«Προίκες Αλικαρνασσού» στο Χάνι

«Προίκες Αλικαρνασσού» στο Χάνι

Στο "Χάνι" εγκαινιάστηκε στις 26/2/26 η έκθεση με τον τίτλο «Προίκες Αλικαρνασσού» και με υπότιτλο «Έναν αιώνα μετά τον ξεριζωμό, τα μπαούλα ανοίγουν ξανά και αντικείμενα-κειμήλια από το Πετρούμι εκτίθενται για να μας θυμίσουν τα παλιά». Πρόκειται για μια λαογραφική παρουσίαση αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά των Μικρασιατών της Αλικαρνασσού, που μέσα από τα προσωπικά τους αντικείμενα κρατούν ζωντανή την ταυτότητα και τις ρίζες τους.

Στον εκθεσιακό χώρο του Λαογραφικού Μουσείου ξεδιπλώθηκε ένας ολόκληρος κόσμος μνήμης: παλιά νυχτικά και φορεσιές, κεντητές μαξιλαροθήκες με ονόματα και αρχικά – εντύπωση έκανε το «Ρήνη» αντί του «Ειρήνη», εργόχειρα και περίτεχνα κεντήματα, τραπεζομάντιλα, παραδοσιακά παπούτσια, οικιακά σκεύη, κάδρα, φωτογραφίες, ακόμη και τα ίδια τα μπαούλα που φύλαξαν για δεκαετίες αυτά τα πολύτιμα κειμήλια. Ανάμεσά τους και τάματα, σύμβολα πίστης και προσωπικής ιστορίας. Κάθε αντικείμενο, προερχόμενο από Πετρουμιανές οικογένειες, αφηγείται σιωπηλά ιστορίες καθημερινότητας, αγώνα, δημιουργίας και αξιοπρέπειας — μιας ζωής που ξεριζώθηκε αλλά δεν χάθηκε.

Η έκθεση αποτελεί καρπό της συνεργασίας των Συλλόγων Μικρασιατών Ρόδου και Κω, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Κω και τη Μητρόπολη, ενώ την επιμέλεια έχει ο κ. Τριανταφύλλου Μιχαήλ από τη Ρόδο. Η σύμπραξη αυτή αναδεικνύει τη συλλογική προσπάθεια διατήρησης της ιστορικής μνήμης και μετάδοσής της στις νεότερες γενιές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι ιστορίες παρευρισκόμενων, όπως η ιστορία του κ. Αλέκου Μαρκόγλου με την εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε να επιπλέει στη θάλασσα και ιστορίες εγγονών για τις γιαγιάδες και τους παππούδες τους.

Τα εκθέματα θα παραμείνουν ανοιχτά για το κοινό έως τις 28 Φεβρουαρίου (10 π.μ-2 μ.μ), προσφέροντας την ευκαιρία σε κατοίκους και επισκέπτες να έρθουν σε επαφή με κομμάτια μιας ζωντανής ιστορίας που συνεχίζει να επηρεάζει βαθιά την πολιτισμική ταυτότητα του τόπου.

Κείμενο, Φωτογραφίες:  Sophia Karagianni  

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

“Dowries of Halicarnassus” at Chani

On 26/2/26, the exhibition titled “Dowries of Halicarnassus” was inaugurated at Chani, with the subtitle: “A century after the uprooting, the trunks open once again and heirlooms from Petroumi are displayed to remind us of the past.”

It is a folkloric presentation dedicated to the memory, history, and cultural heritage of the Asia Minor Greeks of Halicarnassus, who, through their personal belongings, keep their identity and roots alive.

Within the exhibition space, an entire world of memory unfolded: old nightgowns and traditional garments, embroidered pillowcases bearing names and initials — notably the spelling “Rini” instead of “Eirini” — needlework and intricate embroidery, tablecloths, traditional shoes, household utensils, framed icons, photographs, and even the very trunks that safeguarded these precious heirlooms for decades. Among them were tamata (votive offerings), symbols of faith and personal history.

