«Προίκες Αλικαρνασσού» στο Χάνι

«Προίκες Αλικαρνασσού» στο Χάνι

Στο "Χάνι" εγκαινιάστηκε στις 26/2/26 η έκθεση με τον τίτλο «Προίκες Αλικαρνασσού» και με υπότιτλο «Έναν αιώνα μετά τον ξεριζωμό, τα μπαούλα ανοίγουν ξανά και αντικείμενα-κειμήλια από το Πετρούμι εκτίθενται για να μας θυμίσουν τα παλιά». Πρόκειται για μια λαογραφική παρουσίαση αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά των Μικρασιατών της Αλικαρνασσού, που μέσα από τα προσωπικά τους αντικείμενα κρατούν ζωντανή την ταυτότητα και τις ρίζες τους.

Στον εκθεσιακό χώρο του Λαογραφικού Μουσείου ξεδιπλώθηκε ένας ολόκληρος κόσμος μνήμης: παλιά νυχτικά και φορεσιές, κεντητές μαξιλαροθήκες με ονόματα και αρχικά – εντύπωση έκανε το «Ρήνη» αντί του «Ειρήνη», εργόχειρα και περίτεχνα κεντήματα, τραπεζομάντιλα, παραδοσιακά παπούτσια, οικιακά σκεύη, κάδρα, φωτογραφίες, ακόμη και τα ίδια τα μπαούλα που φύλαξαν για δεκαετίες αυτά τα πολύτιμα κειμήλια. Ανάμεσά τους και τάματα, σύμβολα πίστης και προσωπικής ιστορίας. Κάθε αντικείμενο, προερχόμενο από Πετρουμιανές οικογένειες, αφηγείται σιωπηλά ιστορίες καθημερινότητας, αγώνα, δημιουργίας και αξιοπρέπειας — μιας ζωής που ξεριζώθηκε αλλά δεν χάθηκε.

Η έκθεση αποτελεί καρπό της συνεργασίας των Συλλόγων Μικρασιατών Ρόδου και Κω, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Κω και τη Μητρόπολη, ενώ την επιμέλεια έχει ο κ. Τριανταφύλλου από τη Ρόδο. Η σύμπραξη αυτή αναδεικνύει τη συλλογική προσπάθεια διατήρησης της ιστορικής μνήμης και μετάδοσής της στις νεότερες γενιές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι ιστορίες παρευρισκόμενων, όπως η ιστορία του κ. Αλέκου Μαρκόγλου με την εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε να επιπλέει στη θάλασσα και ιστορίες εγγονών για τις γιαγιάδες τους.

Τα εκθέματα θα παραμείνουν ανοιχτά για το κοινό έως τις 28 Φεβρουαρίου (10 π.μ-2 μ.μ), προσφέροντας την ευκαιρία σε κατοίκους και επισκέπτες να έρθουν σε επαφή με κομμάτια μιας ζωντανής ιστορίας που συνεχίζει να επηρεάζει βαθιά την πολιτισμική ταυτότητα του τόπου.

Κείμενο, Φωτογραφίες:  Sophia Karagianni  

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

“Dowries of Halicarnassus” at Chani

On 26/2/26, the exhibition titled “Dowries of Halicarnassus” was inaugurated at Chani, with the subtitle: “A century after the uprooting, the trunks open once again and heirlooms from Petroumi are displayed to remind us of the past.”

It is a folkloric presentation dedicated to the memory, history, and cultural heritage of the Asia Minor Greeks of Halicarnassus, who, through their personal belongings, keep their identity and roots alive.

Within the exhibition space, an entire world of memory unfolded: old nightgowns and traditional garments, embroidered pillowcases bearing names and initials — notably the spelling “Rini” instead of “Eirini” — needlework and intricate embroidery, tablecloths, traditional shoes, household utensils, framed icons, photographs, and even the very trunks that safeguarded these precious heirlooms for decades. Among them were tamata (votive offerings), symbols of faith and personal history.

Each object, originating from families of Bodrum (historically known as Petroumi), silently narrates stories of everyday life, struggle, creativity, and dignity — of a life that was uprooted but not lost.

