ΑΓΙΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ, ΑΝΤΙΜΑΧΕΙΑ

ΑΓΙΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ, ΑΝΤΙΜΑΧΕΙΑ

Ο ενοριακός ναός των Αγίων Αποστόλων βρίσκεται στην Αντιμάχεια και οικοδομήθηκε το 1869. Στην οικοδόμηση του ναού πρωτοστάτησε ο Κωνσταντίνος Φαβάτσης. Το οικόπεδο το δώρισε ο Γεώργιος Ιερομονάχου. Το 1894 η εκκλησία εμφανίζεται να έχει ανάγκη επισκευής. Για το σκοπό αυτό ο Μητροπολίτης Καλλίνικος χορήγησε συστατική επιστολή στον τότε Επίτροπο της Εκκλησίας Χατζή Ιωάννη Χατζή Αντωνίου για να συλλέξει προαιρετικές συνδρομές όχι μόνο στο νησί της Κω αλλά και στα γύρω νησιά.

Η τελική όψη του ναού, Ιούνιος 2014

Κατά τον σεισμό της 8ης Φεβρουαρίου του 1926, που έπληξε την Αντιμάχεια, ο ναός κατέστη άχρηστος. Κατά τον σεισμό, δε, του 1933 ο ναός κατέρρευσε. Ήταν 35 μέτρα μήκος. Όταν ήρθαν οι Γερμανοί, ως επιδρομείς, αποτελείωσαν την καταστροφή. Με νάρκες κατεδάφισαν το ναό τελείως. Χρησιμοποίησαν τις πέτρες με τις οποίες είχε αρχικά χτιστεί ο ναός για να χτίσουν επί τόπου δύο οικοδομήματα. Το ένα το χρησιμοποιούσαν οι ίδιοι ως αποθήκη και το άλλο ως θέατρο. Το θέατρο είχε μήκος 40 περίπου μέτρων, και ήταν επιστεγασμένο με τις στέγες τις οποίες οι επιδρομείς αφαίρεσαν από τα κτίρια των Ιταλικών Στρατώνων στην πόλη της Κω.

Οι Αγ. Απόστολοι λίγο πριν την ολική ανακαίνωση, 2012

Επί Αγγλοκρατίας στα Δωδεκάνησα το 1945, οι Άγγλοι αφαίρεσαν την ξυλεία του θεάτρου και την χρησιμοποίησαν σαν καύσιμη ύλη. Ο τότε Δήμαρχος της Αντιμάχειας Ακίνδυνος Μαύρος, με τις παρακλήσεις του προς τους Άγγλους, κατάφερε να του δώσουν δύο αυτοκίνητα γεμάτα με ξυλεία. Την ξυλεία του ενός αυτοκινήτου τη διέθεσε για την ανοικοδόμηση του μέλλοντα ναού των Αγίων Αποστόλων αλλά και των μαγαζιών του ιερού ναού (όπως κι έγινε), και την ξυλεία του δεύτερου αυτοκινήτου την κράτησε για τις ανάγκες της Δημαρχίας της Αντιμάχειας.

θωράκιο τέμπλου

Έτσι, λοιπόν, αχρηστευμένο καθώς ήταν το Γερμανόκτιστο θέατρο, η Ενορία των Αγίων Αποστόλων αποφάσισε να το χαλάσει και να μεταφέρει τις πέτρες από το σεισμόπληκτο ναό των Αγίων Αποστόλων λίγο πιο κοντά στο μέλλοντα-να- ανεγερθεί ναό, όπερ και εγένετο μέσα σε οχτώ ημέρες με τη βοήθεια των χριστιανών και των τριών Ενοριών της Αντιμάχειας.

Ψήφισμα Δήμου Αντιμαχειδών (2ος π.Χ.αι.)