Each object, originating from families of Bodrum (historically known as Petroumi), silently narrates stories of everyday life, struggle, creativity, and dignity — of a life that was uprooted but not lost.

The exhibition is the result of collaboration between the Asia Minor Associations of Rhodes and Kos, co-organized with the Municipality of Kos and the Holy Metropolis, under the curatorship of Mr. Triantafyllou from Rhodes. This partnership highlights the collective effort to preserve historical memory and pass it on to younger generations.

Of particular interest were the personal stories shared by attendees, such as Mr. Alekos Markoglou’s account of an icon of the Virgin Mary found floating at sea, as well as grandchildren recounting memories of their grandmothers.

The exhibition will remain open to the public until February 28 (10 a.m.–2 p.m.), offering residents and visitors the opportunity to connect with fragments of a living history that continues to profoundly shape the cultural identity of the place.

ΛΟΥΚΟΥΜΑΔΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΚΩΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ "Η ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ"

ΛΟΥΚΟΥΜΑΔΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΚΩΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ "Η ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ" 

Μετά το ραμαζάνι και την ολοκλήρωση της νηστείας ακολουθεί μία από τις σημαντικότερες γιορτές των μουσουλμάνων, το Σεκέρ Μπαϊράμι (γιορτή των γλυκισμάτων). Το Μπαϊράμι είναι η Τουρκική λέξη για εθνική γιορτή ή αργία, που αναφέρεται και σε εθνικές και θρησκευτικές γιορτές. Το Σεκέρ Μπαϊράμι, συνοδεύεται, όπως λέει και το όνομά του από γλυκά, που φτιάχνουν και προσφέρουν οι πιστοί. 

Την πρώτη μέρα του Μπαϊραμιού γίνονται επισκέψεις και τα μικρά παιδιά χτυπούν τις πόρτες των μεγαλύτερων, τους φιλούν το χέρι, κι εκείνοι με τη σειρά τους κερνούν τα παιδιά γλυκίσματα και δώρα.

Στην πλατεία Ελευθερίας, την τρίτη μέρα του Μπαϊραμιού, εδώ και χρόνια, ο Πολιτιστικός Μορφωτικός Σύλλογος Κώων Μουσουλμάνων "Η Αδελφότης" προσφέρει λουκουμάδες για να γιορτάσει το Σεκέρ Μπαϊράμι.

Ο Πρόεδρος του Συλλόγου Καδρή Μεμίς και η αντιπρόεδρος Αϊτούλ Χαϊδαράκη, καθώς και όλο το Δ.Σ και μέλη του Συλλόγου, βοήθησαν στη δημιουργία και τη διανομή των λουκουμάδων οι οποίοι έγιναν ανάρπαστοι.

35 κιλά ζυμάρι, μετατράπηκαν σε πάνω από 900 κεσεδάκια με λουκουμάδες, ήτοι πάνω από 3000 λουκουμάδες μοιράστηκαν με αγάπη και με διάθεση προσφοράς ένα πολύ γλυκό απόγευμα στην Πλατεία Ελευθερίας. 

Σχετική Ανάρτηση: ΑΣΟΥΡΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΚΩΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ "Η ΑΔΕΛΦΟΤΗΣ"

Πηγή: Αϊτούλ Χαϊδαράκη, Αντιπρόεδρος Συλλόγου Κώων Μουσουλμάνων "Η Αδελφότης"
Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

LOUKOUMADES BY THE CULTURAL & EDUCATIONAL ASSOCIATION OF MUSLIMS OF KOS “I ADELFOTIS” (BROTHERHOOD)

After the end of Ramadan and the completion of the fast, one of the most important Muslim celebrations follows: Eid al-Fitr, also known as Şeker Bayramı (the “Feast of Sweets”). The word Bayram is the Turkish term for a public or religious holiday. As its name suggests, this celebration is closely associated with sweets, which the faithful prepare and offer.

