ΩΡΙΑ, ΠΑΛΑΙΟ ΠΥΛΙ

ΩΡΙΑ, ΠΑΛΑΙΟ ΠΥΛΙ

Ούλα τα κάστρα τά είδα, και τα γύρισα,
Σαν της Ωριάς το κάστρο, κάστρο δεν είδα.

                          (Δημοτικό Τραγούδι)

Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, το Κάστρο του Παλαιού Πυλιού αναφέρεται ως Κάστρο της Ωριάς από τους κατοίκους του Πυλίου, όπως και 30 ακόμη περίπου Κάστρα στην Ελλάδα.

Είναι λογικό, αν και δεν αναφέρεται πουθενά στα τοπωνυμικά και ονοματικά της Κω (ούτε από το Ζάρακα, ούτε από το Σκανδαλίδη), το καφενείο "Ωριά" να δανείστηκε την ονομασία του από το λόφο στον οποίο βρίσκεται το Κάστρο του Παλαιού Πυλιού μιας και βρίσκονται ακριβώς απέναντι.

η θέα από την Ωριά προς το Κάστρο

Το όνομα Ωριά ή Ωργιά σύμφωνα με τις ελληνικές παραδόσεις και τα δημοτικά τραγούδια σημαίνει αφενός μεν ηρωίδα, αφετέρου (ως παράγωγο από τη λέξη Ωραία) όνομα ωραίας (γυναίκας), ωριάς.

Κατά τον επικρατέστερο τύπο των δημοτικών τραγουδιών η Ωριά φέρεται άλλοτε ως Βασίλισσα, και άλλοτε ως Πριγκίπισσα κάστρου που πολιορκούμενη από Οθωμανούς ή Σαρακηνούς υπεραμύνθηκε για πολλά χρόνια μέχρι που κάποιος από τους πολιορκητές κατάφερε να εισέλθει στο κάστρο. Μάλιστα λέγεται πως αυτός ήταν από ελληνίδα μάνα ο οποίος μηχανεύτηκε το εξής τέχνασμα, προκειμένου να πετύχει την κατάληψη του απόρθητου κάστρου: Μεταμφιέστηκε σε γυναίκα εγκυμονούσα, (ή κατ΄ άλλες παραλλαγές σε μοναχό), και φθάνοντας στη πύλη του κάστρου ικέτευε ν΄ ανοίξουν για να γεννήσει (ή να ξεκουραστεί από την ασκητεία ή για καταφυγή μεταξύ των ομοθρήσκων του).

Έτσι παραπεισθείσα η ευσπλαχνική Βασίλισσα (ή Πριγκίπισσα) διέταξε ν΄ ανοίξει η Πύλη για να εισέλθει ο ικέτης, αλλά "όσο ν΄ ανοίξη η πόρτα, χίλιοι εμπήκαν, κι όσο να μισανοίξη γέμισ΄ η αυλή, κι όσο να καλοκλείση η Χώρα πάρθηκε". Αυτός δε που μηχανεύτηκε την εκπόρθηση κατά προηγούμενη συμφωνία με τον επικεφαλής των πολιορκητών έσπευσε να συλλάβει την Ωριά προκειμένου να την πάρει γυναίκα του πλην όμως εκείνη αλλόφρων από την απελπισία ρίφθηκε από τους προμαχώνες του κάστρου και σκοτώθηκε.

Από την εξιστόρηση αυτή επισημαίνονται τα ακόλουθα λαογραφικά σημεία: η Ωριά είναι μια όμορφη ηρωίδα, υψηλόβαθμη (Βασίλισσα ή Πριγκίπισσα), που κατέχει κάστρο, δηλαδή περιτείχιο οικοδόμημα που όμως είναι πολύ σημαντικό αφού δέχεται συνεχείς πολιορκίες που καταλήγουν άκαρπες. Αυτός που μηχανεύτηκε τη εκπόρθηση φέρεται ως γιος Ελληνίδας και ειδικότερα χριστιανής (αφού κατέφυγε ένας μοναχός), ενώ στο τέλος της αφήγησης το κάστρο αναφέρεται ως Χώρα.

