείται τη διαδρομή. 

*Ο Πύργος του Άιφελ είχε ήδη κατασκευαστεί από το 1889 και μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα είχε γίνει παγκόσμιο σύμβολο. Εικόνες του κυκλοφορούσαν σε καρτ ποστάλ, εφημερίδες και έντυπα, που έφταναν ακόμα και σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Κως. Άρα ο καλλιτέχνης πολύ πιθανό να τον γνώριζε από τέτοιες πηγές και να τον ενέταξε στο έργο του ως στοιχείο «εκσυγχρονισμού» ή θαυμασμού προς την Ευρώπη.

Η Αναστασία ποζάρει στην είσοδο του καταστήματός της

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The Hidden Murals of 1913–1923 have come to Light Once Again

In the heart of the town of Kos, at 11 Navklirou Street (known as the bar street — “Exarchia”), an old shop that had remained silent for years (before that, it operated as a small bar named Blue Corner) reopened its doors, revealing a small treasure of history and art. The space, which today operates as a tourist shop under the name “Koska Store” (Gifts and Souvenirs), preserves inside authentic murals dating approximately from 1913 to 1923, attributed to the local artist Stamatis Zegiannis.

The murals, twelve in total — some in excellent condition and others less well preserved — form a living panorama of local life and the collective memory of the island. Among them stand out depictions of traditional dances, figures of men and women dressed in local costumes leading the dance while holding handkerchiefs, musical scenes with lyres and musicians, as well as maritime moments with sailors beside ships in the harbor. Symbolic elements such as the snake, the grape, and the plane tree connect the images with the nature and identity of Kos.

Particularly intriguing are more enigmatic figures, such as a winged deity reminiscent of Eros, or a Dionysian-like figure blowing into a shell as if it were a trumpet, surrounded by fruits, crops, and a snake — a composition that seems to bridge mythology with folk tradition. Among the subjects there also appears a tower identified as the Eiffel Tower, accompanied by the indication “300 meters,” an element revealing how images and ideas from Europe had already spread even into an island environment of the early 20th century.

The value of the space is not limited only to its walls. The shop preserves its original floor with decorated tiles, above which a later wooden floor was added, as well as the old wooden ceiling, creating an authentic architectural ensemble that narrates its own journey through time.

I learned from the shop owner that in 1923 the specific establishment was officially registered as a restaurant (ristorante). In the Italian-occupied Kos of that period, it is not at all unlikely that the works may have been created by Italians. According to his grandson, Paris Zegiannis — also an artistic personality himself — his grandfather Stamatis was known not only in Kos but throughout Greece, although no other surviving work by him remains within the family.

*The Eiffel Tower had already been constructed by 1889 and by the beginning of the 20th century had become a global symbol. Images of it circulated through postcards, newspapers, and printed material that reached even remote places such as Kos. Therefore, the artist most likely knew of it through such sources and incorporated it into the work as an element of “modernization” or admiration for Europe.