Ο Κήπος του De Vecchi στο Διοικητήριο

Ο Κήπος του De Vecchi στο Διοικητήριο

Ο Κήπος του Κυβερνείου, γνωστός και ως Κήπος De Vecchi, βρίσκεται στην παραλιακή οδό Ακτή Μιαούλη, δίπλα στο ιταλικό Κυβερνείο της Κω (Διοικητήριο- Palazzo del Governo) και απέναντι από τον Πλάτανο του Ιπποκράτη και τη μαρμάρινη κρήνη, στην Πλατεία Πλατάνου. Πρόκειται για ένα μικρό τριγωνικό πάρκο, το οποίο δημιουργήθηκε κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας, πιθανότατα τη δεκαετία του 1920, παράλληλα με την ανέγερση του Κυβερνείου που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Florestano Di Fausto. Δεν είναι γνωστό ποιος σχεδίασε τον ίδιο τον κήπο, αν και έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ενδέχεται να συνέβαλε ο στενός συνεργάτης του Di Fausto, ο αρχιτέκτονας Rodolfo Petracco.

 

Η θέση του κήπου έχει ιδιαίτερη ιστορική και αρχαιολογική σημασία. Στην αρχαιότητα ο χώρος βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης και, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως περίπου τον 2ο αιώνα μ.Χ., αποτελούσε παράκτια ζώνη που βρεχόταν από τη θάλασσα. Από τον 3ο αιώνα π.Χ. περνούσε από εκεί το ανατολικό τμήμα του αμυντικού τείχους της αρχαίας Κω, ενώ κατά την οθωμανική περίοδο η περιοχή ενσωματώθηκε στο γειτονικό μουσουλμανικό νεκροταφείο.

η θέα προς και από τον κήπο

Ο κήπος ξεχωρίζει για την κατασκευή του, στην οποία χρησιμοποιήθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη και λίθοι από αρχαία μνημεία της Κω. Στα υλικά του περιλαμβάνονται τραβερτίνη, τοπικό μάρμαρο, τσιπολίνο και κίονες από μονζονίτη, στοιχεία που συνθέτουν ένα χαρακτηριστικό δείγμα επανάχρησης αρχαίων δομικών υλικών κατά την ιταλική περίοδο.

στην οθωμανική κρήνη του κήπου με τους εξαιρετικούς "ξεναγούς" μας
από αριστερά: Γεωδίφης (Νίκος Ιερομνήμων), Αχιλλέας Κουτσουράδης (Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Α.Π.Θ), και Ευθύμιος Μαχαίρας (Ιστορικός, Οθωμανολόγος) 

Ανάμεσα στα σημαντικότερα αρχαιολογικά αντικείμενα του κήπου βρίσκεται ένας μεγάλος κυκλικός μαρμάρινος βωμός από κωακό μάρμαρο, διακοσμημένος με κεφαλές ταύρων, κέρατα της Αμάλθειας, γιρλάντες και ταινίες. Ο βωμός φέρει την επιγραφή «Μενελάου τοῦ Ἀθαναγόρα» και χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ. Είχε βρεθεί στην περιοχή της σημερινής οδού Ασκληπιού, πάνω στην αρχαία πομπική οδό που συνέδεε την πόλη της Κω με το Ασκληπιείο. Δεν είναι γνωστό πότε μεταφέρθηκε στον κήπο, ωστόσο τεκμηριώνεται ότι βρισκόταν εκεί ήδη από τη δεκαετία του 1920. Πρέπει να ήταν ένας σημαντικός βωμός για τους Κώους αν λάβουμε υπόψη τις διαστάσεις και τη διακόσμηση του. Η επιγραφή έχει σβηστεί με εξαίρεση τα γράμματα που είναι χαραγμένα σε ταινίες, και η καταστροφή των οποίων θα είχε προκαλέσει ζημιές στον βωμό γράφει για τον βωμό ο W. Paton, ο Σκωτσέζος επιγραφολόγος ο οποίος τον σημειώνει στο βιβλίο του.

Λεζάντα: «Μενελά̣ου τοῦ Ἀθαναγόρα», Paton-Hicks (1891) 164 (I).

«Επιτάφιος του Μενέλαου, γιου του Αθαναγόρα». Στρογγυλός βωμός από λευκό μάρμαρο, με δύο χαραγμένες επιγραφές (αρ. 1250, I-II). Πλατάνι - 2ος αιώνας π.Χ. - Paton-Hicks (1891) 164 (I) - D. Berges, Rundaltäre (1996) 112, 4 (I) - Ch. Tsouli, Mnēmeia (Diss. 2013) 923 (I).

Κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας ο κήπος αποτελούσε χώρο αναψυχής του Ιταλού διοικητή Cesare Maria De Vecchi, από τον οποίο πήρε και τη σημερινή του ονομασία. Μετά τον σεισμό του 2017 η περίφραξη και ιδιαίτερα η είσοδος υπέστησαν ζημιές, με αποτέλεσμα ο χώρος να εξακολουθήσει να παραμένει κλειστός για το κοινό. Σύμφωνα με πληροφορίες του Γεωδίφη, το παρκάκι επιτέλους καθαρίστηκε με πρωτοβουλία του Προέδρου της τοπικής κοινότητας, Σάκη Χατζηπέτρου, μετά από χρόνια.

