Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Η ΜΑΝΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

η ομάδα πεζοπόρων στη Μάνα του νερού

Η Μάνα του νερού είναι μια πηγή στην περιοχή Παλιό Πυλί κι όπως δηλώνει η ονομασία της είναι η μάνα όλων των πηγών λόγω της απίστευτης ποσότητας νερού που έχει ακόμη.

ο οδηγός μας και ξεναγός μας στην πηγή, κ. Γιάννης Κασσιώτης

Το πολύ αυτό νερό διοχετευόταν σε όλο το Παλιό Πυλί μέσα από κανάλια που ξεκινούσαν από τη Μάνα του νερού κι έφταναν ως την Παναγία Καστριανών κι ακόμα και ως το Κάστρο.

Ο κ. Κασσιώτης θυμάται διηγήσεις της γιαγιάς του να αναφέρουν ότι τα κανάλια ήταν κρυφά και σκεπασμένα γιατί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, φοβόντουσαν πως οι Τούρκοι θα δηλητηρίαζαν το νερό κι έκρυβαν τα κανάλια.

Τη δεκαετία το '50 το νερό έφτανε ως το Αμανιού μέσα από δύο κτιστά αρχαία κανάλια και συγκεντρωνόταν σε ένα φρεάτιο.

Πριν 50-60 χρόνια υπήρχαν γύρω από την πηγή σπίτια με περιβόλια και αμπέλια και ποτίζονταν από τη Μάνα του νερού.

Ακόμη και σήμερα το νερό διοχετεύεται σε δεξαμενή στον Ψωριάρη και από κει σε πέντε ποτίστρες για να ποτίζονται τα ζώα.

Η περιοχή που βρίσκεται η πηγή είναι εύκολα αναγνωρίσιμη από τις ψηλές λεύκες που δεσπόζουν ακριβώς μπροστά της.

Πηγή: προφορική μαρτυρία Γιάννη Κασσιώτη

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE MOTHER OF THE WATER

The hiking group at the Mother of the Water Spring

The Mother of the Water is a spring in the area of Palio Pyli, and—as its name suggests—it is considered the mother of all springs because of the astonishing quantity of water it still yields today.

Our guide and host at the spring, Mr. Giannis Kassiotis

This abundant water was once channeled throughout Palio Pyli via canals that started from the Mother of the Water and reached as far as Panagia Kastrianon and even up to the Castle of Pyli.

Mr. Kassiotis recalls stories told by his grandmother, according to which the canals were hidden and covered, because during the years of Ottoman rule people feared that the Turks might poison the water, so they concealed the channels.

In the 1950s, the water reached as far as Amaniou through two built ancient canals and was collected in a cistern. Fifty to sixty years ago, there were houses with orchards and vineyards around the spring, all irrigated by the Mother of the Water.

Even today, the water is channeled into a reservoir at Psoriaris, and from there into five watering troughs for animals. The area where the spring is located is easily recognizable by the tall poplar trees that dominate the landscape directly in front of it.

Source: oral testimony of Giannis Kassiotis

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΟΥ ΑΡΡΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ

ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΟΥ ΑΡΡΕΝΑΓΩΓΕΙΟΥ

Ο ναός βρίσκεται κοντά στα όρια της τειχισμένης Ιπποτικής πόλης, κοντά στην Αρχαία Αγορά της Κω και χρονολογείται στην μεταβυζαντινή περίοδο. Είναι ένας σχεδόν τετράγωνος μονόχωρος ναός με ημικυκλική αψίδα με 8 κυκλικά και 4 ορθογώνια παράθυρα που δίνουν πλούσιο φως στο εσωτερικό. Στο Ιερό Βήμα αρχαία ενεπίγραφη μαρμάρινη πλάκα και μαρμάρινος ορθογώνιος βωμός αποτελούν την Αγία Τράπεζα. Ανήκει στην Ενορία Αγίου Νικολάου.

Δίπλα στο Ναό βρίσκεται ο τάφος του Αρχιεπίσκοπου Κώου Γεράσιμου (1838) και της μητέρας του Ανθούλας (1811), η οποία χάθηκε στη μεγάλη επιδημία πανώλης που κράτησε ως το 1814 κι έμεινε γνωστή ως το "πρώτο θανατικό". Επίσης, εκεί είναι θαμμένοι κι ο Αλέξιος Θυμανάκης (1912-1977) και η Ελένη Θυμανάκη (Καραμήτζου) (1922-1987) και οι γονείς τους. 

Το 1842, με απόφαση του Μητροπολίτη Κυρίλλου και των προκρίτων της «Χώρας», ο ναός συνεισέφερε στα έξοδα της «Αλληλοδιδακτικής Σχολής» της Κω, η οποία ήταν σχολείο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και λειτουργούσε με την «αλληλοδιδακτική μέθοδο» σύμφωνα με την οποία οι μαθητές των τελευταίων τάξεων δίδασκαν τούς μαθητές των πρώτων. 

