Ricinus Communis (Ρίκινος ο κοινός), η γνωστή ρετσινολαδιά

Ricinus Communis (Ρίκινος ο κοινός), η γνωστή ρετσινολαδιά

Στα ελληνικά λέγεται κουρτουνιά, στα αγγλικά Red Castor Oil Plant και η ονομασία της κατά τον Ιπποκράτη είναι Κρότων. Επιπρόσθετα, ένα χαρακτηριστικό όνομα που αποδόθηκε στους σπόρους σύμφωνα με τον φιλόσοφο Θεόφραστο και τον φαρμακολόγο Διοσκουρίδη είναι «οι σπόροι του Κρότωνα», διότι οι σπόροι του μοιάζουν με τον «κρότωνα», δηλαδή το τσιμπούρι που κάθεται στο σώμα των σκυλιών και των προβάτων.
Στην καθομιλουμένη ακούγεται πολύ συχνά η φράση «Να σου κάνω τσάι κουρτουνιάς», ενώ θα το ακούσεις και σαν «τσάι της πεθεράς» και «φυτό του Μεταξά». Τι είναι όμως τελικά η κουρτουνιά και τι το καθιστά τόσο ιδιαίτερο φυτό;
Η επιστημονική ονομασία της κουρτουνιάς είναι Ricinus Communis (Ρίκινος ο κοινός), ενώ η κοινή ονομασία του είναι ρετσινολαδιά. Επίσης φέρει τα ονόματα ρίκινος, κρότωνας, κίκι. Τα σπέρματα της κουρτουνιάς μοιάζουν στο σχήμα με τον κρότωνα, παράσιτα – τσιμπούρια των σκύλων και από εδώ προήλθε η αρχαία ονομασία του φυτού κρότων και στην πορεία το κυπριακό όνομα κουρτουνιά.
Στην Αρχαία Αίγυπτο η κουρτουνιά ή αλλιώς ρετσινολαδιά ήταν γνωστή λόγω του λαδιού που χρησιμοποιούσαν για παρασκευή αλοιφών και αρωματοθεραπείες σώματος. Επίσης, στην Ινδία, στην οποία καλλιεργείται το φυτό αυτό και παράγεται ετησίως μέχρι και 500,000 τόνους και χρησιμοποιείται κυρίως στη βιομηχανία και σε λυχνίες φωτισμού. Στην Κύπρο καλλιεργείται ως φαρμακευτικό και βιομηχανικό φυτό για το λάδι που περιέχεται στους καρπούς του, το κοινώς ονομαζόμενο ρετσινόλαδο (Oleum Recini). Το ρετσινόλαδο περιέχει περίπου 40% – 60% λάδι, το οποίο είναι πλούσιο σε μια ουσία που ονομάζεται ρικινελαϊκό οξύ. Η ουσία αυτή έχει πολύ ισχυρές ιδιότητες ως καθαρτικό μέσο αλλά και ως δυναμωτικό. Βοηθά επίσης στην πέψη και καθαρίζει το εντερικό σύστημα από τα παράσιτα. Όσο αφορά τον φλοιό των σπόρων χρειάζεται να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, γιατί περιέχουν ρητίνη που καθίσταται ως επιβλαβές δηλητήριο και εντοπίζεται σε χαμηλότερες συγκεντρώσεις.
Η θεραπευτική και φαρμακευτική χρήση της κουρτουνιάς εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι και σήμερα. Τα φύλλα της μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μαλακτικά για το κρυολόγημα και τους εσωτερικούς πόνους. Το ρετσινόλαδο (γνωστό και ως καστορέλαιο),το οποίο παράγεται με την έκθλιψη των κουκουτσιών, μαζί με τα παράγωγα του χρησιμοποιούνται στην χημική βιομηχανία για την παραγωγή σαπουνιών, βερνικιών, χρωστικών ουσιών, υδραυλικών και υγρών φρένων κ.α. Πέρα από τις φαρμακευτικές ιδιότητες του συγκεκριμένου φυτού αξίζει να σημειωθεί η τοξικότητα του, ιδίως των ωμών σπερμάτων του, που περιέχουν μια ισχυρή τοξική πρωτεΐνη, γνωστή ως ρικίνη. Αποτελεί ένα από τα πιο τοξικά φυτά στον κόσμο και είναι γνωστό ότι 3 ως 10 ωμά σπέρματα κουρτουνιάς είναι αρκετά για να επιφέρουν το θάνατο. Μάλιστα το όμορφο αυτό φυτό αποτέλεσε την πηγή του δηλητηρίου που είχε σταλεί με επιστολή στον πρόεδρο της Αμερικής, Μπαράκ Ομπάμα, με σκοπό τη δολοφονία του.
Πηγή: http://www.polisherbgarden.com/menu-type/kourtounia/

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Ricinus communis (Common Castor Bean) – the well-known castor oil plant

In Greek, the plant is known as kourtounia, while in English it is called the Red Castor Oil Plant. According to Hippocrates, it was known as Croton. Additionally, a characteristic name given to its seeds by the philosopher Theophrastus and the pharmacologist Dioscorides is “the seeds of Croton,” because the seeds resemble the croton, that is, the tick that attaches itself to the bodies of dogs and sheep.

In everyday speech, one often hears the phrase “shall I make you kourtounia tea,” while it is also referred to as “mother-in-law’s tea” or the “Metaxas plant.” But what exactly is kourtounia, and what makes it such a special plant?

The scientific name of kourtounia is Ricinus communis, while its most common name is castor oil plant. It is also known as rikinos, croton, and kiki. The seeds of the plant resemble the croton (tick), parasites found on dogs, and from this resemblance came the ancient name croton, which later gave rise to the Cypriot name kourtounia.

In Ancient Egypt, kourtounia, or castor oil plant, was well known for its oil, which was used in the preparation of ointments and in body aromatherapy. In India, where the plant is widely cultivated, annual production reaches up to 500,000 tons, and it is mainly used in industry and in oil lamps. In Cyprus, the plant is cultivated as a medicinal and industrial crop for the oil contained in its fruits, commonly known as castor oil (Oleum Ricini).

Castor oil contains approximately 40–60% oil, which is rich in ricinoleic acid, a substance with very strong purgative and strengthening properties. It also aids digestion and helps cleanse the intestinal system of parasites. However, particular caution is required with the seed coat, as it contains resin that is considered harmful and is present in lower concentrations.

The therapeutic and medicinal use of kourtounia continues to this day. Its leaves can be used as emollients for colds and internal pains. Castor oil (also known as castor oil), which is produced by pressing the seeds, along with its derivatives, is used in the chemical industry for the production of soaps, varnishes, pigments, hydraulic fluids, brake fluids, and more.

Beyond its medicinal properties, it is important to note the toxicity of this plant, especially its raw seeds, which contain a highly toxic protein known as ricin. It is considered one of the most poisonous plants in the world, and it is known that three to ten raw castor seeds are sufficient to cause death. Notably, this beautiful plant was the source of the poison that was once sent by letter to U.S. President Barack Obama in an attempted assassination.