Εκτός από την ιστορική και αρχαιολογική του αξία, ο Κήπος του Κυβερνείου αποτελεί ένα ιδιαίτερο σημείο της παραλιακής ζώνης της Κω, συνδυάζοντας στοιχεία της ιταλικής πολεοδομίας με μνημεία και υλικά που αφηγούνται τη διαχρονική ιστορία του νησιού.

Με πληροφορίες από τα άρθρα του Γεωδίφη (Νίκος Ιερομνήμων):

Ο Κήπος του αλαζόνα De Vecchi...
Ο μεγάλος ενεπίγραφος κυλινδρικός βωμός στον Κήπο De Vecchi

Screenshot από το βιβλίο του Paton-Hicks (1891), Inscriptions of Kos, (Cornell University Library)

*Αν κάποιος ενδιαφέρεται για το βιβλίο, να επικοινωνήσει μαζί μου να του το στείλω

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The De Vecchi Garden at the Government House

The Government House Garden, also known as the De Vecchi Garden, is located on Akti Miaouli, next to the Italian Government House (Palazzo del Governo) in Kos and opposite the Plane Tree of Hippocrates and its marble fountain in Platanos Square. It is a small triangular park created during the Italian administration, most likely in the 1920s, alongside the construction of the Government House designed by the architect Florestano Di Fausto. Although the designer of the garden itself remains unknown, it has been suggested that Rodolfo Petracco, Di Fausto's close associate, may have contributed to its design.

The site occupies an area of considerable historical and archaeological importance. In antiquity, it lay outside the city walls and, from the 4th century BC until approximately the 2nd century AD, formed part of the coastal zone, bordered by the sea. From the 3rd century BC, the eastern section of the defensive wall of ancient Kos passed through this area. During the Ottoman period, the site became incorporated into the adjacent Muslim cemetery.

One of the garden's most distinctive features is its construction, which incorporates numerous architectural elements and stones taken from ancient monuments of Kos. The materials include travertine, local marble, cipollino marble, and monzonite columns, creating a remarkable example of the reuse of ancient building materials during the Italian period.

Among the garden's most significant archaeological features is a large circular marble altar carved from Koan marble, decorated with ox heads (bucrania), cornucopias, garlands, and ribbons. The altar bears the inscription "Μενελάου τοῦ Ἀθαναγόρα" ("Of Menelaos, son of Athanagoras") and dates to the 2nd century BC. It was originally discovered in the area of present-day Asklipiou Street, along the ancient ceremonial road that connected the city of Kos with the Asklepieion.

It is not known when the altar was moved to the garden, although it is documented as already being there by the 1920s. Judging by its impressive size and elaborate decoration, it must have been an important monument for the ancient Koans. As noted by the Scottish epigrapher W. R. Paton, most of the inscription had already been deliberately erased, with the exception of the letters carved on the decorative ribbons, whose removal would have damaged the monument itself.

Caption: "Μενελά̣ου τοῦ Ἀθαναγόρα" — Paton & Hicks (1891), 164 (I).

"Funerary monument of Menelaos, son of Athanagoras." Circular altar of white marble bearing two inscribed texts (Nos. 1250, I–II). Plane Tree area. 2nd century BC. References: Paton & Hicks (1891) 164 (I); D. Berges, Rundaltäre (1996), 112, no. 4 (I); Ch. Tsouli, Mnēmeia (PhD diss., 2013), 923 (I).

During the Italian administration, the garden served as a place of relaxation for the Italian Governor Cesare Maria De Vecchi, from whom it derives its present-day name. Following the 2017 earthquake, the fence—and especially the entrance—suffered significant damage, and the garden has remained closed to the public ever since. According to information published by Geodifis, the park was finally cleared after many years through the initiative of the President of the local community, Sakis Chatzipetros.

Beyond its historical and archaeological significance, the Government House Garden remains a distinctive landmark along the Kos waterfront, combining elements of Italian urban planning with ancient monuments and reused architectural materials that reflect the island's long and continuous history.

Η ανεμαντλία στη Βερροιοπούλου

Η ανεμαντλία στη Βερροιοπούλου

Στη συμβολή των οδών Βερροιοπούλου και Ηροδότου βρίσκονται τα απομεινάρια της ανεμαντλίας σε περιφραγμένο χώρο. Στις φωτογραφίες του 2012 θα δείτε την καμάρα, πριν καταρρεύσει.  