The exhibition is the result of collaboration between the Asia Minor Associations of Rhodes and Kos, co-organized with the Municipality of Kos and the Holy Metropolis, under the curatorship of Mr. Triantafyllou from Rhodes. This partnership highlights the collective effort to preserve historical memory and pass it on to younger generations.

Of particular interest were the personal stories shared by attendees, such as Mr. Alekos Markoglou’s account of an icon of the Virgin Mary found floating at sea, as well as grandchildren recounting memories of their grandmothers.

The exhibition will remain open to the public until February 28 (10 a.m.–2 p.m.), offering residents and visitors the opportunity to connect with fragments of a living history that continues to profoundly shape the cultural identity of the place.

ΑΓΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΤΗ ΒΟΥΡΙΝΝΑ

ΑΓΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΤΗ ΒΟΥΡΙΝΝΑ

Στην περιοχή Βουρίννα ή Βορίνα βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Μηνά, αλλά και το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής- στο Αρχονταρίκι της παρακείμενης οικίας-, που χτίστηκαν με αγάπη και μεράκι από τον παπα-Γιώργη τον Παπαθωμά και την οικογένειά του σε ιδιόκτητο κτήμα.

Για τον Άγιο Μηνά έχω γράψει στην ανάρτηση ΑΓΙΟΣ ΜΗΝΑΣ, ΒΟΥΡΙΝΝΑ και μεταξύ άλλων ανέφερα ότι η οικοδόμηση του Ησυχαστηρίου ξεκίνησε από ένα τάμα της οικογένειας του πρωτοπρεσβύτερου Γεωργίου Παπαθωμά προς τον πεθερό του Μηνά Κασσιώτη, ο οποίος δώρισε την περιοχή στην κόρη του, πρεσβυτέρα Φωτεινή.

Πριν λίγες μέρες έφυγε από τη ζωή η πρεσβυτέρα Φωτεινή και με αφορμή τη γιορτή της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 26 Φεβρουαρίου, είπα να γράψω δυο λόγια για την Αγία Φωτεινή της Βουρίννας. Όπως μου είπε η εγγονή της, η Στέλλα, αγαπημένη πρώην μαθήτρια και συνάδελφος, "Η γιαγιά μου ήταν και δασκάλα οικοκυρικής πριν παντρευτεί τον Παπά-Γιώργη. Δίδασκε στο χωριό της Αντιμάχειας νοικοκυριό. Κοντά της είχε και το δεσπότη, όπως είπε ο ίδιος στην κηδεία της. Ήταν πρόεδρος στη Φιλόπτωχο και αντιπρόεδρος ένα διάστημα".

Ο εξαίρετος συνταξιούχος δάσκαλος, Νίκος Γιακαλλής, σε ένα ποστ στο Facebook αναφέρει: "....Μια κοπέλα με κυματιστά καστανά τα μαλλιά της, λεπτή, σεμνή και χαμογελαστή, έρχεται από ένα άλλο μέρος, άγνωστη σε σένα και διδάσκει τα κορίτσια σας. Οικοκυρικά. Ράψιμο, κέντημα, τα του σπιτιού. Είναι άνθρωπος της θρησκείας, του Θεού. Τη βλέπεις και την καμαρώνεις, νέα ανάμεσα στα νιάτα, χαμογελαστή, μια ακόμη ανάμεσα στις κοπέλες σας..... 

Ο μικρός ναός αφιερωμένος στην Αγία Φωτεινή

...Η κοπέλα εκείνη με τα σπαστά καστανά μαλλιά, την πίστη, το χαμόγελο, τη σεμνότητα και τη διακριτικότητα που σου τραβούσε εσένα ιδιαίτερα την προσοχή, σαν πρώτη ανάμεσα σε ίσες, βρήκε ένα σύντροφο, Αντιμαχείτη και έστησαν οικογένεια. Ο πρωτογιός του Δαυί του εισπράκορά σας, του << Αψούμε>> που το βρίσκαμε εμείς. Καλός και αυτός. Έγινε ιερέας και δάσκαλος. Συνάδελφος σου. Έκαμαν και πολλά παιδιά. Ευτυχία. Οικογένεια του Θεού.