(Όσο για το δεύτερο κτίσμα των Γερμανών, μήκους 20 μέτρων, σύμφωνα πάντα με τον Εμ. Καρπάθιο και την Έκθεση του Αρχιερατικού Επιτρόπου της Αντιμάχειας Ιωάννη Άμαλλου, το κατέλαβε κάποιος  (δεν αναφέρω το όνομα για ευνόητους λόγους) και το χρησιμοποιούσε σαν στάβλο και αχυραποθήκη. Οι Ενορίτες απαίτησαν να χρησιμοποιήσουν και τις πέτρες αυτού του κτίσματος για την ανέγερση του νέου ναού, όμως εκείνος αρνήθηκε και πρότεινε να δώσει χρήματα αντί για τις πέτρες. Αλλά τελικά δεν έδωσε ούτε τα χρήματα, ούτε τις πέτρες).

σε όλον τον αύλειο χώρο δεσπόζουν αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη

Οι εργολαβήσαντες στην ανοικοδόμηση του ναού Αγίων Αποστόλων, ο Ιωάννης Φουρτούνης αρχικά, και ο Γεώργιος Μαστοράκης έπειτα, μεταχειρίστηκαν την ξυλεία που είχε χρησιμοποιηθεί για το θέατρο με σκαλωσιά.. Με τις πέτρες αυτές χτίστηκαν και γραφεία και κάποια μαγαζιά κυριότητας του ναού και δίπλα σ' αυτόν.

ένας από τους κίονες στην κεντρική είσοδο του ναού

Ο Βασίλης Μάμμης μας ξενάγησε στον αύλειο χώρο του ναού όπου δεσπόζουν αμέτρητα αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, μεταξύ των οποίων κίονες, κιονόκρανα, θωράκια τέμπλου και πολλά άλλα. Επέστησε την προσοχή μας σε πάρα πολλά εντοιχισμένα στοιχεία γύρω από τον ενοριακό ναό με χαρακτηριστικά παραδείγματα το Ψήφισμα του Δήμου Αντιμαχειδών (2ος π.Χ.αι.), Τραπεζοφόρο με τη μορφή του έφηβου Ηρακλή (Β' μισό του 2ου μ.Χ αι)-προσφορά του Μιχαήλ Συνεσίου, καθώς και επιτύμβια στήλη από την Αντιμάχεια (2ος π.Χ αι.) και "όρος" (όριο) του 3ου μ.Χ.αι.

Τραπεζοφόρο με τη μορφή του έφηβου Ηρακλή (Β' μισό του 2ου μ.Χ αι)

Με λίγα λόγια ο ενοριακός ναός των Αγίων Αποστόλων δεν απέχει πολύ από ένα μουσείο, παρ' όλ' αυτά επειδή η επίσκεψή μας έγινε μεσημέρι, η εκκλησία ήταν κλειστή, όπως πληροφορηθήκαμε ανοίγει μόνο 9-12 κάθε πρωί κ έτσι ξεναγηθήκαμε μόνο στον αύλειο χώρο και χρειάστηκε να επιστρέψουμε μετά από λίγες μέρες, πρωινή ώρα, για να επισκεφτούμε το εσωτερικό του ναού. Η απορία μου είναι: Επειδή οι ξένοι επισκέπτες δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ορθόδοξα μνημεία, αλλά και μιλώντας με τους ντόπιους, μας είπαν ότι πολλοί τουρίστες φεύγουν απογοητευμένοι, όταν βρίσκουν την εκκλησία κλειστή, κι επειδή μιλάμε για χώρους ιδιαίτερου θρησκευτικού αλλά και μουσειακού ενδιαφέροντος, μήπως θα μπορούσαν αυτοί οι χώροι να παραμένουν ανοιχτοί λίγο παραπάνω κατά τη διάρκεια της ημέρας?

Επιτύμβια στήλη από την Αντιμάχεια (2ος π.Χ αι.) και "όρος" (όριο) του 3ου μ.Χ.αι.

Ο ενοριακός ναός των Αγίων Αποστόλων γιορτάζει στις 30 Ιουνίου.
Και μερικές φωτογραφίες από το εσωτερικό του ναού:

Πληροφορίες: Εμμανουήλ Ι. Καρπάθιου (Μητροπολίτου Μεσημβρίας της επί Ευξείνω)-"Εκκλησία Κω Δωδεκανήσου"-Τόμος Πρώτος, βιβλίον Δεύτερον, Αθήνα 1969. 