On the first day of the feast, visits are exchanged. Children go from door to door, kiss the hands of their elders as a sign of respect, and in return are offered sweets and small gifts.

On the third day of the celebration, for many years now, at Eleftherias Square, the Cultural & Educational Association of Muslims of Kos “I Adelfotis” offers loukoumades to celebrate Şeker Bayramı.

The president of the association, Kadri Memis, and the vice president, Aytoul Haidaraki, along with the board and members of the association, contributed to the preparation and distribution of the loukoumades, which were quickly snapped up.

A total of 35 kilograms of dough were transformed into more than 900 portions of loukoumades—over 3,000 pieces in total—shared with warmth and generosity during a truly sweet afternoon in Eleftherias Square.

ΚΕΦΑΛΙΑΝΕΣ ΛΑΜΠΡΟΠΙΤΕΣ ΜΕ ΤΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΜΑ ΤΗΣ

ΚΕΦΑΛΙΑΝΕΣ ΛΑΜΠΡΟΠΙΤΕΣ ΜΕ ΤΗ ΜΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΜΑ ΤΗΣ 

Είναι η τοπική μας λιχουδιά. Είναι η παραδοσιακή πασχαλινή Κωακή συνταγή. Είναι η συνταγή που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά με καμάρι. Λαμπρόπιτες ίσως βρείτε και σε άλλα νησιά της Δωδεκανήσου, αλλά όλοι οι ντόπιοι θεωρούν πως η Λαμπρόπιτα "γεννήθηκε" στην Κω, μαζί με το τυρί της πόσας και το γλυκό ντοματάκι.

Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη λαμπρόπιτας και πολλές διαφορετικές συνταγές. Σήμερα η φίλη μου η Μαρία, μαζί με τη μαμά της, τη Φιλίτσα, και την κόρη της, έφτιαξαν παραδοσιακές λαμπρόπιτες Κεφάλου και εντόπισα πολλές διαφορές με τις λαμπρόπιτες της Κω, ξεκινώντας με τη βασικότερη: Η Κεφαλιανή λαμπρόπιτα δεν μπαίνει σε φόρμα και το σχήμα της δίνεται με το χέρι.

η κυρία Φιλίτσα, έτοιμη για τις λαμπρόπιτες

Ας τα πάρουμε, όμως, από την αρχή τα πράγματα. Οι ποσότητες ίσως ακουστούν εξωπραγματικές, γιατί τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν έβγαλαν 120 λαμπρόπιτες (οπότε κάντε την αναγωγή) κι αυτό γιατί η Μαρία α) φτιάχνει για να μοιράζει σε οικογένεια και φίλους και β) γιατί οι λαμπρόπιτες -αν αποθηκευτούν στην κατάψυξη- μπορούν να φαγωθούν κι έναν ολόκληρο χρόνο μετά. 

Για τα 120 κομμάτια: Για τη ζύμη:

• 4 κιλά λευκό αλεύρι, 1 κιλό κίτρινο και 1 κιλό ολικής (6 κιλά συνολικά)
  
• 6 μαγιές ξηρές
• λίγο αλάτι και λίγη ζάχαρη για την "ενεργοποίηση" της μαγιάς
• λίγο νερό και στο τέλος ελαιόλαδο

Το ζυμάρι μένει τουλάχιστον δύο ώρες να φουσκώσει και μετά χωρίζεται σε μικρά μπαλάκια πριν αρχίσουμε να το ανοίγουμε με τον πλάστη. Εν τω μεταξύ ετοιμάζουμε τη γέμιση. Για τη γέμιση θα χρειαστούμε:

• 8 κιλά τυρί (το συγκεκριμένο ήταν χειροποίητο. Το έφτιαξε η Μαρία με τα χεράκια της από αγελαδινό γάλα)
• 12-13 αυγά
• 2 κούπες άσπρο αλεύρι για όλες τις χρήσεις
  
• λίγο αλάτι

Η μικρή Τριανταφυλλιά γεμίζει τις βάσεις με τη γέμιση και ραντίζει την επιφάνεια με γάλα. Το έξυπνο "κόλπο" να βάζει λίγο αλεύρι στη γέμιση, κάνει τη γέμιση πιο συμπαγή και δεν υπερχειλίζει, ούτε είναι υδαρή. Για τσαχπινιά και γεύση, βάζει στο τέλος δύο "ματάκια" από κανέλλα. Οι λαμπρόπιτες τοποθετούνται σε μεγάλες λαμαρίνες κι είναι έτοιμες για τον φούρνο.