Αντλητικά συστήματα: Ανεμαντλίες – Αντλητικοί ζωόμυλοι

Η άντληση του νερού στα πηγάδια για άρδευση περιβολιών γινόταν με ανεμαντλίες και αντλητικούς ζωόμυλους. Στους νεότερους χρόνους οι παλιοί τρόποι άντλησης αντικαταστάθηκαν από τις μηχανικές αντλίες. Μεταλλικές χειροκίνητες αντλίες με στόμιο απαντώνται προσαρμοσμένες σε κάποια πηγάδια ή συνδεδεμένες απ’ ευθείας με σύγχρονες γεωτρήσεις σε διάφορα κτήματα. Μία τέτοια υπάρχει και στον χώρο της αλυκής στο Τιγκάκι ανατολικά του φυλακίου και πριν από τη ζυγοπλάστιγγα.

Τα απομεινάρια της ανεμαντλίας στην οδό Βερροιοπούλου, 2026

Οι ανεμαντλίες, τα συστήματα άντλησης νερού με τη βοήθεια της αιολικής ενέργειας, έχουν τις ρίζες τους στον 14ο αι. και βρισκόντουσαν σε χρήση μέχρι και τον 17ο αι., τουλάχιστον στην Κω και στη Ρόδο. Στην Κω σώζονται από τα χρόνια της τουρκοκρατίας δύο ανεμαντλίες* , μια στην οδό Βερροιοπούλου και μια απέναντι από το τούρκικο υδραγωγείο στον δρόμο προς τον Αμπαύρη (Αμπάβρη). Η μεγάλη λιθόκτιστη καμάρα που βρίσκεται στην οδό Βερροιοπούλου και είναι τοποθετημένη πάνω από το στόμιο ενός πηγαδιού, στήριζε ένα μηχανισμό άντλησης νερού. Η κατασκευή συμπληρώνεται από ένα καμπύλο τοίχο στο ίδιο περίπου ύψος με την καμάρα. Ο καμπύλος τοίχος είχε αυτή τη μορφή για λόγους αεροδυναμικής και ευστάθειας, αφού δεχόταν ισχυρές οριζόντιες δυνάμεις από τον αέρα. 

Μπροστά από την κυρτή επιφάνεια του καμπύλου τοίχου, βρισκόταν η φτερωτή ενός ανεμόμυλου. Η περιστροφική κίνηση του ανεμόμυλου μετατρεπόταν σε παλινδρομική μιας αντλίας που έβγαζε το νερό από το πηγάδι που αμέσως μετά αποθηκευόταν σε παρακείμενη ανοιχτή δεξαμενή, που ονομαζόταν στέρνα ή χαβούζα.

Τα απομεινάρια της ανεμαντλίας στην οδό Βερροιοπούλου, 2020

Στις παλαιότερες κατασκευές, όπως αυτές της Κω ο μηχανισμός ήταν ξύλινος. Αργότερα εξελίχθηκε σε μεταλλικό, όπου ο περιορισμός των διαστάσεων του μηχανισμού της αντλίας οδήγησε σε διαφορετική μορφολογία του τοίχου της καμάρας. 

Τα απομεινάρια της ανεμαντλίας στην οδό Βερροιοπούλου, 2018

Το μήκος του καμπύλου τοίχου ήταν μικρότερο και αντί για καμάρα είχε πλέον έναν ευθύγραμμο τοίχο σε μικρή απόσταση από τον καμπύλο. Μεταξύ των δύο τοίχων, από τον άξονα του ανεμόμυλου ξεκινούσε ένα μεταλλικό ή ξύλινο κοντάρι, που αποτελούσε το έμβολο της αντλίας. 

Η φτερωτή του ανεμόμυλου ήταν με πανιά και προσανατολισμένη έτσι, ώστε να εκμεταλλεύεται τους βορειοδυτικούς ανέμους που επικρατούν στη Δωδεκάνησο. Αυτό το σύστημα άντλησης νερού με ανεμαντλία ήταν χρονοβόρο και επιπλέον εξαρτιόταν από τις συνθήκες του ανέμου. Αυτοί οι λόγοι οδήγησαν στην βαθμιαία εγκατάλειψή του, μόλις εμφανίστηκε ο πιο εξελιγμένος μηχανισμός του μαγγανοπήγαδου.

Τα απομεινάρια της ανεμαντλίας στην οδό Βερροιοπούλου, 2012

*Λεκού Όλγα – Παπαμαντέλλου Ισαβέλλα, Ο παραδοσιακός μηχανισμός άντλησης νερού, η ανεμαντλία, Τόμος πρακτικών Επιστημονικής Συνάντησης Το Νερό πηγή Ζωής Κίνησης Καθαρμού, Αθήνα 1999, σ.σ. 135-138. Από τις ίδιες έγινε κατασκευή μοντέλου ανεμαντλίας μικρών διαστάσεων το οποίο παρουσιάστηκε στην Επιστημονική Συνάντηση.

Πηγή: Έργα διαχείρισης των υδατικών πόρων στην Κω- Ιουλίας Κ. Παπαευτυχίου (Κωακά, Τόμος Θ', σελ. 268-270)

Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Τα απομεινάρια της ανεμαντλίας στην οδό Βερροιοπούλου, δεκαετία '90

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE WIND-PUMP ON VERROIOPOULOU STREET
Pumping systems: wind-pumps and animal-powered water mills

Water was drawn from wells for the irrigation of gardens using wind-pumps and animal-powered pumping mills. In more recent times, these older methods were replaced by mechanical pumps. Metal hand pumps with a spout can still be found attached to some wells or connected directly to modern boreholes in various properties. One such pump also exists in the area of the Tigaki saltworks, east of the guard post and before the weighbridge.