Κείμενο, Φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

The Church of the Holy Apostles, Antimachia, Kos

The parish church of the Holy Apostles is located in Antimachia and was built in 1869. The driving force behind its construction was Konstantinos Favatsis, while the land was donated by Georgios Ieromonachou. By 1894, the church was already in need of repairs. To support this effort, Metropolitan Kallinikos issued a letter of recommendation authorizing the church commissioner, Hatzis Ioannis Hatzis Antoniou, to collect voluntary donations not only on Kos but also from the neighboring islands.

The church after its complete restoration, June 2014

During the earthquake of 8 February 1926, which struck Antimachia, the church suffered severe damage and became unusable. The earthquake of 1933 caused its complete collapse. The original church measured approximately 35 meters in length.

When the German occupation forces arrived during World War II, they completed the destruction. Using explosives, they demolished what remained of the church and reused its stones to construct two buildings on the site. One served as a warehouse, while the other became a theatre approximately 40 meters long, roofed with materials taken from the former Italian military barracks in the town of Kos.

The Holy Apostles before the complete renovation, 2012

During the British Military Administration of the Dodecanese in 1945, the British dismantled the theatre's timber structure for use as firewood. The then Mayor of Antimachia, Akindynos Mavros, persuaded the British authorities to provide him with two truckloads of timber. The wood from one truck was used for the reconstruction of the future Church of the Holy Apostles and its adjoining shops, while the timber from the second truck was reserved for the needs of the Municipality of Antimachia.

Iconostasis screen panel

With the German-built theatre no longer in use, the parish decided to demolish it and move the stones from the ruined church closer to the site where the new church would be erected. Thanks to the voluntary work of parishioners from all three parishes of Antimachia, the entire operation was completed in just eight days.

Decree of the Municipality of Antimacheidai (2nd century BC)

As for the second German-built structure, approximately 20 meters long, the late Metropolitan Emmanuel Karpathios, quoting the report of the Archieratical Commissioner of Antimachia, Ioannis Amallos, records that it had been occupied by a local schoolteacher, who used it as a stable and hay storage. The parishioners requested permission to reuse its stones for the construction of the new church, but he refused, offering instead to provide money in exchange for the building materials. In the end, according to the report, he provided neither the money nor the stones.

Throughout the church courtyard, numerous ancient architectural remains dominate the landscape.

The contractors responsible for rebuilding the church, first Ioannis Fourtounis and later Georgios Mastorakis, used the theatre's timber as scaffolding during construction. Stones recovered from the original church were also used to build the parish offices and several shops adjacent to the church.

One of the columns at the church's main entrance

Vasilis Mammis guided us around the church courtyard, where countless ancient architectural fragments are displayed, including columns, capitals, iconostasis panels, and many other archaeological pieces. He drew our attention to numerous ancient stones incorporated into the church walls, among them:

• the Decree of the Municipality of Antimacheidai (2nd century BC),
• a table support in the form of the youthful Heracles (second half of the 2nd century AD), donated by Michail Synesios,
• a funerary stele from Antimachia (2nd century BC),
• and a boundary marker ("horos") dating to the 3rd century AD.

Table support depicting the youthful Heracles (second half of the 2nd century AD)

In many respects, the parish church of the Holy Apostles resembles a small archaeological museum. However, because we visited around midday, the church itself was closed. We were informed that it is normally open only from 9:00 a.m. to 12:00 noon, so we were able to explore only the courtyard and had to return a few days later, in the morning, to visit the interior.

One question naturally comes to mind. Foreign visitors show considerable interest in Orthodox monuments, and local residents told us that many tourists leave disappointed when they find the church closed. Given both the religious and archaeological significance of the site, perhaps it would be worth considering keeping it open for a few more hours each day.

Funerary stele from Antimachia (2nd century BC) and a boundary marker ("horos") from the 3rd century AD.

The parish church of the Holy Apostles celebrates its feast day on the 30th of June.

