ΤΕΜΕΝΟΣ ΠΛΑΤΑΝΙ ΚΩ ΧΑΣΑΝ ΠΑΣΑ

ΤΕΜΕΝΟΣ ΠΛΑΤΑΝΙ ΚΩ ΧΑΣΑΝ ΠΑΣΑ

Tο μουσουλμανικό τέμενος Κερμετέ έχει ανακηρυχθεί σαν αρχαιολογικός χώρος σύμφωνα με το Διαρκή Κατάλογο των Κηρυγμένων Αρχαιολογικών χώρων και Μνημείων της Ελλάδας.

Το τζαμί (η λέξη προέρχεται από τα τουρκικά: çami), είναι ο τόπος λατρείας των Μουσουλμάνων. Το τζαμί αυτό φέρει την ονομασία "Τέμενος Πλατάνι Κω Χασάν Πασά". Στο παρελθόν ονομαζόταν Κερμετέ και πιστεύεται ότι το έκτισε ο Γαζή Χασάν Πασά (εξ'ού και η ονομασία), λόγω της ομοιότητας τόσο του τεμένους όσο και του μιναρέ του με αυτά του Τζαμιού της Λότζιας στην Πλατεία Πλατάνου.

Βρίσκεται σε κεντρικό σημείο του Πλατανίου, το γραφικό χωριό δίπλα στην πόλη της Κω, λίγο πριν τον αρχαιολογικό χώρο του Ασκληπιείου, που άλλοτε ονομαζόταν Κερμεντές ή Κερμετές (έως το 1964, όταν οι ελληνικές Αρχές άλλαξαν την ονομασία του σε «Πλατάνι» ακολουθώντας τη μετατροπή των τοπωνυμίων τουρκικής προέλευσης πολλών περιοχών στον ελλαδικό χώρο, που είχε ήδη ξεκινήσει αρκετές δεκαετίες πριν).

Είναι το χωριό, όπου διαμένουν οι περισσότεροι από τους 1.500 μουσουλμάνους όλου του νησιού και αποτελεί μικρογραφία της πολυμορφίας και της αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπων και πολιτισμών, που άντεξε στα χρόνια και συνεχίζει να προσκαλεί και να μαγεύει τους επισκέπτες της Κω.

Στην οδό Θεσσαλίας, στο Πλατάνι, επισκεφθήκαμε το Τέμενος κι είχαμε την τύχη όχι μόνο να το βρούμε ανοιχτό αλλά να μας υποδεχτεί ο τότε Ιμάμης της Κω Σερίφ Δαμάδογλου, (για πάνω από δύο δεκαετίες) να μας εξηγήσει κάποια πράγματα για την ιστορία αλλά και για τη λειτουργία του Τζαμιού αλλά και να μας ξεναγήσει με πολλή υπομονή και φιλική διάθεση.

Στην πόλη της Κω σώζονται αρκετά τζαμιά, άλλα σε άριστη κατάσταση κι άλλα σε λιγότερο καλή. Για την ακρίβεια σώζονται:
1) Το Τζαμί Defterdar στην Πλατεία Ελευθερίας
2) Το Τζαμί Gazi Hasan Pasa στην Πλατεία Πλατάνου
3) Το Τζαμί Hasan Pasa στο Πλατάνι
4) Το Eski Τζαμί στην Πλατεία Διαγόρα
5) Το Τζαμί Attik Ελ. Βενιζέλου και Εθνάρχου Μακαρίου
6) Το Τζαμί Moruk, οδός Ηφαίστου, Χαλουβαζιά
7) Το Τζαμί στο Κακό Πρινάρι

Μόνο πέντε απ'αυτά έχουν διατηρήσει ολόκληρο ή τμήμα του μιναρέ τους και το Τζαμί στο Πλατάνι είναι το μόνο τζαμί που λειτουργεί έως σήμερα μαζί με το Τζαμί Ντεφεντάρ στην Πλατεία Ελευθερίας.

Το Τζαμί χτίστηκε το 1199 (έτος Εγίρας), δηλαδή το 1778, πριν από 237 χρόνια, από τον Αλγερινό Γαζή Χασάν Πασά. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό κτίριο με όμορφη και πεντακάθαρη αυλή στην οποία δεσπόζει μια αρχαία μαρμάρινη γούρνα την οποία χρησιμοποιούσαν για να αλέθουν σιτάρι.

Επίσης, μπροστά από το τέμενος με τον επιβλητικό μιναρέ, στην αυλή, υπάρχει ένα άλλο κτίσμα, όπου φυλάσσονται πολύ παλιά τουρκικά βιβλία. 