Προχθές η νια δασκάλα των Οικοκυρικών της παιδικής σου ηλικίας, πλήρης ημερών πια, έφυγε για το μεγάλο το ταξίδι της αφού έζησε μια ανθρώπινη, αξιοπρεπή ζωή.

Όλα φεύγουν, όλα αλλάζουν και χάνονται. Η ζωή όμως συνεχίζει και τραβά την ανηφόρα με τις χαρές και τις λύπες της.

Εκείνο που μένει τελικά είναι κάτι μικρές φλογίτσες ανάμεσά μας. Δυσκολοδιάκριτες αλλά καθάριες. Που αποπνέουν πίστη, δόσιμο, ελπίδα, αγάπη. Παράδειγμα. Πρέπει να τα είχε πλέρια και να τα προσέφερε απλόχερα η δασκάλα που καθοδηγούσε τα κορίτσια και τα αγόρια σας στον αγροτικό εκείνο το σύλλογο του χωριού σας. Για να ζήσουν, πάσκιζε και να προετοιμαστούν για μια καλύτερη ζωή. Πιο όμορφη.

Το όνομά της ήταν:

Φωτεινή.

Από το φως…"

2011- ο παπα Γιώργης και η Πρεσβυτέρα του μας ξεναγούν στον Άγιο Μηνά και στο σπίτι τους. 

Πηγή: Προφορική Μαρτυρία: Στέλλα Παπαθωμά

Νίκος Γιακαλλής

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni  

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

SAINT PHOTINI AT VOURINNA

In the area of Vourinna (or Vorina) stands the church of Saint Minas, as well as the small chapel of Saint Photini—located in the reception hall (Archontariki) of the adjacent house. Both were built with love and devotion by Father George Papathomas and his family on privately owned land.

I have written previously about Saint Minas in the post Saint Minas, Vourinna, mentioning among other things that the construction of the Hesychasterion began as a vow made by the family of Protopresbyter Georgios Papathomas to his father-in-law, Minas Kassiotis, who donated the land to his daughter, The Priest's Wife, Photini.

A few days ago, Photini passed away. On the occasion of the feast of Saint Photini—celebrated each year on February 26—I felt compelled to write a few words about Saint Photini of Vourinna. As her granddaughter Stella, a beloved former student and colleague, told me: “My grandmother was also a home economics teacher before she married Father George. She taught housekeeping in her village of Antimachia. Even the Bishop was close to her, as he himself mentioned at her funeral. She served as president of the Philoptochos (Ladies’ Philanthropic Society) and for a time as vice-president.”

The distinguished retired teacher, Nikos Giakallis,  wrote in a Facebook post:

“...A young woman with wavy chestnut hair, slender, modest, and smiling, arrives from elsewhere—unknown to you—and teaches your girls. Home economics. Sewing, embroidery, the running of a household. A woman of faith, of God. You see her and admire her, young among the young, smiling, one more among your daughters...

...That young woman with the soft chestnut hair, her faith, her smile, her modesty and discretion—who especially caught your attention, first among equals—found a companion from Antimachia and they built a family. The eldest son of Daví, your tax collector, whom we used to call ‘Apsoumes.’ A good man too. He became a priest and a teacher. Your colleague. They had many children. Happiness. A family of God.

The other day, the young home economics teacher of your childhood, now full of years, departed on her great journey, having lived a humane and dignified life.

Everything passes, everything changes and fades. Yet life goes on, climbing uphill with its joys and sorrows.

What ultimately remains are small flames among us—hard to discern, yet clear. They radiate faith, generosity, hope, love. An example. She must have possessed these abundantly and offered them generously—the teacher who guided your girls and boys in that rural association of your village. She struggled so they might live and prepare for a better life. A more beautiful one.

Her name was:

Photini.

From light…”

In 2011, Father George and his Wife, Photini guided us through the church of Saint Minas and their home.