And finally, a few photographs from the interior of the church

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΛΗΔΟΝΑ

Το έθιμο του φανού γιορτάζεται κάθε χρόνο από πολλούς φορείς και συλλόγους παραμονή του Άη Γιάννη του Κλήδονα (23 Ιουνίου). Κάθε χρόνο, στην προσπάθεια να αναβιώσουν οι παραδόσεις μας, συμμετέχουν με εκδηλώσεις από τις 21 ως τις 23 Ιουνίου: το Λύκειο Ελληνίδων – Παράρτημα Κω στην Πλατεία Ελευθερίας, ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος “ΑΠΕΛΛΗΣ” στην Πλατεία Αγίου Νικολάου στο Πυλί, ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Ασφενδιού «ΘΕΟΚΡΙΤΟΣ» και η «ΛΕΣΧΗ ΦΙΛΙΑΣ ΖΗΠΑΡΙΟΥ» στο πάρκο Κ. Κιαπόκα, στο Ζηπάρι.

Συχνά το Λύκειο των Ελληνίδων, Παράρτημα Κω καλεί στην αναβίωση των εθίμων του «Φανού» και του «Κλήδονα», με χορούς από τα παιδικά και εφηβικά τμήματα, στην Πλατεία Ελευθερίας με μια δική μου φωτογραφία

Οι περισσότεροι την ξέρουμε σαν τη γιορτή που πηδάμε τις φωτιές και καίμε τα πρωτομαγιάτικα στεφάνια μας. Ξεκρέμασα, λοιπόν, κι εγώ το στεφάνι μου που στέκει στην πόρτα μου από την 1η Μαΐου και κατηφόρισα προς την Πλατεία Ελευθερίας να το ρίξω μαζί με όλους τους άλλους στη φωτιά. Παιδιά όλων των ηλικιών από το Λύκειο Ελληνίδων χόρεψαν, έκαψαν στάχυα και πρωτομαγιάτικα στεφάνια, πέταξαν πέτρες στη φωτιά και κορίτσια με παραδοσιακές στολές αναβίωσαν τον Κλήδονα με στάμνες στον ώμο έσυραν να φέρουν τ' αμίλητο νερό.

Η αναβίωση του εθίμου του «Κλήδονα». 

Πρόκειται για ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και του οποίου η πρώτη γραπτή περιγραφή ανέρχεται στους βυζαντινούς χρόνους.

Ο «Κλήδονας» είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, από τις πιο τελετουργικές όλων των παραδόσεων του τόπου μας, σύμφωνα με τον οποίο αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου.

Η ίδια η λέξη υπάρχει από την εποχή του Ομήρου, «κλήδων» ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος, και κατ' επέκταση το άκουσμα σιωνισμού ή προφητείας, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων ή πράξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής, στον οποίο αποδιδόταν προφητική σημασία.

Την παραμονή του Αη-Γιαννιού, οι ανύπανδρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού, όπου αναθέτουν σε κάποιο μέλος της συντροφιάς, συνήθως σε μια «Μαρία» (στη Θράκη ο ρόλος αυτός δίνεται στην ονομαζόμενη «Καλλινίτσα»), της οποίας και οι δύο γονείς είναι εν ζωή, να φέρει από το πηγάδι ή την πηγή το «αμίλητο νερό».

Η ονομασία αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η εν λόγω κοπέλα και η συνοδεία της πρέπει να ολοκληρώσουν την αποστολή αυτή, τηρώντας απόλυτη σιωπή.

Επιστρέφοντας στο σπίτι όπου τελείται ο κλήδονας, το νερό αδειάζεται σε πήλινο -ως επί το πλείστον- δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα αντικείμενο, το λεγόμενο ριζικάρι. Συνήθως, πρόκειται για κάποιο προσωπικό αντικείμενο, συχνά μάλιστα πολύτιμο.

Στη συνέχεια, το δοχείο σκεπάζεται με κόκκινο ύφασμα «κλειδώνεται» και τοποθετείται σε ανοιχτό χώρο.

«Κλειδώνουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού τη χάρη,
κι όποια 'χει καλό ριζικό να δώσει να τον πάρει».