Wind-pumps—systems that used wind energy to draw water—have their origins in the 14th century and remained in use until at least the 17th century, at least on the islands of Kos and Rhodes. In Kos, two wind-pumps from the Ottoman period have survived: one on Verroiopoulou Street and another opposite the Turkish aqueduct on the road toward Ampavris.

The large stone-built arch on Verroiopoulou Street, placed above the opening of a well, once supported a water-pumping mechanism. The construction is complemented by a curved wall at approximately the same height as the arch. This curved wall had this shape for aerodynamic stability, as it had to withstand strong horizontal forces from the wind.

In front of the convex surface of this curved wall stood the sail wheel of a windmill. The rotational movement of the windmill was converted into the reciprocating motion of a pump, which drew water from the well. The water was then stored in a nearby open reservoir, called a cistern or “havouza.”

In earlier constructions, such as those in Kos, the pumping mechanism was wooden. Later it evolved into a metal mechanism, and the reduced size of the pump system led to a different architectural form for the supporting structure. The curved wall became shorter, and instead of an arch there was a straight wall placed at a short distance from the curved one. Between the two walls, a metal or wooden rod connected to the windmill’s axle acted as the piston of the pump.

The windmill’s rotor used canvas sails and was oriented to take advantage of the north-westerly winds that prevail in the Dodecanese.

This wind-powered pumping system was slow and dependent on wind conditions, and for these reasons it was gradually abandoned once the more advanced mechanism of the manganopigado (water-drawing well mechanism) appeared.

The remains of the wind-pump on Verroiopoulou Street.

*Lekkou Olga – Papamantellou Isabella, The Traditional Water-Pumping Mechanism: The Wind-Pump, Proceedings of the Scientific Meeting “Water: Source of Life, Movement and Purification”, Athens, 1999, pp. 135–138. The same researchers also constructed a scale model of a wind-pump, which was presented at the meeting.

Source: Water Resource Management Works on Kos, by Ioulia K. Papaeftychiou (Koaka, Vol. IX, pp. 268–270).

Photographs: Sophia Karagianni.

ΚΟΚΚΙΝΟΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΚΩ, ΔΗΛΑΔΗ ΚΩΚΚΙΝΟΝΕΡΟ

ΚΟΚΚΙΝΟΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΚΩ, ΔΗΛΑΔΗ ΚΩΚΚΙΝΟΝΕΡΟ

Το 2011, λίγο πριν αρχίσουν οι ομαδικές πεζοπορίες, μια μικρή παρέα φίλων και συναδέλφων με τις οικογένειές μας, είχαμε αρχίσει δειλά δειλά να εξερευνούμε την Κω και να γνωρίζουμε τις κρυφές ομορφιές της. Με τον Θανάση, την Ελένη, την Χρυσούλα και τον Βασίλη αρχίσαμε να κάνουμε εκδρομές, να δείχνουμε ο ένας στον άλλον ό,τι ξέραμε, να μοιραζόμαστε γνώση με απώτερο σκοπό να μάθουμε καλύτερα το νησί που ζούμε. Έτσι, για πρώτη φορά,τότε, ο Θανάσης μας οδήγησε στο Κοκκινόνερο. Η πρώτη εικόνα μας εξέπληξε. 

Από τότε και μέχρι σήμερα, τα τελευταία δέκα χρόνια, έχουμε βρεθεί δεκάδες φορές στο Κοκκινόνερο, κάτω από τελείως διαφορετικές καιρικές συνθήκες και το θέαμα παραμένει πάντα μαγικό.

Η πρόσβαση γίνεται πολύ εύκολα από την Οσία Μελώ, μιας και είναι μόλις 150 μέτρα μακριά.

Δυτικά της Βουρίννας και νότια της πηγής του Άη Σουλά συναντάμε τη μεταλλική πηγή του Κοκκινόνερου, που το σιδηρούχο ιαματικό νερό της, με θερμοκρασία 22 βαθμών, ρέει άφθονο. "Πινόμενον δε, δίδει τινα οσμήν θείου και γεύσιν υπόξυνον και καυσώδη {ή καυματώδη}". Έχει πάρει την ονομασία από τα κοκκινίζοντα μεταλλικά ψήγματα, που υπάρχουν σ' αυτό. 

