ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΜΑΣΤΙΧΑΡΙ
Η τρίκλιτη βασιλική (19.90Χ14,60) ανασκάφτηκε από τον Ορλάνδο το 1947, ενώ τα οριστικά σχέδια και η μελέτη του ανακαλυφθέντος μνημείου εκπονήθηκαν τον Αύγουστο του 1958 από τον ίδιο τον Ορλάνδο.
Αρχιτεκτονικά ακολουθεί ανατολικά και αφρικανικά πρότυπα.. Δεν έχει αίθριο. Στη βορειοανατολική πλευρά της είναι προσκολλημένα το βαπτιστήριο με τον προθάλαμό του, ενώ στη νότια το τρίχωρο διακονικό. Λόγω της έλλειψης αιθρίου οι δύο λουτήρες (κρήνες) βρίσκονταν στο νάρθηκα.
Στο Ιερό σώζεται το σύνθρονο καθώς και οι βάσεις του κιβωρίου της Αγίας Τράπεζας. Τέλος, διασώθηκε η σκάλα ανόδου στο Γυναικωνίτη.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το βαπτιστήριο. Περιλαμβάνει ευρύχωρο προθάλαμο με χτιστά θρανία για τους κατηχούμενους και το κυρίως βαπτιστήριο με σταυρόσχημη κολυμπήθρα στη μέση και οκτάγωνο σχήμα στο εσωτερικό, με 4 ημικυκλικές κόγχες. Ο Ορλάνδος υποθέτει ότι το βάπτισμα γινόταν με ραντισμό ή με επίχυση γλυκού νερού που έφεραν με πήλινες υδρίες, καθώς δεν βρέθηκαν σωλήνες αγωγής νερού, ούτε η οπή εκκένωσης.
Πολύ αξιόλογα είναι τα ψηφιδωτά της βασιλικής αυτής που καλύπτουν επιφάνεια περίπου 400 τετραγωνικών μέτρων. Παρουσιάζουν ποικιλία σχεδίων και χρωμάτων και είναι φιλοτεχνημένα με ψηφίδες από ντόπια πετρώματα, κεραμίδι και τεχνητή υαλόμαζα καθώς και με λεπτότατα φύλλα από άργυρο και χρυσό.
Σε 8 ανέρχονται οι αφιερωτικές ψηφιδωτές επιγραφές, που αντέγραψε ο Ορλάνδος. Απ' αυτές η μία, που βρίσκεται μπροστά από το Τέμπλο, γράφει:
"Κυριακός ο ευλαβέστατος πρεσβύτερος και η αυτ{ου γαμετή υπέρ σωτηρίας εαυτών{και των τέκνων α}υτών εψ{ήφωσαν".
Δυτικά της Κολυμβήθρας, στο Βαπτιστήριο, διακρίνεται με μεγάλη δυσκολία, μέρος επιγραφής, γραμμένης σε κόκκινη επιφάνεια με μπλε ψηφίδες, πολλές από τις οποίες ήταν κατά την ανασκαφή καλυμμένες από λεπτότατο φύλλο χρυσού, που είχε ως εξής:
"ΕΠ{ίσκοπος;}
IOAN{νης ανέ-
ΘΕ{CA----
ΥΚΕ----.
Παλαιότερες φωτογραφίες από τη Βασιλική:
Ιστορία της Νήσου Κω-Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου (για περισσότερες πληροφορίες, σελίδες 284-289)
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni
Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:
Early Christian Basilica of Saint John, Mastichari
The area of Mastichari, on the northern coast of the island, appears—based on archaeological finds—to have been inhabited for the first time during the Early Christian period.
To the west of Mastichari, in a sandy area about 60 meters from the sea (accessible by following the path from the beach), an Early Christian basilica was discovered, dating to the period between the two major earthquakes of the era (469–554 AD).
The three-aisled basilica (measuring 19.90 × 14.60 m) was excavated by Anastasios Orlandos in 1947, while the final plans and detailed study of the monument were completed by Orlandos himself in August 1958.
Architecturally, the basilica follows Eastern and North African models. It lacks an atrium. On its northeastern side, the baptistery with its antechamber is attached, while on the southern side lies the three-room diakonikon. Due to the absence of an atrium, the two basins (fountains) were located in the narthex.
In the sanctuary, the synthronon is preserved, along with the bases of the ciborium of the Holy Altar. The staircase leading to the women’s gallery (gynaikonitis) has also survived.
The Baptistery
The baptistery is particularly impressive. It includes a spacious antechamber with built benches for the catechumens, and the main baptistery, which features a cross-shaped baptismal font at its center and an octagonal interior layout, with four semicircular apses.
Orlandos suggested that baptism was performed by sprinkling or pouring fresh water, carried in clay hydriae, since no water supply pipes or drainage outlet were found.
Mosaics and Inscriptions
The mosaics of this basilica are of exceptional quality, covering an area of approximately 400 square meters. They display a wide variety of designs and colors and were crafted using tesserae made from local stone, ceramic tiles, artificial glass paste, as well as extremely thin sheets of silver and gold.
A total of eight dedicatory mosaic inscriptions were recorded by Orlandos. One of them, located in front of the icon screen (templon), reads:
“Kyriakos, the most devout presbyter, and his lawful wife,
for the salvation of themselves and their children,
laid this mosaic.”
To the west of the baptismal font, inside the baptistery, a fragment of another inscription is discernible with great difficulty. It was written on a red background with blue tesserae, many of which were, at the time of excavation, covered with an extremely thin gold leaf. The inscription reads:
“Bishop;
John dedicat—
— — —”