Εκεί παραμένει όλη τη νύχτα υπό το φως των άστρων, για να «ξαστριστεί».

Οι κοπέλες επιστρέφουν ύστερα στα σπίτια τους. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή θα δουν στα όνειρα τους το μελλοντικό τους σύζυγο.

Την παραμονή της γιορτής των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη, εκτός από την τέλεση του κλήδονα, οι κάτοικοι του χωριού ανάβουν φωτιές, τις λεγόμενες «μπουμπούνες». Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία του χωριού ή σ' ένα μέρος ανοιχτό, ώστε να φαίνεται από παντού.

Άλλες μικρότερες φωτιές ανάβουν σε όλους τους μαχαλάδες προσπαθώντας ο κάθε ένας να ανάψει την μεγαλύτερη φωτιά, πάνω από τις οποίες πηδάνε όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Έλεγαν ότι αν πηδούσαν 3 φορές θα έφευγαν οι ψύλλοι και οι κοριοί.

παλιά στις γειτονιές (μαχαλάδες) εδώ στην Πλατεία Διαγόρα το 2004

Ανήμερα του Αϊ-Γιαννιού, αλλά πριν βγει ο ήλιος - ώστε να μην εξουδετερωθεί η μαγική επιρροή των άστρων-, η υδροφόρος νεαρή της προηγουμένης φέρνει μέσα στο σπίτι το αγγείο. Το μεσημέρι, ή το απόγευμα, συναθροίζονται πάλι οι ανύπανδρες κοπέλες.

Αυτήν τη φορά όμως στην ομήγυρη μπορούν να συμμετέχουν και παντρεμένες γυναίκες, συγγενείς και γείτονες και των δύο φύλων, καλεσμένοι για να παίξουν το ρόλο μαρτύρων της μαντικής διαδικασίας. Καθισμένη στο κέντρο της συντροφιάς, η «Μαρία» ανοίγει τον κλήδονα.

«Ανοίγουμε τον κλήδονα με τ' Αγιαννιού την χάρη,
και όποια έχει καλό ριζικό σήμερα ναν το πάρει».

Και ανασύρει ένα-ένα από το αγγείο τα αντικείμενα, που αντιστοιχούν στο «ριζικό» κάθε κοπέλας, απαγγέλλοντας ταυτόχρονα δίστιχα, είτε όπως τα θυμάται, είτε από συλλογή τραγουδιών ή ακόμη από ημεροδείκτες.

Το δίστιχο που αντιστοιχεί στο αντικείμενο της κάθε κοπέλας θεωρείται ότι προμηνύει το μέλλον της και σχολιάζεται από τους υπόλοιπους, που προτείνουν τη δική τους ερμηνεία σε σχέση με την ενδιαφερόμενη.

Προς το σούρουπο, όταν τελειώσει η μαντική διαδικασία, η κάθε κοπέλα γεμίζει το στόμα της με μια γουλιά αμίλητο νερό και στέκεται μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, έως ότου ακούσει το πρώτο ανδρικό όνομα. Λυτό πιστεύεται ότι θα είναι και το όνομα του άνδρα που θα παντρευτεί.

Μετά το τέλος όλης αυτής της διαδικασίας στήνεται μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχει όλο το χωριό.

από παλιότερες εκδηλώσεις για τον Κλήδονα στην Πλατεία Ελευθερίας

Μερικά από τα δίστιχα...

Σαν μάθει ο σκύλος γράμματα κι η γάτα να διαβάζει, Τότε και συ θα παντρευτείς να κάνει ο κόσμος χάζι.	Τα φρύδια σου στενά-στενά κασάπικα μαχαίρια, το ένα με σφάζει στην καρδιά και τ' άλλο στα τζιγέρια.	Μαυριδερή και νόστιμη κοντούλα και γεμάτη, απ' όλες τις γειτόνισσες εσένα έχω στο μάτι.
Αγάπησα ένα μικρό-μικρό και ντελικάτο, όταν γυρίσω να το δω ρίχνει τα μάτια κάτω.	θα πάρεις άντρα όμορφο με αετίσιο μάτι, Το ριζικό του κλήδονα τον λέει......... ακαμάτη.	Γαρύφαλλο τσαταλωτό στου Βασιλιά το χέρι, Τούρκοι - Ρωμιοί το μαρτυρούν πού'σαι δικό μου ταίρι.