"Αι επισκέψεις προς πόσιν του ιαματικού τούτου ύδατος", γράφει ο Ζαρράφτης, "άρχονται περί τα μέσα Μαΐου και τελευτώσιν τον Αύγουστον συνήθως, ότε διακόπτονται αύται υπό των εργασιών του τρυγητού και σπανίως αργοί τινες εξακολουθούσι μέχρι τέλος Αυγούστου". Οι επισκέψεις αυτές είχαν πριν από χρόνια πανηγυρικό χαρακτήρα και γίνονταν ομαδικά, "εξ' ών πολλαί των γυναικών εν τη επιστροφή αυτών ποιούσιν έτι χρήσιν της μετά σεβασμού συνηθιζόμενης εξής ευχής, προς ον αν απαντήσωσιν εκ των γνωστών αυτών, "Σου πέμπ' υγείαν και χαράν το Κοκκινόνερον" . 

Υπήρχε, μάλιστα, η συνήθεια, οι κάτοικοι της "Χώρας" να προμηθεύονται το νερό αυτό σε φιάλες, που το έπιναν σχεδόν καθημερινά. Οι θεραπευτικές του ιδιότητες φαίνεται πως ήταν γνωστές και στον Ιπποκράτη, γιατί βρέθηκαν πήλινοι σωλήνες (διακλαδώσεις υδραγωγείου), μέσω των οποίων διοχετευόταν ως το Ασκληπιείο.

Ο Βαυαρός αρχαιολόγος Ludwig Ross, ο οποίος διετέλεσε πρώτος Καθηγητής της Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, επισκέφτηκε την Κω τον Αύγουστο του 1841 και τον Μάιο του 1844 και μεταξύ άλλων σπουδαίων έγραψε πως "η άρδευση της πόλης γίνεται με καλό πόσιμο νερό, που αναβλύζει από μια πλούσια πηγή, τη Βουρίννα. Το νησί είναι επίσης πλούσιο σε μεταλλικές πηγές. Υπάρχει ακόμη και το νερό της πηγής Κοκκινόνερον, που είναι ξινό στη γεύση κι έχει διουρητική δράση. Θερμές πηγές για λουτρά υπάρχουν στη νότια ακτή, που εικάζεται ότι αποτελούν μέρος της ηφαιστειογενούς φύσης της Νισύρου". 

Ο Άγγλος αρχαιολόγος W.R Paton που ήρθε στην Κω το 1888, αναζητώντας επιγραφές, θεωρούσε ότι στην τοποθεσία του Κοκκινόνερου βρισκόταν το Ασκληπιείο. 

Η γειτνίαση, άλλωστε, της πηγής της Βουρίννας με την ιαματική πηγή του Κοκκινόνερου, που βρίσκεται στους λόφους πάνω από την εκκλησία της "Παναγίας του Τάρσου", ενίσχυσε την άποψη του Paton ότι στην περιοχή εκείνη πρέπει να ήταν η θέση του Ασκληπιείου κι έγραψε: "I am almost tempted to suppose that this is the site of the Asklepieion". Φυσικά, διαψεύστηκε αργότερα από τον Rudolf Herzog.

Ο Ζαρράφτης περιγράφει την περιοχή γύρω από το Κοκκινόνερο, όπως ακριβώς είναι και σήμερα:"Η τοποθεσία αυτού κατασκιαζομένη υπό πολλών πλατάνων υψηλών και μεγάλων παρέχει θέα θελξίνουν, ελκύουσαν εν μεν ταις καρδίαις των θεατών το τερπνόν μετά του μεγαλοπρεπούς, εν δε ταις ψυχαίς των επισκεπτών αυτής φυσικήν τινα εξαίρετον ηδονήν και αγαλλίασιν, μετά διεγέρσεως ευθύμου διαθέσεως και ορέξεως ου σμικράς".

Όπως προτείνει ο Βασίλης Χατζηβασιλείου στο άρθρο του "Οι Ιαματικές Πηγές της Κω", μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθεί και η ποσιθεραπεία με το σιδηρούχο οξυανθρακικό νερό της πηγής του Κοκκινόνερου, που είναι κατάλληλο, όπως πληροφορούν οι ειδήμονες, τόσο για την τόνωση του μυϊκού συστήματος του εντερικού σωλήνα όσο και για τη διευκόλυνση των απορροφήσεων των τροφών, ενώ θεραπεύει ακόμη και αδενοπάθειες μικρών κυρίως παιδιών. 

Ο Σκανδαλίδης μιλάει για το Κοκκινόνερο, ως ιαματική πηγή δυτικά του Ασκληπιείου με πλούσια μεταλλικά νερά και παραθέτει τον Ιάκωβο Ζαρράφτη "απομένοντα κατακαθισμένα εν τη κοίτη πλείστα μεταλλικά ψίγματα κοκκινίζοντα, παριστάνουσι το νερόν ως κόκκινον, διό και καλείται Κοκκινόνερον καθώς και όλη η τοποθεσία". Ο Ζαρράφτης πίστευε ότι η πηγή είναι αρχαία, κοντά στην οποία υπήρχε "ναός προστατευτικός, ίσως της υγείας...ος αντικατεστάθη δια του εκκλησιδίου Αγία Μελού"(άποψη που μέχρι σήμερα δεν έχει επαληθευτεί).