Ακριβώς, δίπλα σ'αυτό το κτίσμα υπάρχουν δύο βρύσες όπου οι πιστοί πλένονται. Όπως αναφέρει η ενεπίγραφη πλάκα που υπάρχει εκεί σε ελεύθερη μετάφραση "Όπως το νερό καθαρίζει το σώμα έτσι η προσευχή καθαρίζει την ψυχή"

Πριν από κάθε προσευχή, πλένουν τα χέρια, τα πόδια, τα αυτιά και το στόμα τους και βγάζουν τα παπούτσια τους πριν μπουν στο τζαμί για προσευχή.

Τηρήσαμε, φυσικά, κι εμείς το τελετουργικό και αφού βγάλαμε τα παπούτσια μας κατευθυνθήκαμε προς την είσοδο του Τεμένους.

Πριν τον κύριο ναό υπάρχει ένας προθάλαμος όπου οι πιστοί αφήνουν τα παπούτσια τους κι εδώ είναι και η σκάλα που οδηγεί στο Μιναρέ.

Όταν φτάσαμε στο Τζαμί ήταν 10 το πρωί, δεν ήταν ώρα λειτουργίας αλλά πάραυτα βρήκαμε τον Ιμάμη με πολιτικά ρούχα να προσεύχεται. Όταν ξεκίνησε να μας εξηγεί και να μας ξεναγεί δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι επρόκειτο για τον Ιμάμη. Μέσα στο χώρο προσευχής υπήρχαν παιδιά που έπαιζαν με τα αυτοκινητάκια τους κι άλλα που έτρεχαν πέρα δώθε. Το σημειώνω αυτό γιατί μας βοήθησε να νιώσουμε πιο χαλαρά σαν να βρισκόμασταν σε κάποιο μουσείο κι όχι σε ένα ιερό χώρο προσευχής.

ο επί 23 χρόνια Ιμάμης της Κω Σερίφ Δαμάδογλου

Στον περιποιημένο και ανακαινισμένο κεντρικό χώρο μάθαμε για το ΜΙΧΡΑΠ, την εσοχή που δείχνει πάντα προς τη Μέκκα. Πάνω από το Μιχράπ υπάρχουν δύο ενεπίγραφες πλάκες. Στην πάνω πλάκα λέει: "Όταν θες να προσευχηθείς να γυρίσεις το πρόσωπό σου προς τη Μέκκα". Η κάτω πλάκα αφορά μια παραβολή, σύμφωνα με την οποία, ο Προφήτης Ζαχαρίας όποτε πήγαινε στην Παναγία έβρισκε πάντοτε φαγητό, το χειμώνα για το καλοκαίρι και το καλοκαίρι για το χειμώνα.

Στον ίδιο χώρο μάθαμε και το ΜΙΜΠΕΡ, το σημείο που βγαίνει ο Ιμάμης στο τέλος της σκάλας.

Κάθε διακοσμητικό, κάθε κάδρο, κάθε πινακίδα, ακόμη και οι λάμπες του πολυελαίου έχουν μια ιστορία να πουν, κυρίως για τη Μέκκα, τη Μεδίνα ή το Κοράνι.

όλο το Κοράνι σε σμίκρυνση

Μόλις τελείωσε η ξενάγησή μας στο χώρο του τεμένους, μας επετράπη η είσοδός μας στο Μιναρέ. Μέσα από μια στενή, δύσκολη περιστροφική σκάλα ανεβήκαμε στο σημείο που παλιότερα έβγαινε ο Ιμάμης (ο Χότζας όπως συνηθιζόταν να τον λέμε). Δεν είναι και ιδιαίτερα εύκολο να ανέβεις αυτή τη σκάλα, αδύνατον αν έχεις δε, λίγα παραπάνω κιλά, ή αν είσαι κλειστοφοβικός, πόσω μάλλον αν λάβουμε υπ'όψιν ότι ο Ιμάμης έπρεπε να το κάνει αυτό πέντε φορές τη μέρα.

Στον σεισμό του 1933, ο Μιναρές υπέστη σοβαρές ζημιές που όμως οι Ιταλοί φρόντισαν ν' αποκαταστήσουν.  Στο στενό του μπαλκονάκι απολαύσαμε τη θέα από ψηλά, όλο το Πλατάνι, και τον Άγιο Αθανάσιο. Επίσης, στον σεισμό του 2017 υπέστη ξανά ζημιές και για χρόνια βρισκόταν υπό αποκατάσταση.

Για εμένα και τους φίλους μου που περάσαμε εκείνο το πρωινό στο Τζαμί στο Πλατάνι με τη βοήθεια του Ιμάμη ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία και ένα όμορφο ταξίδι στην ιστορία του τόπου μας. 