Η μελέτη και η σύνταξη του παραπάνω εγγράφου έγινε από την Κα Άννα Βεζακιάδου
από thrakomikra.snn.gr 
κείμενο, φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

THE CUSTOM OF THE BONFIRE AND KLIDONAS

The custom of the bonfire is celebrated every year by numerous organizations and cultural associations on the eve of Saint John Klidonas (23 June). This year, in an effort to revive our traditions, events were organized from 21 to 23 June by the Lyceum Club of Greek Women – Kos Branch at Liberty Square, the Apellis Cultural and Educational Association at Saint Nicholas Square in Pyli, the Theokritos Cultural Association of Asfendiou, and the Zipari Friendship Club at K. Kiapoka Park in Zipari.

Most people know it as the celebration during which we jump over bonfires and burn the May Day wreaths that have adorned our homes since the first of May. So, I too took down the wreath that had been hanging on my door since 1 May and headed down to Liberty Square to throw it into the fire along with everyone else's. Children of all ages from the Lyceum Club of Greek Women danced, burned ears of wheat and May Day wreaths, threw stones into the fire, and girls dressed in traditional costumes reenacted the Klidonas ritual, carrying pitchers on their shoulders to fetch the “silent water” (amilito nero).

The Revival of the Custom of Klidonas

Klidonas is a custom whose roots go back to antiquity, while its first written description dates to the Byzantine period.

Klidonas is a popular divinatory ritual, one of the most ceremonial traditions of our land, through which unmarried girls are believed to discover the identity of their future husband.

The word itself has existed since the time of Homer. A klidon was considered a prophetic sound or omen, and by extension, an utterance of augury or prophecy, or a combination of random and seemingly unrelated words or actions occurring during a divinatory ceremony, to which prophetic significance was attributed.

On the eve of Saint John's Day, unmarried girls gather in one of the village houses and appoint one member of their company—traditionally a girl named Maria (in Thrace this role is assigned to the so-called Kallinitsa) whose parents are both still living—to fetch the “silent water” from a well or spring.

The “Silent Water” and the Divinatory Ritual

The name silent water derives from the fact that the young woman entrusted with this task, together with those accompanying her, must complete the journey in absolute silence.

Upon returning to the house where the Klidonas ceremony is to take place, the water is poured into a clay vessel, in most cases an earthenware jug, into which each girl places an object known as a rizikari (a token of destiny). Usually, this is a personal item, often one of considerable value.

The vessel is then covered with a red cloth, symbolically “locked,” and placed outdoors.

We lock the Klidonas with Saint John's grace,

And she whose fate is fortunate

Shall come and claim her share.

There it remains throughout the night under the light of the stars, so that it may be “star-blessed” (xastristei). The girls then return to their homes. According to popular belief, on that night they will see their future husband in their dreams.

The Bonfires of Saint John

On the eve of the feast commemorating the birth of Saint John the Baptist, in addition to performing the Klidonas ritual, the villagers light bonfires known as boumbounes. A large fire is prepared in the village square or in another open place so that it can be seen from all around.

Smaller fires are also lit in every neighborhood, each group trying to build the biggest blaze. All the villagers jump over the flames. It was traditionally believed that if someone jumped over the fire three times, fleas and bedbugs would disappear.

(Formerly, such fires were lit in the various neighborhoods of the town; here, at Diagoras Square in 2004.)

The Opening of Klidonas

On Saint John's Day itself, but before sunrise—so that the magical influence of the stars is not dispelled—the young woman who fetched the water the previous evening brings the vessel back into the house. At noon or in the afternoon, the unmarried girls gather once more.

This time, however, married women, relatives, and neighbors of both sexes may also participate as witnesses to the divinatory ceremony.

Seated in the center of the gathering, “Maria” opens the Klidonas, saying:

We open the Klidonas with Saint John's grace,

And she whose fate is fortunate

May receive it today.