Ο Μυλωνάς αποκαλύπτει ότι σε απόσταση 110 μέτρων περίπου πάνω από την πηγή του Κοκκινόνερου, ανάμεσα σε βράχους, φαίνονταν ίχνη δεξαμενής κάποιας άλλης με τα ίδια συστατικά πηγής, ενώ στην ίδια τοποθεσία ανάβλυζε ακόμα μία όμοια πηγή και διακρίνονταν ίχνη παλαιών κτισμάτων καθώς και πήλινοι σωλήνες διοχέτευσης του νερού (όπως είπαμε-κατά πάσα πιθανότητα) προς το Ασκληπιείο.

Στο σημείο που εκδηλώνεται η πηγή συναντούνται νεογενείς αποθέσεις (μαργαϊκοί ασβεστόλιθοι), ενώ στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν μεσοζωικοί ασβεστόλιθοι, φλύσχες και ηφαιστειακά πετρώματα (τραχείτης, τραχειανδεσίτης). Η πηγή σύμφωνα με τις χημικές αναλύσεις, χαρακτηρίζεται ως υδροανθρακική οξυπηγή, με θερμοκρασία 22 βαθμούς Κελσίου και ραδιενέργεια της τάξης του 1 Mache.

Πρώτος ο καθηγητής Χημείας και Φαρμακευτικής στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, Δρ.Χ.Landerer (1809-1885) έκανε ανάλυση του ιαματικού νερού του Κοκκινόνερου, στην οποία επιβεβαιώνεται η ύπαρξη 15 τουλάχιστον χημικών συστατικών αυτού του πολύτιμου σιδηρούχου νερού, το οποίο κρίθηκε κατάλληλο για τη θεραπεία πολλών παθήσεων, γι' αυτό και ο προσωπικός γιατρός του Όθωνα, ο Berer, το συνιστούσε για πόση στους ασθενείς του.

Κατά τον Landerer, το νερό από την πηγή του Κοκκινόνερου ήταν ωφέλιμο στις ακόλουθες περιπτώσεις:

1. Επί των αιματοφόρων οργάνων, καθότι ερεθίζει, ζωογονεί, μεταβάλλει την ποιότητα και μίξιν του αίματος, ενεργεί δε ιδίως επί του της μήτρας οργανικού συστήματος
   
2. Επί των εκκριτικών οργάνων, εξόχως επί των βλεννομεμβρανών, διότι ενδυναμοί και συστέλλει αυτάς, ελαττώνει τας νοσηράς εκκρίσεις.
3. Ενεργεί επί του των μυών και των οστέων συστήματος και ενδυναμώνει τας ίνας.
4. Αυξάνει την πλαστικήν δύναμιν εν γένει, την γονιμότητα των γυναικών και ανδρών.
5. Ενδυναμώνει τα αισθητήρια, καταπραϋνει την νοσηρώς αυξανόμενην ερεθιστικότητα και αυξάνει την ενέργεια των νεύρων.
   
   
6. Με μεγίστην επιτυχίαν δυνάμεθα να το μεταχειρισθώμεν εις εκείνας τας νόσους, αίτινες προέρχονται από γενικήν ατονίαν π.χ επί της ατονίας του των μυών και των οργάνων συστήματος, αποτέλεσμα ούσης αλλεπαλλήλων τοκετών και πολυχρονίου θηλάσεως, μεγάλων κενώσεων του αίματος, ιδίως δε εις την χλώρωσιν, την ραχίτιδα και εις άλλας νόσους προερχομένας από αδυναμίαν του νευρικού συστήματος.
7. Εις ασθενείας προερχομένας από αδυναμίαν του νευρικού συστήματος, ως από υπέρμετρον ερεθιστικότητα μόνην ή επομένην μετά μεγίστην έκκρισιν των χολών, από κατάχρησιν των αφροδισίων, από ψυχικά πάθη, μελαγχολίαν, παράλυσιν, ατονία των γεννητικών οργάνων, σπασμούς, επιληψίαν.
8. Εις ασθενείας του στομάχου και των εντοσθίων προερχομένας από αδυναμίαν, από σπασμούς του στομάχου, διάρροιαν και ελμινθίασιν.
9. Εις βλεννορροίας, αιμορραγίας, ιδίως αιμορραγίας της μήτρας, εις υπέρμετρον έκκρισιν του αίματος εκ του των  αιμορροϊκών οργάνων συστήματος προερχομένην, εις την λευκόρροιαν, εις κλίσιν προς εξάμβλωσιν και εις βλεννήρησιν.
10. Εις τις εμφράξεις της  και του των αιμορροίκών οργάνων συστήματος, προερχομένας από αδυναμίαν των ρηθέντων οργάνων.  