Καθαρά για λόγους εξοικονόμησης ενέργειας, χώρου και χρόνου, οι 6 λαμαρίνες μεταφέρθηκαν στον παραδοσιακό φούρνο του Παπαζαχαρίου, όπου και ψήθηκαν.

Το ξεχωριστό αυτό πασχαλινό έδεσμα με την αλμυρή γέμιση σε μερικούς αρέσει με λίγο μέλι από πάνω (μοιάζει πολύ με τα λυχναράκια της Κρήτης) κι έτσι εύκολα κι απλά το αλμυρό μετατρέπεται σε γλυκό.

Τρεις γυναίκες, τρεις διαφορετικές γενιές δούλεψαν ασταμάτητα για πολλές ώρες για να συνεχιστεί για μια ακόμη χρονιά η τοπική παράδοση και να μεταλαμπαδευτεί το μυστικό της κεφαλιανής κουζίνας στον βενιαμίν της οικογένειας.  

Καλή Ανάσταση και καλή Λαμπρή!

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

KEFALOS LAMBROPITES (Easter Pie) WITH MARIA AND HER MOTHER

It is our local delicacy. It is the traditional Easter recipe of Kos. It is a recipe passed down from generation to generation with pride. You may find lambropites on other islands of the Dodecanese as well, but all locals believe that the lambropita was “born” in Kos, along with posa cheese and sweet tomato preserve.

There are many different types of lambropita and many different recipes. Today, my friend Maria, together with her mother, Filitsa, and her daughter, made traditional lambropites from Kefalos, and I noticed many differences compared to the lambropites of Kos, starting with the most basic one: the Kefalos lambropita is not placed in a mold—its shape is formed by hand.

Mrs. Filitsa, ready to make the lambropites

But let’s take things from the beginning. The quantities may sound unrealistic, because the ingredients used yielded 120 lambropites (so adjust accordingly). This is because Maria: a) makes them to share with family and friends, and b) because lambropites—if stored in the freezer—can be eaten even a whole year later.

For 120 pieces:

For the dough:

• 4 kg white flour, 1 kg yellow flour, and 1 kg whole wheat flour (6 kg total)
• 6 packets of dry yeast
• a little salt and a little sugar (to activate the yeast)
• some water and, at the end, olive oil

The dough is left to rise for at least two hours and then divided into small balls before we start rolling it out with a rolling pin. Meanwhile, we prepare the filling.

For the filling:

• 8 kg cheese (this one was homemade—Maria made it herself from cow’s milk)
• 12–13 eggs
• 2 cups all-purpose flour
• a little salt

Little Triantafyllia fills the bases with the filling and sprinkles the surface with milk. The clever “trick” of adding a little flour to the filling makes it firmer, so it doesn’t overflow and isn’t watery. For a decorative touch and extra flavor, she adds two little “eyes” of cinnamon on top. The lambropites are placed on large baking trays and are ready for the oven.

For reasons of saving energy, space, and time, the six trays were taken to Papazachariou’s traditional bakery, where they were baked.

This special Easter delicacy, with its savory filling, is enjoyed by some with a little honey on top (it closely resembles the lychnarakia of Crete), and in this way it is easily transformed from savory to sweet.

Three women, three different generations, worked tirelessly for many hours so that this local tradition could continue for yet another year and the secret of Kefalos cuisine could be passed on to the youngest member of the family.

Happy Resurrection and Happy Easter!