She then takes out the objects one by one from the vessel, each corresponding to the destiny of a particular girl, while reciting rhyming couplets either from memory, from collections of songs, or even from old calendars.

The couplet associated with each girl's token is believed to foretell her future. The others present comment on it and offer their own interpretations in relation to the girl concerned.

The Conclusion of the Ritual

Towards dusk, when the divinatory ritual comes to an end, each girl takes a sip of the silent water into her mouth and stands by an open window until she hears the first man's name spoken nearby. It is believed that this will be the name of the man she will eventually marry.

Once the entire procedure is completed, a great celebration follows, in which the whole village takes part.

(From earlier Klidonas celebrations held at Liberty Square.)

Some of the Traditional Couplets

When the dog learns how to write

And the cat begins to read,

Then you too shall marry,

For all the world to laugh and see.

Your eyebrows, fine and slender,

Are like a butcher's knives;

One cuts straight through my heart,

The other through my very soul.

Dark-haired, charming, short in stature,

And pleasantly plump as well,

Of all the girls next door,

It is you who caught my eye.

I fell in love with someone small,

Delicate and sweet;

Yet whenever I return to look,

The eyes are cast down to the ground.

You shall marry a handsome man

With an eagle's piercing gaze;

But the fate foretold by Klidonas

Says he is rather lazy.

A carnation with forked petals

In the King's own hand;

Turks and Greeks alike declare

That you are my destined mate.

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΚΩ, ΚΑΡΔΑΜΑΙΝΑ

ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΚΩ, ΚΑΡΔΑΜΑΙΝΑ

Στο δρόμο για την Καρδάμαινα, λίγο πριν το χωριό, στην περιοχή των Αγίων Αναργύρων, είδα για πρώτη φορά μια ταμπέλα "Γεωλογικό Πάρκο Κω" το 2012. Αναρωτήθηκα πώς γίνεται να υπάρχει Γεωλογικό Πάρκο στην Κω και να μην το έχω ακούσει ποτέ και να μην το έχω δει πουθενά γραμμένο.

Οι πινακίδες ήταν αυτοσχέδιες, "πρόχειρα" φτιαγμένες με μαρκαδόρο. Γι' αυτό και τίποτε δε με είχε προετοιμάσει για ένα πραγματικά ενδιαφέρον και πρωτότυπο γεωλογικό πάρκο.

Ως αυτή τη στιγμή, το μόνο που ξέρω γι αυτό το πάρκο, παρ' όλο που 2 χρόνια τώρα αναζητώ κάποιες πληροφορίες, είναι ότι φτιάχτηκε από έναν καθηγητή, άγνωστο ποιον και από που. (Μετά τη δημοσίευση του άρθρου, κάτοικοι της Καρδάμαινας ενημέρωσαν ότι η δημιουργία του πάρκου οφείλεται στον καθηγητή Ανέστη Πρίγκο, συνταξιούχο θεολόγο με καταγωγή από Ίμβρο. Ήταν παντρεμένος στην Καρδάμαινα όπου ζούσε από τη δεκαετία του 80, ο οποίος αφιέρωσε πολύ χρόνο, κατέβαλε πολύ κόπο και παρά τις αντίξοες συνθήκες κατάφερε να στήσει αυτό το υπέροχο πάρκο. Εδώ και λίγο καιρό δυστυχώς δε βρίσκεται πια στη ζωή και έτσι συνεπακόλουθα αγνοείται και η τύχη του πάρκου, το οποίο μετά από κάθε βροχή χρειάζεται κάποια συντήρηση)

Το καλωσόρισμα στο πάρκο γίνεται με πολλούς κορμούς δέντρων και ξυλοσυνθέσεις και ξυλοκατασκευές. Κάποιοι κορμοί είναι τεράστιοι σε μέγεθος (σε κάνει να απορείς πώς μεταφέρθηκαν στην περιοχή), κάποιοι μοιάζουν σαν απολιθωμένοι, άλλοι σαν να έχουν υπάρξει "θύματα" πυρκαγιάς. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ένας τεράστιος ευκάλυπτος, με σκάλα για να μπορείς να ανέβεις επάνω για φωτογραφία.