                                                                              Ο Χημικός

                                                                              Δρ. Λάνδερερ

Μία πιο σύγχρονη ανάλυση του νερού της πηγής Κοκκινόνερο, που έγινε από τον Γεωλόγο κ.Σωτήρη Βαρνάβα (στοιχεία από την εργασία του μαζί με τον D.Cronan "Γεωχημεία υδροθερμικών ιζημάτων και νερών από τις περιοχές Νίσυρος-Γυαλί-Κως), έδωσε τα εξής αποτελέσματα, σε NG/ML: Fe (Σίδηρος):1220, Ni (Νικέλιο):0,67, Cu (Χαλκός):0,93, Ag (Άργυρος):1,9, Zn (Ψευδάργυρος):0,52, Cd (Κάδμιο):0,20, Β (Βόριο):1,35, S (Θείο): 320, Mn (Μαγγάνιο):2,5, Al (Αργίλιο): 26, Si (Πυρίτιο): 280, Pb (Μόλυβδος):2,2, P (Φώσφορος):1,54, As (Αρσενικό):0,64, Na (Νάτριο):4, Ti (Τιτάνιο):2, Mg (Μαγνήσιο):17, Ca (Ασβέστιο):82, Sr (Στρόντιο):0,20, V (Βανάδιο):0,81, Cr (Χρώμιο):0,81 

*Πρόσφατα στο χώρο του Κοκκινόνερου (στη μάντρα του Θ. Κώστογλου) ανεγέρθηκε μνημείο που επιμελήθηκε και έστησε ο Δαυίδ Χατζηδαυίδ στην μνήμη των: Θεόκριτου Κώστογλου, Ανεζούλας Πατάκου και Σταματίας Περή που εκτελέστηκαν με απαγχονισμό από τους Γερμανούς στις 16 Απριλίου 1945. Στο σημείο που τοποθετήθηκε το μνημείο έγινε η σύλληψη, ενώ η εκτέλεση έγινε στις καμάρες στην πλατεία Πλατάνου όπου υπάρχει μαρμάρινη πλάκα στην μνήμη τους.(Για όλη την ιστορία, δείτε εδώ)

Σχετικές με ιαματικά νερά στην Κω αναρτήσεις: ΚΟΚΚΙΝΑ ΝΕΡΑ, ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ-ΙΑΜΑΤΙΚΗ ΠΗΓΗ ΤΩΝ ΠΙΣΩ ΘΕΡΜΩΝ 

Η ΠΗΓΗ ΤΟΥ ΑΗ ΣΟΥΛΑ

Σχετική ανάρτηση για τον απαγχονισμό των τριών Κώων: «ΚΥΝΗΓΙ» ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 7η ΜΑΡΤΙΟΥ

ΑΠΑΓΧΟΝΙΣΜΟΙ ΚΩΩΝ ΑΠΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΩ, ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΟ 1943 ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΠΛΑΤΑΝΟΥ ΤΟ 1945 ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΡΙΜΙΝΙ ΤΟ 1944

Πηγή: Ιστορία της Νήσου Κω-Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου,  

"Οι Ιαματικές Πηγές της Κω" του κ Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου

Οι ιαματικές πηγές της Κω-Βασίλη Σ. Χατζηβασιλείου (Κωακά-Τόμος Ζ', σ.69-72)

Τοπωνυμικά και Ονοματικά της Νήσου Κω- Μιχάλη Ευστ. Σκανδαλίδη (σ.165)
Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

Kokkinonero in Kos (literally “Red Water”)

In 2011, just before the group hiking excursions began, a small group of friends and colleagues, along with our families, timidly started exploring Kos, trying to discover its hidden beauties. Together with Thanasis, Eleni, Chrysoula, and Vasilis, we began taking small trips, showing each other what we knew, sharing knowledge, with the ultimate goal of getting to know better the island we live on.

That was when Thanasis first led us to Kokkinonero. The first sight astonished us.

Since then, and for the past ten years, we have visited Kokkinonero dozens of times, under completely different weather conditions, and yet the spectacle never ceases to be magical.

Access is very easy from Osia Melo, since it is only about 150 meters away.

West of Vourinna and south of Agios Soulas spring lies the Kokkinonero mineral spring, whose iron-rich thermal waters, with a temperature of 22°C, flow abundantly. “When drunk,” writes an old source, “it gives off a faint smell of sulfur and a slightly sour, burning taste.” It takes its name from the reddish metallic deposits that color its bed.

According to Iakovos Zarraftis, “The visits for drinking this healing water begin around mid-May and usually end in August, when they are interrupted by the grape harvest; only a few idlers continue until the end of August.”

These visits, he notes, once had a festive character and were made in groups, “and many of the women, upon returning, would still use the traditional respectful greeting to whomever they met along the way: ‘Kokkinonero sends you health and joy.’”

There was even a custom among the townspeople of Chora (Kos Town) to collect this water in bottles and drink it almost daily. Its therapeutic properties seem to have been known even to Hippocrates, as clay pipes (branches of an ancient aqueduct) were found through which the water was channeled toward the Asklepieion.

The Bavarian archaeologist Ludwig Ross, the first Professor of Archaeology at the University of Athens, visited Kos in August 1841 and again in May 1844. Among his many observations, he wrote:

“The city’s irrigation comes from good drinking water that springs from a rich source, the Vourinna. The island is also rich in mineral springs. There is even the water of the Kokkinonero spring, which is sour to the taste and has a diuretic action. There are also warm springs for bathing on the southern coast, which are believed to be part of Nisyros’ volcanic nature.”