Source: Oral testimony of Stella Papathomas

Nikos Giakallis

Photographs: Sophia Karagianni

Ο Βασίλης Καψιμάλης της Ζιας

Ο Βασίλης Καψιμάλης της Ζιας

Τον πετυχαίναμε συχνά στη Ζια. Πρώτη φορά τον είδα να κάθεται μόνος του στον Νερόμυλο της Ζιας να απολαμβάνει μια φρέσκια λεμονάδα, τον Μάιο του 2012. Πιάσαμε την κουβέντα και τον βομβάρδισα με ερωτήσεις για τον Νερόμυλο και τη Ζια. Άνθρωπος απλός, φιλικός και φιλόξενος.

Τον συναντούσαμε στις πεζοπορίες μας στη Ζια, με το μπαστουνάκι του, το πυκνό μουστάκι του, τον μπερέ ή το καπέλο του, πάντα καλοντυμένο και κεφάτο. Έπιανε την κουβέντα με τον Γιάννη τον Κασιώτη κι εγώ έβρισκα ευκαιρία να τον φωτογραφίζω τόσο ωραίος και κοτσονάτος που φαινόταν!

Εγώ, όμως, όνομα δεν ήξερα. Μέχρι σήμερα. Ένα από τα εγγόνια του πηγαίνει στο σχολείο μου. Είδε, λοιπόν, το άρθρο μου για τον ΝΕΡΟΜΥΛΟ ΤΗΣ ΖΙΑΣ (ή κάποιος τον ενημέρωσε), όπου συμπεριλαμβανόταν μία φωτογραφία του παππού. Με ρωτάει, λοιπόν, αν ήξερα τον παππού, καθώς η φωτογραφία έφερε την σφραγίδα μου. Τον έλεγαν Βασίλη Καψιμάλη.

Το εκφραστικό πρόσωπο, η εμβληματική φυσιογνωμία απέκτησε όνομα. Άραγε πόσους εκατοντάδες ανθρώπους έχω φωτογραφίσει που δεν ήξερα το όνομά τους? Ο Βασίλης Καψιμάλης έφυγε από τη ζωή στις 20/12/2019, σε ηλικία 85 ετών.

Ήταν πατέρας 6 παιδιών και παππούς πολλών εξαιρετικών εγγονιών. Ένας γίγαντας με καρδιά μικρού παιδιού. Γεροδεμένος, εργατικός (η τσάπα, το φτυάρι και το καρότσι «υπέφεραν» στα χέρια του), με ιδιαίτερη αγάπη για το χωριό του.
Άνθρωπος της παρέας, μερακλής, χιουμορίστας. Τις μέρες των εορτών συνήθιζε να παίζει τα κάλαντα με την τσαμπούνα. 

Αυτό το άρθρο το χαρίζω στον Γιάννη, τον εγγονό του.

με πληροφορίες από Aegeanews

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Vasilis Kapsimalis of Zia

We often ran into him in Zia. The first time I saw him, he was sitting alone at the Watermill of Zia, enjoying a fresh lemonade, back in May 2012. We struck up a conversation, and I bombarded him with questions about the watermill and Zia. A simple, friendly, and hospitable man.

We would meet him on our hikes around Zia, with his walking stick, his thick moustache, his beret or hat, always well dressed and cheerful. He would chat with Giannis Kassiotis, and I would take the opportunity to photograph him—he looked so handsome and robust!

I didn’t know his name, though. Until today. One of his grandchildren attends my school. He saw my article about the Watermill of Zia (or perhaps someone informed him), which included a photo of his grandfather. He asked me whether I knew his grandfather, since the photo bore my signature. His name was Vasilis Kapsimalis.

That expressive face, that emblematic figure, finally had a name. I wonder how many hundreds of people I have photographed without knowing their names. Vasilis Kapsimalis passed away on 20/12/2019, at the age of 85.

He was the father of six children and the grandfather of many wonderful grandchildren. A giant with the heart of a small child. Strong, hardworking (the hoe, the shovel, and the wheelbarrow “suffered” in his hands), with a special love for his village. A sociable man, a true connoisseur of life, full of humor. During the holiday season, he used to play the carols on the tsabouna (traditional bagpipe).

I dedicate this article to Giannis, his grandson.