Έτσι, λοιπόν, πριν από 15 περίπου χρόνια, το 1999 για την ακρίβεια, εμφανίζεται στη μέση του πουθενά, απέναντι από το λόφο του Κάστρου του Παλαιού Πυλιού, το καφενείο της Ωριάς. Μ'ένα τραπεζάκι ξεκίνησε το εγχείρημά του ο κ Τσαμπουνιάρης, χωρίς ρεύμα, μέσα στην ερημιά, με μόνο προτέρημα τη θέα προς το Κάστρο.

Σήμερα, μπορώ να βρω πολλαπλούς λόγους για τους οποίους θα έπρεπε να επισκεφτείτε την "Ωριά" έστω και μια φορά.

1) Η θέα
Η θέα είναι τουλάχιστον μεγαλειώδης. Από την ημέρα που άνοιξε, μέχρι και σήμερα, συνδυάζουμε ένα πέρασμα από την "Ωριά" με όλες τις πεζοπορίες στο Παλαιό Πυλί.

2) Η πρόσβαση

Η πρόσβαση είναι απλή. Με τρεις διαφορετικούς τρόπους-δρόμους μπορεί κάποιος να φτάσει στην Ωριά. Είτε με αυτοκίνητο από το χωματόδρομο, είτε από τα μονοπάτι το πετρόχτιστο μέσα από τον οικισμό του Παλαιού Πυλίου, σίγουρα θα αποζημιωθεί από την εικόνα που θα αντικρύσει. Υπάρχει κι ένα τρίτο δρομάκι, φτιαγμένο για να ανεβαίνουν τα γαϊδουράκια. Για δυο χρόνια το 2002-03, γαϊδουράκια παραλάμβαναν τον κόσμο από την ποτίστρα στο παλιό Πυλί και τους ανέβαζαν ως την Ωριά. Η σήμανση υπάρχει ακόμη. 

3) Ο καφές
Ο καφές ψημένος με παραδοσιακό τρόπο και αν είστε τυχεροί, σαλάτες με ντόπια υλικά και κανένα μπριζολάκι κ άλλα μεζεδάκια της στιγμής.

4) Η διακόσμηση

Ακολουθώντας πιστά την παράδοση, ο κ .Τσαμπουνιάρης, έχει δημιουργήσει έναν καταπληκτικό χώρο γεμάτο από παραδοσιακά αντικείμενα που τραβούν την προσοχή του επισκέπτη και τον μεταφέρουν στο παρελθόν.

5) Η τουαλέτα

Η μοναδική τουαλέτα σε φέρνει σε επαφή με τη φύση καθώς βρίσκεται έξω και ταβάνι έχει κάποιος το γαλανό ουρανό. Κι αν είστε τυχεροί, όπως εμείς σήμερα, μπορεί να βρείτε και καμιά οχιά σε χειμερία νάρκη.

οχιά σε χειμερία νάρκη

6) Η Ιστορία

Μια μαρμάρινη πλάκα και ερείπια κτίσματος, πολύ κοντά στην Ωριά, μαρτυρούν την ύπαρξη εκκλησίας. Φυσικά, η επίσκεψη στην ¨Ωριά" συνδυάζεται ιδανικά με επίσκεψη στο Κάστρο και στον οικισμό του Παλαιού Πυλίου, την Παναγία των Καστριανών, τους Ασώματους και τον Άγιο Αντώνιο, ένα κανονικό ταξίδι στην ιστορία του τόπου μας.

Στην Ωριά θα δείτε και πέρδικες

ο ιδιοκτήτης κ. Τσαμπουνιάρης στην Ωριά

Πηγή: Βικιπαίδεια
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

ORIA – PALIO PYLI

I have seen and travelled through all the castles,

but a castle like Oria’s, I have never seen.