The British archaeologist W.R. Paton, who came to Kos in 1888 in search of inscriptions, believed that the Asklepieion might have been located in the area of Kokkinonero.

The proximity of Vourinna Spring to the healing Kokkinonero Spring, which lies on the hills above the church of Panagia tou Tarsou, reinforced Paton’s belief that this might indeed have been the site of the Asklepieion. He wrote:

“I am almost tempted to suppose that this is the site of the Asklepieion.”

Of course, his assumption was later refuted by Rudolf Herzog.

Zarraftis describes the area around Kokkinonero exactly as it appears even today:

“The site, shaded by many tall and large plane trees, offers a delightful view that captivates the hearts of those who see it, combining pleasure with grandeur, and brings to the souls of its visitors a peculiar natural joy and exaltation, awakening a cheerful disposition and appetite.”

As Vasilis Chatzivasileiou suggests in his article “The Thermal Springs of Kos,” the iron-bearing carbonated water of the Kokkinonero spring could and should be further utilized for drinking therapy. Experts note that it strengthens the muscular system of the intestines, facilitates food absorption, and even helps in the treatment of adenopathies, particularly in children.

Skandalidis refers to Kokkinonero as a healing spring west of the Asklepieion, rich in mineral waters, and quotes Zarraftis:

“The bed of the spring is filled with reddish metallic deposits, making the water appear red — hence the name Kokkinonero, as well as the name of the whole area.”

Zarraftis believed the spring to be ancient, near which once stood “a protective temple, perhaps dedicated to Health… which was later replaced by the small chapel of Agia Melou,” though this assumption has not been verified.

Mylonas reveals that about 110 meters above the Kokkinonero spring, among the rocks, traces of a reservoir could be seen, belonging to another spring of similar composition. In the same area, another similar spring bubbled up, along with visible remains of old structures and clay pipes believed to have channeled the water (as mentioned earlier, likely toward the Asklepieion).

At the site where the spring emerges, Neogene deposits (marly limestones) meet Mesozoic limestones, flysch, and volcanic rocks (trachyte, trachyandesite). According to chemical analyses, the spring is classified as a hydrocarbonate acid spring, with a temperature of 22°C and a radioactivity level of about 1 Mache.

The first analysis of the Kokkinonero healing water was carried out by Dr. X. Landerer (1809–1885), Professor of Chemistry and Pharmacy at the University of Athens. He confirmed the presence of at least 15 chemical elements in this valuable iron-rich water, which he considered suitable for treating various diseases. Dr. Berer, the personal physician of King Otto, also recommended it for his patients.

According to Dr. Landerer, the water of Kokkinonero was beneficial in the following cases:

On the circulatory organs, because it stimulates, invigorates, and alters the quality and composition of the blood; it acts especially on the uterus.

On the excretory organs, especially on mucous membranes, strengthening and tightening them, reducing morbid secretions.

On the muscular and skeletal systems, strengthening the fibers.

It enhances fertility in both men and women.

It strengthens the senses, soothes excessive irritability, and increases nervous energy.

He further noted that it can be used with great success for conditions caused by general debility — for example, muscle and organ weakness following multiple childbirths or prolonged nursing, excessive blood loss, chlorosis, rickets, and diseases stemming from nervous exhaustion, such as melancholia, paralysis, sexual weakness, spasms, and epilepsy.

It also helps in stomach and intestinal disorders caused by weakness, spasms, diarrhea, or parasitic infections; in catarrhal and uterine hemorrhages, excessive hemorrhoidal bleeding, leucorrhea, predisposition to miscarriage, and glandular obstructions caused by organ weakness.

— The Chemist, Dr. Landerer

A more modern analysis of the Kokkinonero spring water, conducted by Geologist Sotiris Varnavas (as part of a study with D. Cronan, “Geochemistry of Hydrothermal Sediments and Waters from the Nisyros–Gyali–Kos Area”), yielded the following results (in ng/ml):

Fe (Iron): 1220, Ni (Nickel): 0.67, Cu (Copper): 0.93, Ag (Silver): 1.9, Zn (Zinc): 0.52, Cd (Cadmium): 0.20, B (Boron): 1.35, S (Sulfur): 320, Mn (Manganese): 2.5, Al (Aluminum): 26, Si (Silicon): 280, Pb (Lead): 2.2, P (Phosphorus): 1.54, As (Arsenic): 0.64, Na (Sodium): 4, Ti (Titanium): 2, Mg (Magnesium): 17, Ca (Calcium): 82, Sr (Strontium): 0.20, V (Vanadium): 0.81, Cr (Chromium): 0.81.

Recently, at the site of Kokkinonero (in the yard of Th. Kostoglou), a memorial monument was erected by David Chatzidavid in memory of Theokritos Kostoglou, Anezoula Patakou, and Stamatia Peri, who were executed by hanging by the Germans on April 16, 1945. The monument stands at the spot where they were arrested, while their execution took place under the arches in Platanos Square, where a marble plaque now commemorates them. (For the full story, see here.)