Πηγή: Ιστορία της  Νήσου Κω –Βασίλης  Σ. Χατζηβασιλείου

Άρθρο της Καλλιόπης Δανελλάκη για την Kostoday

κείμενο, φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Platanı Mosque of Kos – Hasan Pasha

The Muslim mosque of Kermete has been designated an archaeological site, according to the Permanent Register of Declared Archaeological Sites and Monuments of Greece.

The mosque (the word comes from Turkish: cami) is the place of worship for Muslims. This mosque is known as the Platanı Mosque of Kos – Hasan Pasha. In the past it was called Kermete, and it is believed to have been built by Gazi Hasan Pasha (hence its name), due to the strong resemblance of both the mosque and its minaret to those of the Loggia Mosque in Platanos Square.

It is located at a central point in Platanı, the picturesque village next to the town of Kos, just before the archaeological site of the Asclepieion. The village was formerly called Kermendes or Kermetes (until 1964, when Greek authorities renamed it “Platanı” as part of a broader policy of changing place names of Turkish origin throughout Greece, a process that had already begun decades earlier).

Platanı is the village where most of the island’s more than 1,500 Muslims reside and represents a microcosm of the diversity and harmonious coexistence of people and cultures that has endured through time and continues to welcome and enchant visitors to Kos.

On Thessalias Street in Platanı, we visited the mosque and were fortunate not only to find it open, but also to be welcomed by the Imam of Kos, Serif Damadoglu, who has served for 23 years. He explained aspects of the mosque’s history and function and guided us with great patience and kindness.

In the town of Kos, several mosques survive, some in excellent condition and others less so. Specifically, the following remain:

1. Defterdar Mosque, Eleftherias Square

2. Gazi Hasan Pasha Mosque, Platanos Square

3. Hasan Pasha Mosque, Platanı

4. Eski Mosque, Diagonas Square

5. Attik Mosque, Eleftheriou Venizelou & Ethnarch Makarios Streets

6. Moruk Mosque, Hephaestou Street, Halouvazia

7. Mosque at Kako Prinari

Only five of these have preserved all or part of their minaret. The Platanı Mosque is the only mosque that continues to operate today, together with the Defterdar Mosque in Eleftherias Square.

The mosque was built in 1199 AH (Hijri year), that is 1778, 237 years ago, by the Algerian Gazi Hasan Pasha. It is an impressive building with a beautiful and impeccably clean courtyard, where an ancient marble trough dominates—once used for grinding wheat.

In front of the mosque, beneath the imposing minaret, there is another building in the courtyard where very old Turkish books are kept.

Right next to this structure are two fountains where worshippers perform ritual washing. According to the inscribed plaque there, in free translation:

“Just as water cleanses the body, so prayer cleanses the soul.”

Before every prayer, worshippers wash their hands, feet, ears, and mouth, and remove their shoes before entering the mosque.

We, of course, followed the ritual as well, removed our shoes, and headed toward the mosque entrance.

Before the main prayer hall there is a vestibule where worshippers leave their shoes; from here a staircase also leads to the minaret.

When we arrived at the mosque it was 10 a.m., not prayer time, yet we found the Imam inside, praying in civilian clothes. When he began explaining things and guiding us, we did not immediately realize that he was the Imam. Inside the prayer space there were children playing with toy cars and others running around. I mention this because it helped us feel relaxed, as if we were in a museum rather than in a sacred place of worship.

Serif Damadoglu, Imam of Kos for 23 years

In the carefully maintained and renovated main hall, we learned about the Mihrab, the niche that always points toward Mecca. Above the Mihrab are two inscribed plaques. The upper one reads:

“When you wish to pray, turn your face toward Mecca.”

The lower plaque refers to a parable according to which the Prophet Zechariah, whenever he visited the Virgin Mary, always found food—winter food in summer and summer food in winter.

In the same space, we also learned about the Minbar, the pulpit from which the Imam speaks at the top of the steps.

Every decorative element, every frame, every sign, and even the chandelier lamps have a story to tell—mostly connected to Mecca, Medina, or the Qur’an.

The entire Qur’an in miniature

When our tour of the mosque was completed, we were allowed to enter the minaret. Through a narrow, difficult spiral staircase, we climbed to the spot from which the Imam (formerly called the Hodja) would once call the faithful to prayer. Climbing this staircase is not easy—impossible if one is overweight or claustrophobic—especially considering that the Imam had to do this five times a day.

During the 1933 earthquake, the minaret suffered serious damage, which the Italians later restored. From the narrow balcony we enjoyed a panoramic view of Platanı and Agios Athanasios.

For me and my friends, spending that morning at the Platanı Mosque with the guidance of the Imam was a very interesting experience and a beautiful journey into the history of our homeland.