(Greek folk song)

According to oral testimonies, the Castle of Palio Pyli is referred to as Oria’s Castle by the inhabitants of Pyli, just like approximately thirty other castles throughout Greece.

It is therefore logical—although this name is not recorded in the toponyms and anthroponyms of Kos (neither by Zarakas nor by Skandalidis)—that the café “Oria” borrowed its name from the hill on which the Castle of Palio Pyli stands, since they are located directly opposite one another.

The view from Oria towards the Castle

The name Oria or Orgia, according to Greek traditions and folk songs, signifies on the one hand a heroine, and on the other (as a derivative of the word Oraia, meaning “beautiful”) a beautiful woman.

According to the most prevalent version of the folk songs, Oria is sometimes presented as a Queen and at other times as a Princess of a castle. While under siege by Ottomans or Saracens, she defended it for many years until one of the besiegers managed to enter the castle. It is said that he was the son of a Greek woman and devised the following ruse in order to capture the impregnable fortress: he disguised himself as a pregnant woman (or, in other versions, as a monk), and upon reaching the castle gate he begged them to open it so that he could give birth (or rest from ascetic exhaustion, or seek refuge among fellow believers).

Thus, persuaded, the compassionate Queen (or Princess) ordered the gate to be opened so that the supplicant might enter. But, as the folk song says,

“before the gate could fully open, a thousand rushed in;

before it half-closed, the courtyard was filled;

and before it could be shut again, the City was taken.”

The man who devised the breach, acting in prior agreement with the leader of the besiegers, hastened to seize Oria in order to make her his wife. She, however, driven mad by despair, threw herself from the battlements of the castle and was killed.

From this narrative, the following folkloric elements emerge: Oria is a beautiful heroine of high status (Queen or Princess), the holder of a castle—an enclosed fortified structure of great importance, since it withstands continuous but unsuccessful sieges. The man who contrived its fall is portrayed as the son of a Greek woman, specifically a Christian (as indicated by the monk disguise), and at the end of the narrative the castle is referred to as the Chora (the main settlement).

Thus, about fifteen years ago—more precisely in 1999—the café of Oria appeared seemingly out of nowhere, opposite the hill of the Castle of Palio Pyli. Mr. Tsampouniaris began his venture with a single table, without electricity, in complete isolation, with its sole advantage being the view of the Castle.

Today, I can think of many reasons why you should visit “Oria” at least once.

1) The View

The view is truly magnificent. From the day it opened until today, a stop at Oria has been combined with all our hikes around Palio Pyli.

2) Access

Access is easy. There are three different routes leading to Oria: by car via a dirt road, or on foot along the stone-paved path through the settlement of Palio Pyli—either way, the visitor is rewarded by the sight. There is also a third small path, made for donkeys. For two years (2002–2003), donkeys transported visitors from the watering trough in old Pyli up to Oria. The signage still remains.

3) The Coffee

Coffee brewed in the traditional way, and if you are lucky, salads with local ingredients, a pork chop, and other small, improvised meze dishes of the moment.

4) The Decoration

Faithful to tradition, Mr. Tsampouniaris has created a wonderful space filled with traditional objects that capture the visitor’s attention and transport them to the past.

5) The Toilet

The unique toilet brings you into direct contact with nature, as it is outdoors and the ceiling is the blue sky itself. And if you are lucky—as we were today—you might even come across a viper in hibernation.

A viper in hibernation

6) History

A marble plaque and the ruins of a building very close to Oria testify to the existence of a church. Naturally, a visit to “Oria” is ideally combined with a visit to the Castle and settlement of Palio Pyli, Panagia ton Kastrianon, the Archangels (Asomatoi), and Saint Anthony—a true journey through the history of our land.

At Oria, you will also see partridges.

The owner, Mr. Tsampouniaris, at Oria