ΙΠΠΟΤΙΚΗ ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΕΝΤΟΡΗ FRANSESCO SANS

ΙΠΠΟΤΙΚΗ ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΕΝΤΟΡΗ FRANSESCO SANS

Η οικία Sans βρισκόταν εντός του περιμετρικού τείχους της μεσαιωνικής πόλης της Κω και σε επαφή με αυτό, δίπλα στην είσοδο του λιμανιού. Πρόκειται για το μοναδικό σωζόμενο κοσμικό (ιδιωτική κατοικία) ιπποτικό κτήριο στην Κω. Κτίστηκε το 1514 από τον κομεντόρη Fransesco Sans, του τάγματος των Ιωαννιτών Ιπποτών με ντόπια υλικά και λιτή διακόσμηση.

Αποτελείται από δύο επιμήκεις θολοσκέπαστους χώρους, που χωρίζονται με ενδιάμεσο τοίχο και επικοινωνούν μέσω μεγάλου τοξωτού θυρώματος. Η κεντρική πρόσοψη του μνημείου ήταν η δυτική, προς την οδό Μεσολογγίου,όπου ανοίγονταν δύο θύρες.

η κεντρική πρόσοψη (δυτική) στη Μεσολογγίου

Επάνω από τη νότια θύρα βρίσκεται εντοιχισμένο σε λίθινο πλαίσιο το μαρμάρινο οικόσημο του M.M. Fabrizio del Carretto και του Fransesco Sans με την ανοικτή πτέρυγα και την επιγραφή F-FRANCI-SANS-CO-DE-CHARAMELA-1514-

το οικόσημο του φρούραρχου Fransesco Sans και αριστερά "σημαιοφόρος" (στήριγμα σημαίας)

Ανάλογο οικόσημο θα πρέπει να υπήρχε και επάνω από τη βόρεια θύρα της δυτικής πρόσοψης. Επί Τουρκοκρατίας το κτήριο υπέστη αλλοιώσεις και προσθήκες και λειτουργούσε ως καφενείο. Τότε θα πρέπει να ανοίχτηκαν δύο θύρες στην ανατολική πλευρά, προς την Ακτή Μιαούλη, συμμετρικά με αυτές της δυτικής.

η ανατολική είσοδος στην Ακτή Μιαούλη

Μετά τον καταστρεπτικό σεισμό του 1933, επί Ιταλοκρατίας, έγιναν εκτεταμένες αναστηλωτικές εργασίες, προκειμένου το κτήριο να χρησιμοποιηθεί ως τελωνείο. Τότε κατασκευάστηκε και η τοξωτή δίοδος προς τον Αρχαιολογικό χώρο του Λιμένος που εκτείνεται δυτικά του κτηρίου.

η τοξωτή δίοδος από την Ακτή Μιαούλη

και από τη Μεσολογγίου

Αυτή η είσοδος που οδηγούσε στο ανατολικό τμήμα της περιτειχισμένης προσεισμικής χώρας, ονομαζόταν Porta di San Nicola. Στην ειδική θέση πάνω από τις καμάρες οι Ιταλοί είχαν τοποθετήσει το άγαλμα του Αγίου Νικολάου με τη δίγλωσση εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα: "ΑΓΙΕ ΝΙΚΟΛΑΕ ΕΥΔΟΚΗΣΟΝ ΕΥΛΟΓΕΙΝ ΚΑΙ ΣΚΕΠΕΙΝ ΤΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ, ΔΕΟΜΕΘΑ ΣΟΥ ΕΠΑΚΟΥΣΟΝ ΗΜΩΝ".

Από τις δύο θύρες της ανατολικής πλευράς, η νότια καταργήθηκε και κατασκευάστηκε ένας μικρός ορθογώνιος φεγγίτης, πάνω από τον οποίο διαμορφώθηκε επίμηκες παράθυρο με τοξοειδή απόληξη.

Η βόρεια θύρα τονίστηκε με διακοσμητικά κυμάτια και επάνω από αυτήν διανοίχτηκε τετράγωνο παράθυρο, που περιβάλλεται από λίθινο πλαίσιο με κυμάτιο. Βόρεια της εισόδου δημιουργήθηκε θέση για οικόσημο, το οποίο όμως δε διατηρείται κατά χώραν. Μία λοξότμητη λίθινη ταινία περιτρέχει την ανατολική όψη του κτηρίου, στο μέσον των παραθύρων και μια δεύτερη το στηθαίο της στέγης.

Κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 το κτήριο χρησιμοποιήθηκε ως χώρος συγκέντρωσης προσκόπων και στη δεκαετία του 1980 για τη συντήρηση ψηφιδωτών και την αποθήκευση υλικών. Το 1992 η 4η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων ξεκίνησε σωστικές επεμβάσεις στο μνημείο, που αφορούσαν κυρίως στην αντιμετώπιση των στατικών προβλημάτων, ενώ από το 1996 ως το 1998 ολοκληρώθηκαν οι αναστηλωτικές εργασίες.