χίλιοι καλοί χωράνε πάνω στον κορμό

Το γεωλογικό πάρκο είναι ουσιαστικά ένα μονοπάτι που διασχίζει ένα πολύ όμορφο πευκοδάσος. Σε όλο το μήκος της μια πλευράς του μονοπατιού υπάρχει απολιθωματοφόρα θέση ύψους περίπου 1,5-2 μέτρων πάνω στην οποία υπάρχουν δεκάδες σκαλισμένα ζώα, τα οποία δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπίσεις. Απορίας άξιο είναι αν λόγω της κατασκευής του επηρεάζονται από καιρικές συνθήκες, βροχές κλπ., και αν συντηρούνται. Έχω την εντύπωση ότι την τελευταία φορά που επισκέφτηκα το πάρκο τα γεωλογικά "γλυπτά" ήταν πιο αχνά και πιο δυσδιάκριτα.

Σε όλο το μήκος της διαδρομής μπορεί κάποιος να θαυμάσει την ομορφιά του δάσους, τα γεωλογικά γλυπτά, τις συνθέσεις από κορμούς αλλά και μικρότερα ξύλα. Όλα διακρίνονται από αγάπη για το περιβάλλον και μεράκι.

Εντυπωσιακές πινελιές είναι ένα αυτοσχέδιο καθιστικό μες στην καρδιά του δάσους, πάντα σε αρμονία με τον περιβάλλοντα χώρο.

Στο τέλος του μονοπατιού υπάρχει μια περιοχή με "βραχοσυνθέσεις" αλλά και υπέροχη θέα στην Καρδάμαινα.

 

στο τέλος του μονοπατιού σας περιμένει η θέα στην Καρδάμαινα

κείμενο, φωτογραφίες: Sophia Karagianni

Ακολουθεί η μετάφραση του κειμένου στα αγγλικά:

GEOLOGICAL PARK OF KOS, KARDAMAINA

On the road to Kardamaina, just before the village, in the area of Agioi Anargyroi, I first noticed a sign reading “Geological Park of Kos” in 2012. I wondered how it was possible for a Geological Park to exist on Kos without my ever having heard of it or seen it mentioned anywhere.

The signs were handmade, rather roughly made with marker pens. For that reason, nothing had prepared me for a truly interesting and original geological park.

Up to now, despite searching for information for two years, the only thing I knew about this park was that it had been created by a teacher—unknown to me who he was or where he came from. (After the publication of the article, residents of Kardamaina informed us that the park was created by Anestis Prigos, a retired theology teacher originally from Imbros. He was married in Kardamaina, where he had lived since the 1980s, and he devoted a great deal of time and effort to create this wonderful park, despite difficult conditions. Unfortunately, he has passed away, and as a result the future of the park is uncertain, especially since after every rainfall it requires maintenance.)

Visitors are welcomed to the park by numerous tree trunks, wooden compositions, and handmade wooden constructions. Some of the trunks are enormous in size—making you wonder how they were transported there—some look fossilized, others appear as if they have been “victims” of fire. The most characteristic example is a huge eucalyptus tree with a ladder that allows visitors to climb up for photos.

A thousand good souls could fit on the trunk.

The Geological Park is essentially a trail that runs through a very beautiful pine forest. Along the entire length of one side of the path there is a fossil-bearing formation about 1.5–2 meters high, on which dozens of carved animals appear—though they are not always easy to spot. One cannot help but wonder whether these carvings are affected by weather conditions, rain, and time, and whether they are maintained. I have the impression that the last time I visited the park, the geological “sculptures” were fainter and harder to distinguish.

Throughout the route, visitors can admire the beauty of the forest, the geological sculptures, the compositions made from large trunks and smaller pieces of wood alike. Everything reflects a deep love for nature and a true sense of dedication.

Particularly striking touches include a handmade seating area in the heart of the forest, always in harmony with the surrounding environment.

At the end of the trail, there is an area with “rock compositions” and a magnificent view overlooking Kardamaina.

At the end of the path, the view of Kardamaina awaits you.