Σύμφωνα με τη Μητρόπολη Κω στα τέλη του 18ου αιώνα αποτελούσε μετόχι του ναού της Αγίας Μαρίνας και βρισκόταν μέσα σε περιφραγμένο αμπελώνα με αγροτικό οίκημα. Αργότερα, με την ίδρυση του Αρρεναγωγείου (Αστική Σχολή Αρρένων) ο ναός περιλαμβάνεται στην αυλή του σχολείου και παίρνει την προσωνυμία Άγιος Γεώργιος του Αρρεναγωγείου.

ο ναός την περίοδο της ανκαίνισής του

Το 1882 ιδρύθηκε η Αστική Σχολή Αρρένων (Αρρεναγωγείο) σε κτίριο δίπλα στο ναό. Στο ισόγειο λειτουργούσε το σχολείο και στον πρώτο ὄροφο κατοικούσε ο επίσκοπος του νησιού. Την ίδια περίοδο τη φροντίδα του Ναού ανέθεσε η Ιερά Μητρόπολη στην οικογένεια του πρόκριτου Αντωνίου Παντελόγλου. Ο ναός ανακαινίσθηκε ξανά το 1892 με χορηγία της κόρης του, Αικατερίνης Αντωνίου Παντελόγλου, συζύγου του Αλεξίου Θυμανάκη.

στο υπέρθυρο υπάρχει μαρμάρινη πλάκα στην οποία αναγράφεται "Ο θείος ούτος ναός του Αγίου Γεωργίου ανοικοδομήθη εις αιωνίαν μνήμηνΑικατερίνης Α. Παντελόγλου 1892"

Η εκκλησία για πολλά χρόνια, μέχρι την ανέγερση του Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Νικολάου, ο οποίος καταστράφηκε στο σεισμό, υπήρξε Μητροπολιτικός Ναός. Μετά τον σεισμό του 1933, ενώ το Αρρεναγωγείο καταστράφηκε, ο ναός του Αγίου Γεωργίου ήταν από τα λίγα κτίρια που διασώθηκαν. Μάλιστα, επειδή την ημέρα του σεισμού ο ναός γιόρταζε, λειτουργούσε σ' αυτόν ο Πατριαρχικός Επίτροπος του νησιού, Αρχιμανδρίτης Φιλήμων Φωτόπουλος (οι Ιταλοί κατακτητές δεν επέτρεπαν τοποθέτηση νέου Επισκόπου). 

από το εσωτερικό του ναού

Με την πάροδο του χρόνου το κτίσμα του ναού του Αγίου Γεωργίου υπέστη σημαντικές φθορές και κατέστη επιτακτική ανάγκη για τη συντήρηση και ανακαίνισή του. Για το λόγο αυτό, με φροντίδα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κώου και Νισύρου κ.κ Ναθαναήλ έγιναν εκτεταμένες εργασίες ανακαίνισης με αποτέλεσμα τον Απρίλιο του 2014 να γίνουν τα θυρανοίξια και να παραδοθεί ο ναός ανακαινισμένος.

Church of Saint George Arrenagogeiou (of the Boys' School)

The church is situated at the limits of the walled Hospitaller burg, in the neighbourhood later known as Chora and dates from the late Byzantine period. Typologically, it is a single-aisle church with semicircular apse, almost square in plan and roofed by a heavy dome. The eight arched windows of the dome, together with the four rectangular ones in the sidewalls fill the interior with light. The altar table in the bema consists of an inscribed marble plaque and a rectangular marble altar. On the northeat side of the church there is the tomb of the Archibishop Gerasimos of Kos (1838) and his mother Anthoula, who died in 1811 in the plague epidemic that lasted until 1814 and was known as "the first of deaths". 

According to codices in the Archive of the Metropolis of Kos Island, in the late 18th century St. George was a dependency (metochion) of the church of St Marina and stood in a fenced vineyard with farm building. During the first half of the 19th century and until the building of a new metropolitan church (the pre-eartquake church of St. Nicholas), it served this purpose. It seems that during this period the church had a large property, owning 14 "houses" and 3 "shops". In 1842, consequent upon a decision of the Metropolitan of Kos, Kyrillos, and the primates of Chora, it contributed with the income from the vineyard to the Lancastrian School, a primary school run according to the monitorial system, in which older pupils taught the rudiments to the younger ones.

αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη διάσπαρτα και εντοιχισμένα στο ναό

In 1882, when the Arrenagogeion (Elementary School for boys) was founded, after a decision of the Community of Kos and with the permission of the Ottoman authorities, the church was included in the schoolyard and took the prosonym of St George tou Arrenagogeiou. At about this time, responsibility for its care was assumed by the family of primate Antonios Panteloglou, who belonged to the first six-member council of elders (demogerontia), which was appointed in 1843. According to the sources, the church was renovated in 1892 at the expenses of his daughter, Aikaterini, wife of Alexios Thymanakis.

ο ναός το 2011 με ένα δέντρο (μάλλον αβραμιθιά) μπροστά στον αύλειο χώρο

...και το 2017 ανακαινισμένος χωρίς το δέντρο

The church was one of the few buildings to survive the catastrophic earthquake, which struck Kos on its feast dat of St George, on the 23rd of April 1933. On the other hand, the building of the Boys' school was destroyed.

ένα από τα αγαπημένα μου θέματα στη φωτογραφία, το πλαίσιο μέσα στο πλαίσιο, μου προσφέρει η διπλή θύρα του ναού σε διαφορετικές λήψεις από το 2011 ως το 2017

*Ευχαριστώ θερμά τον Κωνσταντίνο Χατζηάμαλλο για την πρόσφατη ξενάγηση
Σχετική ανάρτηση: ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΩ
Πηγή: http://www.kos.gr/el/sights/SitePages/view.aspx?nID=78
Τα Θυρανοίξια του Αγ. Γεωργίου Αρρεναγωγείου στην Κω

Ministry of Culture-4th Ephorate of Byzantine Antiquities

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

ΑΓΟΓΛΩΣΣΟΣ, ΤΟ ΨΑΡΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (Anchusa azurea)

ΑΓΟΓΛΩΣΣΟΣ, ΤΟ ΨΑΡΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ (Anchusa azurea)

Ο αγόγλωσσος είναι μια πόα πολυετής, με φύλλα λογχοειδή, άνθη µπλε ενώ ο βλαστός του είναι τριχωτός. Η επιστημονική του ονομασία είναι Anchusa azurea, ενώ στα αγγλικά είναι γνωστό με την ονομασία Blue Bugloss, ή Italian Bugloss.

Σε κάποιες περιοχές, ιδιαίτερα στην Κρήτη το ονομάζουν το "ψάρι του βουνού" μιας και ψήνεται όπως και τα ψάρια στο τηγάνι αποτελώντας ένα νοστιμότατο έδεσμα, που μεγάλωσε γενιές.

Για να το τηγανίσουμε αρκεί να το κόψουμε μόλις ξεπεταχτεί η κορφή του, πριν βγάλει λουλούδια. Στη συνέχεια τα κομμάτια αυτά του φυτού τα βάζουμε σε κατσαρόλα με νερό, ίσα να πάρουν μια βράση, και τα στραγγίζουμε. Ακολούθως τα αλατοπιπερώνουμε και τα βουτάμε σε κουρκούτι με νερό και αλεύρι. Τα τηγανίζουμε σε ελαιόλαδο κι έχουμε ένα νοστιμότατο μεζέ. 

Εναλλακτικά μπορούμε να κάνουμε τους αγόγλωσσους κεφτέδες. Θα χρειαστούμε άνηθο, μαϊντανό, μάραθο, φρέσκα και ξερά κρεμμύδια, δυόσμο, αλάτι, πιπέρι και αγόγλωσσους, που προηγουμένως έχουμε ζεματίσει και κόψει σε μικρά κομμάτια. Όπως και στους κανονικούς χορτοκεφτέδες πλάθουμε όλα τα υλικά μαζί, αλευρώνουμε και τηγανίζουμε σε φρέσκο ελαιόλαδο.

Η περίοδος από τώρα μέχρι και τον Απρίλιο είναι η κατάλληλη για να ετοιμάσουμε νόστιμα φαγητά από τα στελέχη του.

Πηγή: Αγόγλωσσο:Στην Κρήτη τα "ψάρια" δεν τα βρίσκουμε στη θάλασσα αλλά στο βουνό

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

AGOGLOSSOS, THE “MOUNTAIN FISH” (Anchusa azurea)

Agoglossos is a perennial herb with lanceolate leaves, blue flowers, and a hairy stem. Its scientific name is Anchusa azurea, while in English it is known as Blue Bugloss or Italian Bugloss.

In some regions, especially in Crete, it is called “the fish of the mountain”, as it is fried in the same way as fish and has been a delicious dish that nourished generations.

To fry it, we simply cut it as soon as the tip sprouts, before it produces flowers. Then, we place these pieces of the plant in a pot with water, just enough for a quick boil, and drain them. Afterwards, we season them with salt and pepper and dip them into a batter made of water and flour. We fry them in olive oil, and we have a very tasty meze.