Αντικαταστάθηκαν τμήματα των θόλων καθώς και των σαθρών λίθων των τοίχων, ακολούθησε η στεγανοποίηση της οροφής με κουρασάνι και το αρμολόγημα των εσωτερικών τοίχων. Το δάπεδο συμπληρώθηκε με νέες λίθινες πλάκες και αντικαταστάθηκαν οι κατεστραμμένες. Ο νότιος χώρος στέγαζε για κάποια χρόνια την Αρχαιολογική Βιβλιοθήκη ενώ ο βόρειος χώρος εξοπλίστηκε ώστε να φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις, διαλέξεις και άλλες εκδηλώσεις.

φωτογραφίες από το οικογενειακό μου αρχείο όταν επισκέφθηκα με τα παιδιά μου το εσωτερικό του κτηρίου

από επίσκεψή μου στην οικία Sans με το 1ο ΓΕΛ ΚΩ το 2007

Ακριβώς μπροστά από την τοξωτή δίοδο στέκει το Μνημείο των Ηρώων στην ακτή Μιαούλη, όπου γίνεται πάντα η κατάθεση στεφάνων με εθνικές γιορτές και επετείους. Στο μνημείο αναγράφεται το επίγραμμα του τέλους του 5ου π.Χ αι. "Τους ηρωικούς άνδρες σέβεται η πατρίδα που την αθάνατη λευτεριά χάρισαν στο νησί τους όταν απόκρουσαν την πάνοπλη επίθεση των εχθρών κι έγιναν αυτής εδώ της γης οι πρόμαχοι".

Σχετική ανάρτηση: ΤΑ ΟΙΚΟΣΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΤΗΣ ΝΕΡΑΤΖΙΑΣ
Πηγή: Διαφημιστικό Έντυπο του Υπουργείου Πολιτισμού-4η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
Ιστορία της Κω-Γ' τόμος-Από την Τουρκοκρατία μέχρι την Ενσωμάτωση-Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Δωδ/σου-Επαρχείο Κω 2002
φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση στα αγγλικά:

THE KNIGHTLY RESIDENCE OF COMMANDER FRANCESCO SANS

The Sans residence was located within, and directly against, the perimeter wall of the medieval city of Kos, next to the entrance of the harbor. It is the only surviving secular (private) knightly building on Kos. It was built in 1514 by the commander Francesco Sans of the Knights Hospitaller, using local materials and with restrained decoration.

The building consists of two elongated, barrel-vaulted spaces separated by an intermediate wall and connected by a large arched doorway. The main façade originally faced west, toward Mesologiou Street, where two entrances opened.

Above the southern doorway, set into a stone frame, is the marble coat of arms of Fabrizio del Carretto and Francesco Sans, featuring the open wing and the inscription:

F-FRANCI-SANS-CO-DE-CHARAMELA-1514.

A similar coat of arms probably existed above the northern doorway of the western façade. During Ottoman rule, the building underwent alterations and additions and was used as a café. At that time, two entrances were likely opened on the eastern side, facing Miaouli Coast, symmetrically corresponding to those on the west.

After the devastating earthquake of 1933, during the Italian administration, extensive restoration works were carried out so that the building could be used as a customs house. At that time, the arched passage leading to the Archaeological Harbor Area, extending west of the building, was also constructed.

This entrance, which led to the eastern section of the pre-earthquake walled town, was known as Porta di San Nicola. In a special niche above the arches, the Italians placed a statue of Saint Nicholas, accompanied by a bilingual marble plaque bearing the inscription:

“Saint Nicholas, deign to bless and protect this city; we beseech you, hear our prayer.”

Of the two eastern doorways, the southern one was later blocked and replaced by a small rectangular opening, above which an elongated arched window was formed. The northern doorway was emphasized with decorative moldings, and a square window framed with carved stone was opened above it. North of this entrance, a space was created for a coat of arms, which, however, does not survive in situ. A chamfered stone band runs horizontally across the eastern façade at mid-window height, with a second band along the roof parapet.

During the 1960s and 1970s, the building was used as a meeting place for Scouts, and in the 1980s it served for the conservation of mosaics and the storage of materials. In 1992, the 4th Ephorate of Byzantine Antiquities began emergency interventions, mainly to address structural problems. Between 1996 and 1998, full restoration works were completed.

Sections of the vaults and deteriorated wall stones were replaced, the roof was waterproofed with kourasani mortar, and the interior walls were re-pointed. The floor was completed with new stone slabs, replacing damaged ones. For some years, the southern hall housed the Archaeological Library, while the northern hall was equipped to host temporary exhibitions, lectures, and other events.

Directly in front of the arched passage stands the Monument of the Heroes on Miaouli Coast, where wreath-laying ceremonies take place during national holidays and commemorations. The monument bears a late 5th-century BC epigram honoring the heroic men who defended the island and became its guardians.