ΛΑΖΑΡΑΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ, ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΕΘΙΜΑ ΣΤΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

ΛΑΖΑΡΑΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ, ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΕΘΙΜΑ ΣΤΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

«Λαζαράκια για τον Λάζαρο αν δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις», έλεγαν παλιά και λένε ακόμα στα ελληνικά χωριά μας.

Σύμφωνα με την παράδοση ο αναστημένος φίλος του Χριστού, ο Λάζαρος, είχε πει: «Όποιος ζυμώσει και δε με πλάσει, το φαρμάκι μου να πάρει…».

Το Σάββατο του Λαζάρου (το Σάββατο πριν την Κυριακή των Βαΐων), οι νοικοκυρές φτιάχνουν τα «Λαζαράκια» ψωμάκια σε σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, δηλαδή όπως αναπαριστούν τον Λάζαρο στις εκκλησιαστικές εικόνες. Συνηθίζεται όσα παιδιά έχει η οικογένεια τόσους «Λαζάρηδες» να πλάθουν και στη θέση των ματιών να βάζουν δυο γαρίφαλα. Το σκεπτικό είναι να έχουν χεράκια σταυρωμένα και γαρυφαλλάκι, ενώ κάποιοι βάζουν και ποδαράκια.

Στην Κω, μάλιστα, η παράδοση ήθελε κάποτε τις αρραβωνιασμένες κοπέλες να φτιάχνουν ένα Λαζαράκι σε μέγεθος… μικρού παιδιού, να το γεμίζουν με πολλά βρώσιμα αγαθά, όπως έκαναν με τις κουλούρες του γάμου, και το έστελναν στον μελλοντικό σύζυγό τους.

Τα «Λαζαρούδια», όπως λέγονται σε κάποια μέρη, τα γέμιζαν οι νοικοκυρές με αλεσμένα καρύδια, αμύγδαλα, σύκα, σταφίδες, μέλι, πρόσθεταν πολλά μυρωδικά και τα έδιναν ζεστά στα παιδιά, που τρελαίνονταν με τη γεύση και τη μυρωδιά τους.

Στο βίντεο, η μαμά μου προσπαθεί να φτιάξει λαζαράκια, αλλά αγχώνεται πολύ από την κάμερα και ξεχνάει μέχρι και ποιον απεικονίζουν τα λαζαράκια και φυσικά εγώ, η κακούργα, τη μαλώνω.

Επίσης, το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά γυρίζουν τα σπίτια και τραγουδούν κάλαντα για το Λάζαρο και την έγερσή του από τους νεκρούς. Σε πολλές περιοχές, τα παιδιά κρατούν στολισμένα καλαθάκια και το "φιλοδώρημα" που δέχονται για τα κάλαντα είναι αυγά, φρούτα ή φυσικά χρήματα.

Στο βίντεο, στους αγαπημένους μου Λειψούς, την πρώτη φορά που επισκέφθηκα το νησί, μια παρέα πιτσιρικάδων μου είπαν τα κάλαντα του Λαζάρου το 2005!

Τα κάλαντα του Λαζάρου έχουν διάφορες παραλλαγές αλλά στα Δωδεκάνησα έχω ακούσει μόνο το:
"Πού 'σαι Λάζαρε?"
– Πού ’σαι Λάζαρε? πού είναι η φωνή σου?
που σε γύρευε η μάνα κι η αδερφή σου (η Μάρθα η αδερφή σου).
– Ήμουνα στη γη, στη γη βαθιά χωμένος (κρυμμένος)
κι από τους εχθρούς, εχθρούς βαλαντωμένος (και με τους νεκρούς ανακατεμένος).
Βάγια, βάγια των βαγιών,
τρώνε ψάρι και κολιό
και την άλλη Κυριακή,
ψήνουν το παχύ αρνί (ή τρων το κόκκινο αρνί/τρώμε το ψητό αρνί με την κούπα την χρυσή).  

Διαβάστε περισσότερα: https://www.argiro.gr/2019/04/ftiakste-lazarakia-ethimo-pou-krataei-aiones-pote-ta-ftiachnoume-kai-giati/

Δείτε συνταγή για παραδοσιακά λαζαράκια εδώ: https://www.argiro.gr/recipe/lazarakia-pasxalina/

Φωτογραφίες, Βίντεο: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

LAZARAKIA & LAZARUS CAROLS – EASTER TRADITIONS IN THE DODECANESE

“If you don’t shape Lazarakia for Lazarus, you won’t have enough bread to eat,” people used to say—and still say—in Greek villages.

According to tradition, the resurrected friend of Christ, Lazarus of Bethany, is said to have declared:

“Whoever kneads dough and does not shape me into it, may they take my poison…”

On Lazarus Saturday (the Saturday before Palm Sunday), housewives prepare Lazarakia—small bread rolls shaped like a wrapped human figure, just as Lazarus is depicted in religious icons.

It is customary to make as many “Lazaruses” as there are children in the family, placing two cloves where the eyes should be. The figures usually have crossed arms holding a clove, and sometimes even little feet are added.

On Kos, there was once a special custom: engaged girls would make a large Lazaraki, the size of a small child, fill it with various edible goods—similar to wedding breads—and send it to their future husband.

These treats, also known in some places as Lazaroudia, were filled with ground walnuts, almonds, figs, raisins, and honey, enriched with aromatic spices, and offered warm to children—who loved their taste and fragrance.

In the video, my mother tries to make Lazarakia, but she gets nervous in front of the camera and even forgets what they represent—and of course, I (the mischievous one) tease her about it.

On Lazarus Saturday, children also go from house to house singing carols about Lazarus and his resurrection. In many areas, they carry decorated baskets, and the “reward” they receive includes eggs, fruit, or money.

In another video, from my beloved Lipsi, during my first visit to the island in 2005, a group of young children sang me the Lazarus carols.

The Lazarus carols have many variations, but in the Dodecanese I have only heard this one:

“Where are you, Lazarus?”

— Where are you, Lazarus? Where is your voice?

Your mother and your sister were looking for you (Martha, your sister).

— I was in the earth, deep buried (hidden),

among enemies, overwhelmed (and among the dead, mingled).

Palm branches, oh palm branches,

they eat fish and mackerel,

and next Sunday,

they roast the plump lamb (or eat the red lamb / eat the roasted lamb with the golden cup).