Alternatively, we can make agoglossos fritters. We will need dill, parsley, fennel, fresh and dried onions, mint, salt, pepper, and agoglossos, which we have previously blanched and chopped into small pieces. As with normal herb fritters, we mix all the ingredients together, shape them, lightly flour them, and fry them in fresh olive oil.

The period from now until April is the ideal time to prepare delicious dishes from its stems.

ΒΩΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

ΒΩΜΟΣ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Βρίσκεται λίγα μέτρα ΒΑ της Casa Romana, στο ίδιο επίπεδο με την Ελληνιστική Αγορά της Κω που εκτεινόταν νοτιότερα από το λιμάνι. ΒΑ του βωμού βρέθηκε ναός της ίδιας εποχής του οποίου διασώθηκαν διάφορα αρχιτεκτονικά μέλη.

Ο αρχαιολόγος Morricone βρίσκει ομοιότητα του βωμού ως προς την κατασκευή του σε σχέση με τα άλλα μεγάλα κτίσματα της συνοικίας του λιμανιού (αγοράς, στοάς, ν. Ηρακλή, ν. Αφροδίτης. κ.ά).

Ο αρχαιολόγος Ν. Σταμπολίδης, περιγράφοντάς τον με κάθε λεπτομέρεια, τον χρονολογεί στα 200-190 π.Χ. Βρίσκει συγγένειες με την περγαμηνή γλυπτική καθώς η τέχνη της ζωφόρου του βωμού της Κω είναι επηρεασμένη από την καλλιτεχνική της ακτινοβολία. Η ζωφόρος του βωμού είναι δημιούργημα κάποιου ντόπιου "επαρχιακού" εργαστηριακού κύκλου.

Όλες οι ανάγλυφες μορφές της ζωφόρου συνδέονται με το Διονυσιακό κύκλο: α) με θέματα μυθολογικά της ζωής του Διονύσου, β) του ειρηνικού Διονυσιακού θιάσου, γ) των μαχών του Διονυσιακού στρατοπέδου εναντίον των βαρβάρων (οι φιλολογικές ερμηνείες βεβαιώνουν την πολεμικότητα του Διονύσου και της ακολουθίας του).

Ο Βωμός αποτελείται από δύο τμήματα: α) Το κύριο σε σχήμα ορθογώνιου παραλληλόγραμμου, β) Του κεκλιμένου επιπέδου (ράμπας) στη μέση της Δυτ. πλευράς. Ήταν κατασκευασμένος από λευκό και γκριζογάλανο ντόπιο μάρμαρο.

Τα θεμέλια του βωμού μαζί με τις γύρω κατασκευές καταλαμβάνουν 160 τ.μ και βρίσκονται στο δυτικότερο σημείο του ανασκαμμένου χώρου. Μπροστά από τη δυτική πλευρά του βωμού, δεξιά και αριστερά από τη ράμπα, υπάρχουν σειρές από ακανόνιστες πέτρες και πωρόλιθους στο ύψος της πρώτης θεμελίωσης του βωμού. Ίσως πρόκειται για βάθρα αγαλμάτων, τράπεζες προσφορών ή καθίσματα.

Πηγή: Αρχαία Ιστορία της Κω (Από τα προϊστορικά μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια) Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δωδεκανήσου Επαρχείο Κω 1998), σελίδα 141. 
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Altar of Dionysus

The Altar of Dionysus is located a few meters northeast of the Casa Romana, at the same level as the Hellenistic Agora of Kos, which extended south of the harbor. Northeast of the altar, a temple of the same period was discovered, from which several architectural elements have been preserved.

The archaeologist Luigi Morricone noted similarities in the construction of the altar with other major buildings of the harbor district, such as the Agora, the Stoa, the Temple of Heracles, the Temple of Aphrodite, and others.

Archaeologist Nikolaos Stampolidis, describing the monument in detail, dates it to 200–190 BC. He identifies affinities with Pergamene sculpture, as the art of the altar’s frieze is influenced by the artistic radiance of Pergamon. The frieze of the Altar of Kos is considered the work of a local, “provincial” workshop tradition.

All the relief figures of the frieze are connected to the Dionysian cycle:

a) mythological scenes from the life of Dionysus,

b) representations of the peaceful Dionysian thiasos,

c) scenes depicting the battles of the Dionysian camp against barbarians (literary sources attest to the warlike nature of Dionysus and his retinue).

The altar consists of two parts:

a) the main structure, in the form of a rectangular parallelogram, and

b) an inclined plane (ramp) located at the center of the western side.

It was constructed of local white and bluish-grey marble. The foundations of the altar, together with the surrounding structures, cover an area of approximately 160 square meters and are located at the westernmost part of the excavated site.

In front of the western side of the altar, to the right and left of the ramp, there are rows of irregular stones and porous limestone blocks at the height of the altar’s first foundation level. These may have served as statue bases, offering tables, or seating structures.